Mai Quang Huy - Gạch nối giữa bảo tồn và hội họa

Mai Quang Huy bên giá vẽ. 

Bản hòa ca thấm đượm chất thiền

Đến thăm họa thất của Mai Quang Huy vào một ngày giữa tiết trời thu xứ Huế, trong không gian xanh mướt của khu nhà vườn tại vùng đất Kim Long cổ kính, tôi không khỏi choáng ngợp và thú vị trước hàng chục tác phẩm sơn dầu của anh. Mặc dù trung thành với chất liệu sơn dầu vốn rất mạnh về sự đặc tả và sắc độ mạnh mẽ, nhưng tranh của Mai Quang Huy lại mang đến một diện mạo hoàn toàn khác biệt. Ở đó, người xem có thể bắt gặp những bố cục uyển chuyển, đường nét mềm mại, hòa sắc nhẹ nhàng, lãng mạn, những đặc điểm thường chỉ tìm thấy ở nghệ thuật tranh lụa hoặc tranh thủy mặc phương Đông.

Huy rất tâm đắc câu nói nổi tiếng của danh họa Pablo Picasso: “Tôi vẽ sự vật như tôi nghĩ về nó, không phải như tôi nhìn thấy nó”. Chính tư duy này đã dẫn dắt anh đến lối biểu đạt tối giản. Ở mỗi tác phẩm, chi tiết được gạn lọc đến mức tối đa để nhường chỗ cho khoảng trống và thinh không. Những hình ảnh biểu tượng như chùa chiền, bảo tháp không hiện lên với từng viên gạch, phiến đá cụ thể, mà chỉ là những vệt mờ nhòa, là ánh sáng vô vi phát ra từ đỉnh tháp cao rộng. Tiêu biểu là các tác phẩm: “Một sớm vô vi”, “Xung khiêm tạ”, “Khiêm cung tĩnh lặng”, “Thủy tạ chiều tà” hay “Ánh sáng vô vi từ bảo tháp”, như đưa người xem vào một thế giới mà ở đó gió đã ngưng thổi, lá ngừng rơi và mặt hồ lặng im tuyệt đối. Không gian thiền định mở ra, đưa con người trở về chiêm nghiệm với bản thể của chính mình.

Bên cạnh mảng tranh phong cảnh thiền, hình tượng thiếu nữ Huế trong tranh Mai Quang Huy là một điểm nhấn nghệ thuật độc đáo, mang một phong cách và cá tính rất riêng biệt: vẻ đẹp mong manh, thuần khiết, dịu dàng, hòa điệu cùng cỏ cây hoa lá.

Qua các tác phẩm như: “Sắp sương tan”, “Hoàng phi dạo vườn Cơ Hạ”, “Ban mai trong xanh”, “Thiếu nữ sông Hương”, người xem có thể cảm nhận rõ ràng hơi thở của cuộc sống đan xen những hoài niệm trầm mặc về vùng đất Cố đô. Phụ nữ trong tranh anh không đứng biệt lập mà luôn là một phần của thiên nhiên, ẩn hiện sau nhành hoa xuân, tan nhòa vào làn sương sớm, khơi gợi chiều sâu tâm tưởng.

Mai Quang Huy đã dành nhiều tâm huyết để vẽ một seri tác phẩm về sao la - loài thú quý hiếm, đặc hữu được ví như “Kỳ lân châu Á”, linh hồn của dãy Trung Trường Sơn đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Thông qua ngôn ngữ hội họa, với những nét cọ đáng trân trọng nhưng cũng đầy lo âu, hình ảnh loài thú cổ đại này hiện lên vừa linh thiêng, vừa cô độc giữa đại ngàn. Mỗi bức tranh trong bộ sưu tập này không còn đơn thuần là một tác phẩm nghệ thuật, mà đã trở thành một thông điệp mạnh mẽ gửi đến cộng đồng: “Cứu sao la, bây giờ hoặc không bao giờ, hãy cùng chúng tôi bảo vệ sao la”.

Không dừng lại ở đó, Huy còn sử dụng kiến thức mỹ thuật của mình để thiết kế các poster truyền thông trực quan, minh họa tài liệu, sách, báo và các ấn phẩm giáo dục môi trường. Những hình ảnh khô khan về luật lâm nghiệp, về chỉ số sinh thái, qua bàn tay tài hoa của anh đã trở nên mềm mại, gần gũi, dễ đi vào lòng người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ngược lại, những trải nghiệm cuộc sống từ những chuyến băng rừng lội suối, những chiêm nghiệm về đạo đức môi trường và việc tiếp xúc với đồng bào dân tộc thiểu số đã làm giàu thêm chất liệu, giúp thế giới nghệ thuật của anh luôn tràn đầy sinh khí và chân thực.

Thăng hoa

Mai Quang Huy không vẽ tranh như một công việc để mưu sinh, mà vẽ như một nhu cầu tự thân để thỏa mãn niềm đam mê. Anh tâm sự: “Tôi có thể vẽ cả ngày đêm mà không biết mệt mỏi, ngược lại hội họa còn tiếp thêm năng lượng để ngày mai tiếp tục với công việc chuyên môn của mình. Đối với tôi, vẽ tranh là một lối thoát”. Hội họa chính là khoảng lặng giúp anh tái tạo năng lượng, cân bằng giữa công việc chuyên môn và thế giới nội tâm.

Hiện, tranh của Mai Quang Huy đã vượt ra khỏi không gian nhà vườn ở Kim Long để nằm trong bộ sưu tập của nhiều cá nhân, nhà sưu tập uy tín trong và ngoài nước.

Huy kể rằng, sau khi tốt nghiệp THPT, anh cùng lúc trúng tuyển vào ba trường đại học: Ngành lâm nghiệp (Đại học Nông Lâm Huế), ngành sinh học (Đại học Tổng hợp Huế) và ngành mỹ thuật (Đại học Nghệ thuật Huế). Đứng trước ba ngả đường, Huy quyết định chọn ngành lâm nghiệp. 

Sau khi tốt nghiệp Đại học Nông Lâm Huế năm 1995, anh tiếp tục học thạc sĩ tại Viện Công nghệ Châu Á (AIT) Thái Lan, năm 2008.

Tình yêu hội họa của Mai Quang Huy không phải là một sự rẽ ngang ngẫu hứng. Thân sinh của anh là nhà giáo Mai Quang Châu, một họa sĩ tên tuổi trong giới mỹ thuật xứ Huế. Lớn lên trong một không gian gia đình có người theo hội họa, âm nhạc đã thẩm thấu vào tâm hồn Huy một cách tự nhiên, giúp anh tự nghiên cứu, học vẽ và bền bỉ sáng tác.