Mật ngọt trên vùng đất khô cằn

Từ những triền đồi đầy sỏi đá ở Bác Ái Tây, vùng đất từng khô cằn đang dần được phủ xanh bởi cây dược liệu, hoa bản địa và những đàn ong dú nhỏ bé. Ảnh: Duy Ngọc

Ở vùng đất Đá Trắng, xã Bác Ái Tây (tỉnh Khánh Hòa) màu vàng quen thuộc từng là màu của sỏi đá dưới nắng. Nhưng sau 5 năm kiên trì gây dựng, nơi đây đã xuất hiện thêm một màu vàng khác: màu của những giọt mật ong dú.

Từ đất khô thành vùng cây xanh

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2020, khi ông Nguyễn Tiến Hiệp cùng những người đồng hành bắt tay cải tạo vùng đồi dốc trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Không có nhiều lợi thế về đất đai, họ chọn cách đi chậm, trồng cây, giữ lại những gì có thể tái sinh và tạo từng mảng xanh, thay vì tìm cách thay đổi vùng đất trong một sớm một chiều.

Sau nhiều năm chăm sóc, những triền đồi trước đây khô cằn dần hình thành hệ sinh thái nhiều tầng cây. Những cây dầu, hương, căm xe tái sinh được giữ lại. Cùng với đó là các loại cây dược liệu bản địa như xáo tam phân, sâm bố chính, sâm cau, chuối mồ côi, sa nhân tím...

Sau 5 năm, nơi đây đã xuất hiện thêm một màu vàng khác: màu của những giọt mật ong dú. Ảnh: Duy Ngọc

Cách làm này không chỉ tạo thêm màu xanh cho vùng đất mà còn mở ra nguồn hoa tự nhiên cho ong. Một số loài cây như bồ hòn, bồ kết cũng được đưa vào trồng, vừa có giá trị kinh tế vừa góp phần tạo nên môi trường sinh thái đa dạng hơn.

Ông Nguyễn Tiến Hiệp, người sáng lập Làng Ong Green Herbs cho biết, trong quá trình gây dựng vùng cây, ông lựa chọn đồng hành với ong dú – loài ong có kích thước nhỏ, thường được biết đến với khả năng thích nghi tốt và cách tích trữ mật khá đặc biệt.

Những "người thợ" nhỏ bé

Điều khiến ông Hiệp chú ý ở ong dú không chỉ nằm ở kích thước nhỏ bé. Theo ông, loài ong này có đặc tính khá hiền, ít có hiện tượng bỏ tổ và có cách tổ chức đàn tương đối chặt chẽ.

Đáng chú ý hơn là cách ong dú thu gom, bảo quản và ủ mật. Khác với hình ảnh quen thuộc về những bánh tổ đầy mật của nhiều loài ong khác, mật ong dú được lưu trữ trong những túi mật nhỏ. Quá trình ủ tạo nên những đặc điểm riêng của loại mật này.

Ở Làng ong, con người không lấy hết những gì đàn ong tạo ra. Ý tưởng được đặt ra là tạo một môi trường đủ tốt để ong có thể sống, kiếm ăn và phát triển lâu dài. Ong lấy mật từ hoa, đưa về tổ, tích trữ và ủ mật; một phần được khai thác, phần còn lại vẫn được giữ lại để đàn ong sử dụng.

Công nhân hái lá của cây dược liệu tại làng ong. Ảnh: Duy Ngọc

"Muốn có mật, trước hết phải có hoa. Muốn có hoa lâu dài, phải có cây. Và muốn cây sống được trên vùng đất khô cằn, phải bắt đầu từ việc chăm đất, giữ nước và tạo lại môi trường sống", ông Hiệp chia sẻ.

Từ những khu vực đồi dốc, bạc màu, sau 5 năm kiên trì, nơi đây từng bước hình thành vùng cây xanh với hoa nở theo mùa. Những đàn ong dú có thêm nguồn thức ăn, còn con người có thêm một cách để khai thác giá trị của đất mà không phải đánh đổi bằng việc làm suy kiệt môi trường.

Ông Hiệp bộc bạch: "Quan điểm là đồng hành, thân thiện, minh bạch và nhân văn. Khu vực này được định hướng không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, ưu tiên tạo môi trường tự nhiên để cây và ong cùng phát triển. Cách làm ấy đòi hỏi nhiều thời gian và sự kiên nhẫn. Bởi với ong, không thể bắt chúng cho mật nhiều hơn bằng mệnh lệnh; cũng như với một vùng đất khô cằn, không thể chỉ sau một mùa mưa là biến thành màu xanh".

Mỗi đàn ong có một "lý lịch"

Một điểm được Làng Ong Green Herbs chú trọng là việc quản lý nguồn gốc đàn ong và sản phẩm. Theo ông Hiệp, mỗi đàn ong dú được gắn mã QR để theo dõi quá trình phát triển.

Nguồn mật cũng được định hướng chủ yếu từ các loài hoa trong khu vực trồng cây của Làng ong. "Quy trình thu lấy và bảo quản mật được chúng tôi chuẩn hóa theo yêu cầu về vệ sinh, an toàn thực phẩm và được cơ quan chuyên môn của tỉnh thẩm định, cấp phép. Những thông tin liên quan đến quy trình, nguồn gốc sản phẩm được cập nhật để người dùng có thể tra cứu", ông Hiệp nói.

Mỗi đàn ong dú được gắn mã QR để theo dõi quá trình phát triển. Ảnh: Duy Ngọc

Sau 5 năm, câu chuyện ở Đá Trắng vì thế không chỉ dừng lại ở chuyện có thêm một sản phẩm từ mật ong. Điều dễ nhận thấy hơn là cách con người đang thử làm lại một vùng đất bằng những thứ rất nhỏ từ một mầm cây, một mùa hoa và những đàn ong bé xíu.

Trên vùng đồi từng chỉ thấy sỏi đá, màu vàng của mật ngọt hôm nay có lẽ cũng là dấu hiệu cho một màu xanh đang trở lại.