Máy bay M-346 của Ý, 'chị em sinh đôi' với Yak-130 và hành trình từ huấn luyện đến chiến đấu

M-346, còn được biết đến với tên gọi Master, là sản phẩm tiêu biểu của ngành công nghiệp hàng không quân sự Ý trong giai đoạn hậu Chiến tranh Lạnh.

Dòng máy bay này có nguồn gốc trực tiếp từ dự án hợp tác giữa hãng Aermacchi của Ý và Cục thiết kế Yakovlev của Nga vào thập niên 1990, với mục tiêu tạo ra một máy bay huấn luyện phản lực thế hệ mới.

Khi hợp tác tan rã, Nga tiếp tục phát triển Yak-130, còn phía Ý hoàn thiện M-346 theo tiêu chuẩn riêng của châu Âu và các nước NATO.

Từ đó, 2 dòng máy bay được giới chuyên môn ví như “chị em sinh đôi”, giống nhau về khung thân khí động học nhưng khác biệt rõ rệt về hệ thống điện tử, động cơ và triết lý tác chiến.

Về tổng thể, M-346 là máy bay phản lực huấn luyện hai chỗ ngồi, bố trí song song trước sau, tối ưu cho nhiệm vụ đào tạo phi công chuyển loại lên các tiêm kích hiện đại như F-16, F-35 của Mỹ hay Eurofighter Typhoon.

Máy bay có chiều dài khoảng 11,5 m, sải cánh gần 9,7 m, trọng lượng rỗng khoảng 4,6 tấn và trọng lượng cất cánh tối đa xấp xỉ 9,5 tấn.

Toàn bộ kết cấu được thiết kế để chịu tải trọng lớn, phù hợp với các bài bay cơ động gắt.

Động lực của M-346 đến từ 2 động cơ phản lực cánh quạt quạt đẩy Honeywell F124-GA-200 do Mỹ sản xuất, mỗi động cơ tạo lực đẩy khoảng 28 kN.

Nhờ đó, máy bay đạt tốc độ tối đa gần 1.060 km/h, trần bay khoảng 13,7 km và tầm bay hơn 1.900 km khi mang thùng dầu phụ.

So với Yak-130 sử dụng động cơ của Nga, M-346 được đánh giá cao ở độ tin cậy và mức tiêu hao nhiên liệu thấp.

Điểm khác biệt lớn nhất của M-346 nằm ở hệ thống điện tử hàng không. Buồng lái được trang bị màn hình hiển thị đa chức năng cỡ lớn, giao diện tương tự các tiêm kích thế hệ 4 và 5, kết hợp hệ thống mô phỏng tác chiến tích hợp.

Nhờ đó, phi công học viên có thể luyện tập không chiến, tấn công mặt đất và tác chiến điện tử ngay trên máy bay huấn luyện, giảm đáng kể chi phí so với việc sử dụng tiêm kích thực thụ.

Không chỉ dừng ở vai trò huấn luyện, M-346 còn được phát triển phiên bản M-346FA với khả năng chiến đấu đầy đủ.

Máy bay có 7 điểm treo vũ khí, tải trọng tối đa khoảng 3 tấn. Danh mục vũ khí bao gồm bom hàng không dẫn đường bằng laser cỡ 250 kg và 500 kg, tên lửa không đối không AIM-9 Sidewinder của Mỹ hoặc IRIS-T của châu Âu, cùng tên lửa không đối đất dẫn đường chính xác.

Ngoài ra, máy bay có thể mang thùng pod pháo cỡ nòng 20 mm để yểm trợ hỏa lực gần.

Trong bối cảnh nhiều quốc gia tìm kiếm giải pháp vừa huấn luyện vừa tác chiến chi phí thấp, M-346 nổi lên như lựa chọn cân bằng.

So với Yak-130, vốn được Nga quảng bá mạnh cho nhiệm vụ tấn công hạng nhẹ, M-346 tập trung nhiều hơn vào khả năng huấn luyện chuẩn NATO.

Tuy nhiên máy bay M-346 vẫn đủ năng lực đảm nhiệm vai trò cường kích trong các kịch bản xung đột cường độ thấp.

Việc M-346 được Không quân Ý, Israel, Singapore, Ba Lan và một số quốc gia khác đưa vào biên chế cho thấy sức hút của dòng máy bay này.

Nó phản ánh xu hướng hiện đại hóa lực lượng không quân theo hướng linh hoạt, tận dụng tối đa một nền tảng để phục vụ nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Trong cặp “chị em sinh đôi” M-346 và Yak-130, mỗi bên chọn một con đường riêng, nhưng cùng chứng minh rằng máy bay huấn luyện hiện đại hoàn toàn có thể trở thành công cụ chiến đấu hiệu quả khi cần thiết.

Việt Hùng