Mặt tối đằng sau những ly Champagne mùa lễ hội

Không có gì ngạc nhiên khi doanh số Champagne luôn đạt đỉnh vào giai đoạn cận kề Giáng sinh và Năm mới, khi loại rượu vang sủi bọt của Pháp này trở thành lựa chọn đồ uống ưa thích của nhiều gia đình trong mùa lễ hội. Tuy nhiên, phía sau sự hào nhoáng đó, ngành Champagne đang đối mặt với hàng loạt bê bối về điều kiện lao động, cùng những thách thức ngày càng lớn về sản lượng và doanh số.

VẤN NẠN NGƯỢC ĐÃI LAO ĐỘNG

Mỗi năm, khoảng 120.000 lao động thời vụ đến Pháp làm việc, tham gia thu hoạch nho trên khoảng 34.000 hecta vườn. Thời gian thu hoạch chỉ kéo dài vài tuần, khiến đây trở thành giai đoạn vô cùng căng thẳng và hối hả đối với toàn ngành. Tuy nhiên, đằng sau hoạt động này, mặt tối của ngành Champagne đã dần lộ diện. Các báo cáo gần đây cho thấy tình trạng bóc lột và ngược đãi những người hái nho Champagne, đa phần là lao động nước ngoài và người nhập cư không có giấy tờ hợp pháp.

Trong đợt nắng nóng cực đoan vào cuối mùa hè năm 2023, ít nhất bốn lao động hái nho nhập cư, hay còn gọi là “vendangeurs”, đã thiệt mạng. Vụ việc sau đó được gọi là “mùa thu hoạch của sự ô nhục”.

Vụ án đã phơi bày tình trạng điều kiện làm việc và ăn ở dưới chuẩn, bao gồm thời gian làm việc quá dài, tiền công thấp, thiếu trang thiết bị và quy trình an toàn lao động như cung cấp đủ nước uống và thời gian nghỉ ngơi.

Đến mùa hè năm 2025, ba cá nhân đã bị đưa ra xét xử với cáo buộc buôn người và bóc lột hơn 50 lao động nhập cư đến từ Tây Phi trong vụ thu hoạch năm 2023.

Các nạn nhân cho biết họ bị đối xử như nô lệ và phải sống trong điều kiện “địa ngục”, mất vệ sinh, không có nước uống sạch. Theo cơ quan thanh tra lao động, những điều kiện này đã xâm phạm nghiêm trọng đến sự an toàn, sức khỏe và nhân phẩm của người lao động.

Phiên tòa cũng làm nổi bật những cách thực hành tuyển dụng thiếu minh bạch, khi các bị cáo có liên quan đến một công ty môi giới lao động cung ứng nhân lực cho ngành. Điều này cho thấy các nhà sản xuất Champagne thường xuyên sử dụng thầu phụ, công ty môi giới việc làm hoặc các kênh tuyển dụng không chính thức để thuê người hái nho.

3 bị cáo đã bị kết án, chịu phạt tiền và án tù. Trong khi đó, các công đoàn cho rằng việc sử dụng “trung gian” và các công ty môi giới đã giúp các nhà Champagne có cớ làm ngơ trước những hành vi lao động trái phép.

Trong bản tóm tắt vụ án tại tòa hình sự tỉnh Châlons-en-Champagne, công tố viên nhấn mạnh: “Chúng ta không thể chấp nhận việc đằng sau một chai Champagne lại là tình trạng thầu phụ không được kiểm soát và sự ngược đãi trắng trợn.”

Comité Champagne - tổ chức thương mại đại diện cho ngành Champagne của Pháp, quy tụ hơn 16.000 người trồng nho, 130 hợp tác xã và 370 nhà Champagne - thừa nhận vụ án bóc lột nêu trên đã gây tổn hại đến uy tín của ngành và khẳng định sẽ áp dụng chính sách không khoan nhượng đối với mọi hành vi lạm dụng trong tương lai.

Comité Champagne đã triển khai kế hoạch hành động mang tên “Cùng nhau vì mùa thu hoạch Champagne”, nhằm cải thiện các quy trình bảo vệ sức khỏe, an toàn lao động, điều kiện chỗ ở cho công nhân, cũng như các quy định liên quan đến thu hoạch.

Các nhà trồng nho và nhà sản xuất Champagne cũng nỗ lực thể hiện cam kết đối với phúc lợi người lao động. Moët & Chandon - nhà sản xuất Champagne lớn nhất thế giới, thuộc tập đoàn LVMH - đã đầu tư 1,5 triệu euro (tương đương 1,76 triệu USD) vào việc xây dựng khu lưu trú mới cho thêm 90 lao động hái nho trong năm 2024, nâng tổng sức chứa chỗ ở của hãng lên khoảng 1.900 giường.

CNBC đã hỏi Comité Champagne liệu các biện pháp phúc lợi này đã được các tổ chức thành viên triển khai đầy đủ hay chưa, song đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi. CNBC cũng liên hệ với một số công đoàn, trong đó có CGT và SGV - công đoàn của các nhà trồng nho Champagne - nhưng cũng không nhận được câu trả lời.

THÁCH THỨC VỀ DOANH SỐ VÀ TĂNG TRƯỞNG

Bê bối liên quan đến điều kiện lao động và phúc lợi xảy ra đúng vào thời điểm khó khăn của toàn ngành. Vụ thu hoạch năm 2024 ghi nhận sản lượng thấp hơn mức trung bình do sương giá mùa xuân và mưa kéo dài trong mùa hè, chỉ chấm dứt vào cuối mùa sinh trưởng, vừa đủ để “cứu” vụ mùa.

Ngược lại, vụ thu hoạch năm 2025 lại có diễn biến thuận lợi hơn và được đánh giá cao về chất lượng nhờ điều kiện thời tiết ôn hòa.

Dù vậy, doanh số 2025, dự kiến công bố vào tháng 1/2026, nhiều khả năng tiếp tục chịu tác động tiêu cực từ các mức thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa từ Liên minh châu Âu, khiến lượng Champagne xuất sang thị trường Mỹ sụt giảm mạnh.

Gắn liền với vùng đông bắc nước Pháp, Champagne chiếm khoảng 10% sản lượng rượu vang sủi bọt toàn cầu tính theo khối lượng, nhưng lại chiếm tới 35% giá trị thị trường rượu vang sủi bọt thế giới. Tuy nhiên, doanh số đã suy giảm trong những năm gần đây, trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu đi xuống và xu hướng giảm tiêu thụ đồ uống có cồn.

Đến năm 2024, con số này tiếp tục giảm xuống còn 271 triệu chai, theo dữ liệu từ Comité Champagne. Doanh số năm 2025 còn đối mặt thêm áp lực từ các mức thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa EU.

Trên thực tế, ngành Champagne còn gặp khó khăn từ bên trong nội bộ, khi công đoàn CGT tại các đơn vị Champagne của LVMH như Moët & Chandon và Veuve Clicquot kêu gọi người lao động đình công vào hồi tháng 12/2025 nhằm phản đối việc hủy thưởng cuối năm. Họ cũng yêu cầu các nhà sản xuất phải cải thiện tiền lương cho người lao động.

Đại diện phát ngôn của Moët & Chandon nói với CNBC rằng công ty không bình luận về tranh chấp này, đồng thời cho biết các cuộc đàm phán về lương sẽ diễn ra vào đầu năm 2026, nhấn mạnh: “Chúng tôi không thể đưa ra bình luận trước khi các cuộc đàm phán diễn ra”.

Nếu doanh số tiếp tục đi xuống, vấn đề đối xử với lao động thời vụ sẽ chỉ là một trong nhiều thách thức mà ngành Champagne phải đối mặt.

Mỹ Hân