Mái ấm cho những phận đời mang di chứng da cam

Mái ấm từ sự sẻ chia

Trong ngôi nhà còn thơm mùi sơn mới, chị Nguyễn Thị Hà (52 tuổi) ở xóm Nghi Hương 3, phường Cửa Lò (Nghệ An), mỉm cười khi người thân trò chuyện xung quanh. Chị gần như không nói, ánh mắt đôi lúc ngơ ngác, nhưng niềm vui hiện rõ trên gương mặt. Ít ai biết rằng, để có được niềm vui tưởng như rất đỗi bình thường ấy, gia đình chị đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ.

Chị Hà là con đầu lòng của một cựu chiến binh từng chiến đấu tại chiến trường miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Lớn lên, chị chậm phát triển trí tuệ, khả năng nhận thức hạn chế. Mãi sau nhiều lần thăm khám, gia đình mới biết chị là nạn nhân chất độc da cam. "Hơn 50 năm rồi, con vẫn không thể tự chăm sóc bản thân. Mọi việc lớn nhỏ đều phải có mẹ bên cạnh", bà Nguyễn Thị Tịnh, mẹ chị Hà, nói.

Căn nhà mới của gia đình chị Nguyễn Thị Hà được hoàn thành từ chương trình hỗ trợ nhà ở dành cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Đã ngoài 70 tuổi, bà Tịnh vẫn đều đặn lo từng bữa ăn, giấc ngủ, nhắc con từng việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày. Nỗi lo lớn nhất của người mẹ già không phải tuổi tác của mình, mà là con gái sẽ ra sao nếu một ngày bà không còn đủ sức chăm sóc. Nhiều năm trước, gia đình cố gắng dành dụm để dựng cho chị Hà một căn nhà nhỏ ra ở riêng. Thế nhưng sau hơn 20 năm chống chọi với nắng gió vùng biển, ngôi nhà xuống cấp. Những trận bão lớn năm ngoái quét qua Cửa Lò khiến mái ngói bị gió biển tốc từng mảng. Tường nứt, trần thấm, mỗi khi mưa xuống, nước chảy khắp nhà. "Mưa là cả nhà lại mang chậu, mang xô đi hứng nước. Chỉ sợ nhà sập lúc nào không biết", bà Tịnh nhớ lại.

Bởi vậy, khi Nghệ An triển khai chương trình hỗ trợ nhà ở cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, gia đình chị Hà được chính quyền địa phương đưa vào danh sách ưu tiên sửa chữa. Có nguồn hỗ trợ từ Nhà nước, cộng thêm sự góp sức của anh em, họ hàng, căn nhà nhanh chóng được cải tạo. Nền nhà được lát mới, toàn bộ trần và tường được ốp lại, mái nhà được gia cố kiên cố trước mùa mưa bão.

Ông Đậu Văn Thanh, xóm trưởng xóm Nghi Hương 3, cho biết, địa phương hiện có ba trường hợp là con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Phần lớn đều mang di chứng chiến tranh, sức khỏe yếu, không có khả năng lao động và cuộc sống phụ thuộc vào trợ cấp cùng sự đùm bọc của người thân. "Chi phí xây mới hay sửa chữa một căn nhà vượt quá khả năng của nhiều gia đình. Nếu không có chủ trương hỗ trợ của Nhà nước và sự chung tay của cộng đồng thì rất khó thực hiện được", ông Thanh nói.

Ngôi nhà mới giúp gia đình chị Phan Thị Ngọc yên tâm ổn định cuộc sống sau nhiều năm sống trong căn nhà xuống cấp, dột nát.

Nếu gia đình chị Nguyễn Thị Hà nhiều năm sống trong nỗi lo mỗi mùa mưa bão thì với chị Phan Thị Ngọc (xóm Hưng Mỹ, xã Hưng Nguyên, Nghệ An), ký ức về căn nhà cũ vẫn còn nguyên. Đó là căn nhà mái ngói cũ. Nhiều viên ngói xô lệch, nứt vỡ, mỗi lần mưa lớn nước lại chảy thành dòng xuống nền nhà. Xoong, nồi, chậu nhựa được mang ra đặt khắp nơi để hứng nước. Trận mưa lũ năm 2025, mưa xối qua mái, tường nhà nứt thêm nhiều mảng. Cả gia đình phải sang nhà người thân ở tạm vì lo căn nhà có thể đổ sập bất cứ lúc nào. "Những ngày đó chỉ mong trời đừng mưa nữa", chị Ngọc nhớ lại.

Giờ đây, căn nhà cũ vẫn còn đó nhưng chỉ còn dùng để chứa đồ. Ngay bên cạnh là căn nhà mới rộng gần 100m² với ba phòng ngủ, gian bếp và khu vệ sinh khép kín. Ngày chuyển vào nhà mới, hàng xóm kéo sang chúc mừng. Người mang bó hoa, người giúp dọn dẹp, kê lại đồ đạc. Đó là niềm vui mà nhiều năm gia đình chị chưa từng dám nghĩ tới. Cha chị Ngọc từng tham gia chiến đấu tại chiến trường miền Nam và bị phơi nhiễm chất độc hóa học.

Chị Ngọc là nạn nhân chất độc da cam. Có thời gian chị phải điều trị bệnh kéo dài, sức khỏe tâm thần không ổn định. Hai người con thường xuyên đau ốm, trong đó một cháu mắc bệnh động kinh, nhiều lần phải nhập viện. Bao nhiêu năm, đồng tiền làm ra gần như đều dành cho thuốc men. Khi khỏe, chị đi phụ hồ, làm thuê. Chồng chị làm nghề thợ xây, việc có hôm nhiều, hôm ít. Cuộc sống luôn trong cảnh chật vật.

Bởi vậy, khoản kinh phí hỗ trợ xây dựng nhà ở tuy không đủ để hoàn thiện cả căn nhà nhưng lại là cú hích để gia đình mạnh dạn vay mượn thêm, quyết tâm dựng lên mái ấm mới. Sau gần ba tháng, căn nhà hoàn thành trước mùa mưa. "Mệt nhưng vui. Nhiều năm rồi gia đình mới có được cảm giác yên tâm như thế này", chồng chị Hà nhìn căn nhà mới cười, nói.

Vẫn còn những mái nhà chờ được dựng lên

Trong căn nhà cũ ở xóm Hưng Đạo 1, xã Hưng Nguyên, bà Hồ Thị Lam (80 tuổi), ngày ngày chăm sóc người con trai út là anh Nguyễn Văn Nam (43 tuổi), bị khuyết tật trí tuệ đặc biệt nặng. Mỗi khi con trai bỏ nhà đi, bà lại tất tả đi tìm. Có hôm anh ngủ quên bên vệ đường, có hôm nằm ở bờ ruộng hay dưới mương nước.

Cuộc sống của hai mẹ con chủ yếu dựa vào khoản trợ cấp dành cho người có công và người khuyết tật. Không có tích lũy, không còn sức lao động và không còn khả năng vay mượn. Gia đình bà Lam được đưa vào danh sách hỗ trợ xây mới nhà ở cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Chương trình hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ở đang giúp nhiều gia đình con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học ở Nghệ An có thêm điểm tựa để vươn lên trong cuộc sống.

Thế nhưng, niềm vui ấy vẫn còn dang dở. "Mức hỗ trợ là nguồn động viên rất lớn, nhưng để xây được căn nhà thì gia đình vẫn phải có thêm kinh phí đối ứng. Giờ tôi già rồi, các con cũng đều khó khăn nên chưa biết xoay xở thế nào", bà Lam nói.

Thực hiện chủ trương của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, chỉ sau hơn ba tháng phát động, Nghệ An phê duyệt hỗ trợ 229 hộ gia đình, gồm 120 hộ xây mới và 109 hộ sửa chữa nhà ở, với tổng kinh phí hơn 10,4 tỉ đồng.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành, với địa bàn rộng, nhiều xã miền núi còn khó khăn, không ít hộ dân trên địa bàn tỉnh phải sống trong những căn nhà tạm bợ, xuống cấp. Vì vậy, những năm qua, Nghệ An huy động sự chung tay của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp, các tổ chức, nhà hảo tâm và người dân để thực hiện chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát với tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Từ năm 2023 đến nay, Nghệ An hỗ trợ xây mới và sửa chữa hơn 20.800 căn nhà, với tổng kinh phí trên 3.116 tỉ đồng cùng hàng triệu ngày công của cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang và người dân. Theo ông Thái Văn Thành, điều đáng quý của chương trình không chỉ dừng ở việc hỗ trợ tiền xây nhà mà trở thành một phong trào lan tỏa tinh thần sẻ chia trong cộng đồng.

Riêng đối với chương trình hỗ trợ nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, lãnh đạo tỉnh cho rằng, dù chiến tranh đã lùi xa, nhưng hậu quả của chất độc hóa học vẫn còn hiện hữu trong cuộc sống của nhiều gia đình qua nhiều thế hệ. Vì thế, việc xây dựng và sửa chữa nhà ở không chỉ là chính sách an sinh mà còn là sự tri ân dành cho những gia đình hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Thái Văn Thành đề nghị các sở, ngành và địa phương khẩn trương triển khai chương trình, huy động tối đa nguồn lực để bảo đảm tiến độ và chất lượng từng công trình. Mục tiêu không chỉ là hoàn thành những căn nhà đúng thời hạn, để mỗi mái ấm thực sự trở thành nơi ở an toàn, là điểm tựa giúp các gia đình vơi bớt khó khăn và cảm nhận được sự quan tâm của cộng đồng đối với người có công.