Họa sĩ Phạm Quyền - Dấu ấn một đời nghệ thuật

Họa sĩ Phạm Quyền đang sáng tác tranh.

Họa sĩ Phạm Quyền sinh năm 1939 ở xã Quỳnh Lập, nay là phường Tân Mai, tỉnh Nghệ An. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu hội họa và niềm say mê với cây cọ. Năm 20 tuổi, ông thi đỗ hệ trung cấp Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Nhà Triển lãm tỉnh thuộc Ty Văn hóa Nam Hà, rồi tiếp tục theo học hệ đại học Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam để hoàn thiện chuyên môn. Từ năm 1971, ông trở về địa phương, công tác tại Ty Văn hóa Nam Hà, gắn bó với ngành Văn hóa cho đến khi nghỉ hưu năm 1993.

Những năm tháng làm công tác triển lãm là quãng thời gian đặc biệt trong sự nghiệp của họa sĩ Phạm Quyền. Cùng đồng nghiệp, ông tham gia thiết kế hàng trăm cuộc triển lãm phục vụ các sự kiện chính trị, văn hóa của tỉnh và Trung ương. Những tác phẩm tranh cổ động do ông thực hiện góp phần truyền tải sinh động các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân. Thành tích 7 lần đoạt Huy chương Vàng trong lĩnh vực thiết kế triển lãm, 7 lần liên tiếp có tranh tham dự Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc là minh chứng cho sự sáng tạo và tâm huyết của người nghệ sĩ trên “mặt trận” văn hóa.

Tranh của họa sĩ Phạm Quyền được thể hiện với nhiều chất liệu khác nhau như: lụa, sơn dầu, bột màu, tổng hợp… Mỗi chất liệu đều được ông khai thác bằng ngôn ngữ tạo hình riêng, nhưng thống nhất ở khả năng biểu đạt cảm xúc mạnh mẽ và chiều sâu nghệ thuật. Trong số các đề tài sáng tác của ông, chiến tranh cách mạng chiếm vị trí đặc biệt. Không trực tiếp cầm súng, nhưng họa sĩ Phạm Quyền dành nhiều năm đi thực tế, gặp gỡ cựu chiến binh, thanh niên xung phong và những nhân chứng lịch sử để tích lũy chất liệu sáng tác. Vì thế, tranh của ông tái hiện những sự kiện lịch sử, lưu giữ dấu ấn một thời lửa đạn, “kể” về số phận con người sau chiến tranh với những mất mát, hy sinh và khát vọng hòa bình.

Tác phẩm “Thủy triều lên” của họa sĩ Phạm Quyền đoạt giải Khuyến khích Triển lãm Mỹ thuật khu vực Đồng bằng sông Hồng năm 2023.

Năm 1977, tác phẩm tranh lụa “Mặt trận mới” được Hội Mỹ thuật Việt Nam lựa chọn tham dự Triển lãm Mỹ thuật quốc tế tại Bulgaria, đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp của ông. Tác phẩm sử dụng gam màu ấm, khắc họa những thương binh từng là thanh niên xung phong nay tiếp tục lao động trong tổ cơ khí sản xuất mỏ neo tàu thủy. Hình ảnh những con người đi qua chiến tranh nhưng vẫn cống hiến cho đất nước trở thành biểu tượng đẹp về nghị lực và tinh thần xây dựng cuộc sống mới. Tiếp nối mạch cảm xúc ấy là loạt tác phẩm về thanh niên xung phong và người lính Trường Sơn. “Lãng quên” - tác phẩm được chọn trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc và đoạt giải B Giải thưởng Văn học - Nghệ thuật Nguyễn Khuyến năm 1995 là tiếng nói day dứt về những cô gái tuổi đôi mươi gửi thanh xuân nơi chiến trường.

Sau đó là các tác phẩm: “Trụ cầu bất tử”, “Bóng chùa giỗ đồng đội”, “Lặng lẽ”, “Những linh hồn còn lại trên dãy Trường Sơn”, “Yên nghỉ trên đất mẹ”, “Mất mát”… Mỗi bức tranh là một lát cắt ký ức, gợi nhắc sự hy sinh của lớp người đi trước. Đối với họa sĩ Phạm Quyền, chiến tranh không chỉ là ký ức đau thương mà còn chứa đựng vẻ đẹp của tuổi trẻ, của niềm tin vào ngày thống nhất. Điều đó thể hiện rõ trong các tác phẩm về mùa Xuân Trường Sơn như: “Đón Xuân ở chiến khu”, “Trạm giao liên thời bom đạn”, “Hang tám cô”, “Khói bom lẫn khói hương”, “Ráng chiều nhớ Trường Sơn”, “Nắng sớm miền Trung du”…

Trong sự nghiệp sáng tác của mình, họa sĩ Phạm Quyền còn dành nhiều cảm hứng cho chủ đề lao động sản xuất và đời sống đương đại. Hai tác phẩm “Khai thác đá” và “Lò vôi” được lấy cảm hứng từ vùng đá Kiện Khê (tỉnh Hà Nam cũ). Một bức tái hiện không khí lao động sôi động trên công trường khai thác đá, bức còn lại phản ánh quá trình cơ giới hóa sản xuất với những lò vôi hiện đại. Qua góc nhìn của người họa sĩ, vẻ đẹp lao động hiện lên khỏe khoắn, chân thực nhưng vẫn giàu chất thơ. Những năm sau này, mối quan tâm của ông mở rộng đến các vấn đề xã hội và thiên nhiên. Bức tranh “Lũ lụt miền Trung quặn lòng cả nước” được chọn trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam năm 2015, khắc họa hình ảnh những mái nhà chìm trong biển nước, con người vật lộn với thiên tai.

Cùng năm đó, tác phẩm “Nắng sớm miền Trung du” giành giải Khuyến khích Triển lãm Mỹ thuật khu vực Đồng bằng Sông Hồng. Đến năm 2019, tranh lụa “Tan ca” đoạt giải C Triển lãm Mỹ thuật khu vực Đồng bằng Sông Hồng và được trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam năm 2020. Hơn nửa thế kỷ sáng tác, họa sĩ Phạm Quyền có hàng trăm tác phẩm tham gia các triển lãm cấp tỉnh, khu vực, toàn quốc và quốc tế. Ông là hội viên Hội Văn học nghệ thuật Nam Định từ năm 1977 và là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam từ năm 1995. Những giải thưởng, tặng thưởng, huy chương đã ghi nhận quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, bền bỉ sáng tạo của họa sĩ Phạm Quyền.

Họa sĩ Phạm Quyền còn được biết đến là người có nhiều năm vẽ phóng lớn tem bưu điện cho Bưu điện tỉnh và các huyện, thành phố cũ. Ông cũng là một trong số ít họa sĩ Ninh Bình duy trì hoạt động sáng tác liên tục ở tuổi ngoài 80, tiếp tục đóng góp cho phong trào mỹ thuật quê hương. Cùng với sáng tác, ông dành nhiều tâm huyết cho việc truyền nghề khi mở lớp dạy vẽ tại nhà, hướng dẫn học sinh luyện thi vào các trường mỹ thuật và kiến trúc. Từ lớp học ấy, nhiều thế hệ học trò đã trưởng thành, trở thành họa sĩ, nhà thiết kế, giảng viên mỹ thuật.

Trong căn phòng dạy vẽ của ông vẫn còn lưu giữ nhiều bức chân dung do học trò vẽ tặng - món quà tinh thần mà ông luôn trân trọng. Họa sĩ Phạm Quyền chia sẻ, điều ông trân trọng nhất sau nhiều năm gắn bó với hội họa là được sống với niềm đam mê qua từng tác phẩm. Dù tuổi đã cao, nhưng ông vẫn dành thời gian vẽ tranh, bởi với ông, mỗi lần cầm cọ, ngồi bên giá vẽ là một lần được trở về với những ký ức, cảm xúc đã theo mình suốt cuộc đời. Ông mong muốn tiếp tục sáng tác khi còn có thể, đồng thời truyền tình yêu hội họa cho thế hệ trẻ, để tiếp tục gìn giữ và lan tỏa những giá trị đẹp của nghệ thuật hội họa.