Mất máy bay 'mắt thần' E-3 ở Trung Đông, Mỹ 'thiệt đơn, thiệt kép'

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông kéo dài từ cuối tháng 2, các khí tài giá trị cao của Mỹ ngày càng trở thành mục tiêu ưu tiên của đối phương.

Trong số đó, máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry được xem là “mắt thần” trên không, đóng vai trò trung tâm trong hệ thống tác chiến hiện đại.

E-3 Sentry không phải máy bay chiến đấu trực tiếp, nhưng lại là nền tảng chỉ huy - kiểm soát then chốt.

Máy bay được trang bị radar cảnh giới tầm xa có thể phát hiện mục tiêu từ khoảng cách hàng trăm km, theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu trên không và mặt đất, sau đó truyền dữ liệu cho các lực lượng như tiêm kích, hệ thống phòng không hoặc tàu chiến.

Chính vì vậy, nếu một chiếc E-3 bị loại khỏi vòng chiến, tác động không chỉ dừng ở việc mất một khí tài.

Điều đáng lo ngại hơn là sự gián đoạn trong “bức tranh chiến trường” - yếu tố giúp Mỹ duy trì ưu thế về nhận thức tình huống.

Khi thiếu dữ liệu từ E-3, các đơn vị tác chiến có thể mất khả năng phối hợp hiệu quả, phản ứng chậm hơn trước các mối đe dọa.

Về mặt số lượng, đây cũng là điểm yếu lớn. Không quân Mỹ hiện chỉ còn khoảng 16 máy bay E-3 trong biên chế, trong đó tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu không phải lúc nào cũng cao.

Chi phí cũng là yếu tố quan trọng. Một máy bay E-3 Sentry có giá trị lên tới hàng trăm triệu USD, chưa kể chi phí vận hành, bảo trì và hệ thống cảm biến phức tạp đi kèm.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề lớn hơn không phải là tiền, mà là thời gian và năng lực sản xuất để thay thế. Các hệ thống tương tự thường mất nhiều năm để chế tạo và triển khai.

Từ góc độ chiến lược, việc mất E-3 có thể làm suy yếu đáng kể mạng lưới phòng không và kiểm soát không phận.

Những hệ thống như radar mặt đất hoặc vệ tinh không thể hoàn toàn thay thế vai trò linh hoạt của máy bay cảnh báo sớm.

Trong nhiều trường hợp, E-3 chính là “trạm trung chuyển dữ liệu” giúp kết nối toàn bộ lực lượng trên chiến trường.

Diễn biến trong thời gian qua cho thấy Iran đã tập trung vào các mục tiêu có giá trị cao như radar cảnh giới và hệ thống chỉ huy.

Các chuyên gia nhận định những khí tài này “rất đắt tiền, mong manh và dễ tổn thương đến khó tin” khi bị tấn công.

Điều này cho thấy xu hướng rõ rệt trong chiến tranh hiện đại - đánh vào “bộ não” thay vì chỉ nhắm vào lực lượng chiến đấu.

Ngoài ra, sự phát triển của UAV cảm tử và tên lửa giá rẻ đang làm gia tăng nguy cơ đối với các mục tiêu như E-3.

Những phương tiện này có thể bay thấp, khó phát hiện và được triển khai với số lượng lớn, gây quá tải hệ thống phòng không.

Khi đó, ngay cả các nền tảng vốn hoạt động ở phía sau như E-3 cũng không còn an toàn tuyệt đối.

Trong bối cảnh Mỹ triển khai lực lượng quy mô lớn tới Trung Đông, bao gồm cả máy bay chiến đấu và hệ thống phòng không, vai trò của E-3 càng trở nên quan trọng.

Đây là “trung tâm thần kinh” giúp điều phối toàn bộ hoạt động trên không, từ giám sát, cảnh báo đến chỉ huy tác chiến.

Vì vậy, nếu mất một hoặc nhiều máy bay E-3 Sentry, Mỹ không chỉ chịu tổn thất về tài sản mà còn có nguy cơ mất lợi thế chiến thuật trên chiến trường.

Điều này có thể buộc Washington phải điều chỉnh cách triển khai lực lượng, tăng cường bảo vệ các mục tiêu giá trị cao hoặc thay đổi toàn bộ cách tiếp cận trong chiến tranh hiện đại.

Việt Hùng