'Mẻ lưới' níu hồn biển

Những bước chân thụt lùi của người làm nghề lưới rùng

Bước chân ngược nghề lưới rùng

Trời còn sớm, bãi biển phường Mũi Né đã rộn ràng tiếng gọi nhau. Đàn ông, phụ nữ thoăn thoắt chuẩn bị dây lưới, người xuống thúng, người đứng trên bờ chờ nhận phần việc.

Lưới rùng, còn gọi là lưới quát, là nghề khai thác hải sản ven bờ, thường được thực hiện tại những bãi biển có đáy cát, mực nước phù hợp. Một người điều khiển thuyền thúng ra biển, thả lưới thành vòng cung để vây cá.

Giác lưới (mẻ lưới) đầu thu về

Sau đó, những người còn lại chia thành hai nhóm, mỗi nhóm giữ một đầu dây, phối hợp kéo lưới dần vào bờ. Nhịp chân đều đặn, những cánh tay căng lên theo sức nặng của dây lưới. Khi lùi hết đoạn đường, họ lại tiến lên, tiếp tục kéo. Cứ thế, từng bước chân nối nhau, đưa mẻ lưới từ ngoài khơi về gần bãi. Cái tên nghề lưới rùng vì vậy gắn liền với dáng người giật lùi, một hình ảnh đặc trưng của lao động miền biển.

Dọc bãi biển từ Rạng đến Hòn Rơm, những mẻ lưới rùng nối nhau trong buổi sớm. Với người ngoài, đó có thể là một cảnh lao động lạ mắt; với ngư dân địa phương, đó là công việc quen thuộc, được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Ông Trần Ngọc Anh với 45 năm làm nghề lưới rùng.

Ông Trần Ngọc Anh, ngụ tổ dân phố 4, phường Mũi Né, đã gắn bó với nghề từ lúc còn thanh niên. Đến nay đã 45 năm, ông kể, nghề chủ yếu đánh bắt gần bờ. Một người phải bơi thúng ra thả lưới, tạo thành vòng cung như chữ C. Trong bờ một nhóm ngư dân chia thành hai tốp rồi cùng nhau kéo vào. Lưới nặng thì kéo chậm, lưới nhẹ thì kéo nhanh hơn.

“Làm từ thanh niên tới giờ. Cái này như tập thể dục thôi mà”, ông Anh nói mộc mạc, rít chặt hơi thuốc sau mấy bận ngâm mình dưới nước.

“Muốn kéo được lưới, mỗi người phải biết giữ nhịp, phân phối sức lực và phối hợp với những người bên cạnh. Chỉ cần một đầu dây chệch nhịp, việc kéo lưới sẽ khó khăn hơn”.

Nếp lao động của ngư dân lưới rùng

Mỗi mẻ lưới thường mất khoảng một giờ, tùy điều kiện biển và sức nặng của lưới. Khi lưới dần khép lại, ngư dân xuống nước thu dây, gom cá, đưa hải sản lên bờ. Cá liệt, cá chỉ, cá bạc má, tôm, mực… được phân loại ngay trên bãi, rửa sạch bằng nước biển rồi bán cho người dân hoặc mang chạy chợ.

Nhọc nhằn nhất là lúc bủa lưới và kéo phần đáy lưới vào gần bờ. Những đôi chân trần phải bám chắc trên cát, cơ thể liên tục vận động, có lúc ngập trong nước biển. Ngày biển êm, công việc thuận lợi hơn; khi sóng lớn, gió mạnh, sức người bỏ ra nhiều hơn nhưng thành quả chưa chắc tương xứng.

Thu hoạch sau một mẻ lưới.

Nghề thường bắt đầu từ khoảng 3 - 4 giờ sáng và kéo dài đến khoảng 8 - 10 giờ, tùy con nước. Người làm phải có sức bền, sự kiên trì và kinh nghiệm quan sát thời tiết, thủy triều. Những kinh nghiệm quý giá được tích lũy qua năm tháng, từ người đi trước truyền lại cho người đi sau.

Đặc biệt, nghề lưới rùng không chỉ có đàn ông. Trên bãi biển, những người phụ nữ cũng thoăn thoắt kéo dây, thu lưới, phân loại hải sản. Chị Nguyễn Thị Bé Tư, ngụ tổ dân phố 8, phường Mũi Né, tranh thủ đi kéo lưới vào những buổi sáng rảnh việc nhà.

Chị Bé Tư "Hôm có nhiều chia nhiều, có hôm cũng đủ chia nhau bữa chợ"

“Sáng mình rảnh thì mình đi lưới rùng, một giác, hai giác rồi khoảng 8 - 9 giờ về”, chị kể. Theo chị, hôm được mùa, mỗi người có thể kiếm khoảng 300.000 - 400.000 đồng; hôm ít cá, thu nhập chỉ khoảng 100.000 - 200.000 đồng.

Tiền công sau mỗi mẻ lưới được chia theo thỏa thuận giữa chủ lưới và người tham gia. Thu nhập không đều khiến nghề khó trở thành nguồn sống ổn định quanh năm. Dẫu vậy, người dân vẫn gắn bó, bởi đây là công việc quen thuộc, không đòi hỏi phương tiện hiện đại hay vốn đầu tư quá lớn, đồng thời duy trì sự gắn kết giữa những người cùng làng, cùng nghề.

Giữ hồn biển, nặng lòng người

Qua bao mùa gió bấc, nghề lưới rùng vẫn hiện diện trên những bãi biển Mũi Né và một số vùng biển khác của Lâm Đồng như Hòa Thắng, Liên Hương, Tuy Phong... Lưới rùng không chỉ là nghề mưu sinh gần bờ, mà còn lưu giữ những kinh nghiệm dân gian, tinh thần cộng đồng và nếp sinh hoạt đặc trưng của cư dân miền biển.

May mắn khi những mẻ lưới rùng buổi sớm đang lọt thỏm trong không gian của vùng đất du lịch, mở ra một hướng tiếp cận mới. Du khách đến với biển còn nhìn ngư dân mưu sinh, tận mắt chứng kiến quá trình thả lưới, kéo dây và thu hoạch cá ngay trên bãi cát.

Dù đã 71 tuổi nhưng vợ ông Bảy mỗi ngày đều xuống biển kéo lưới

Ông Cao Văn Bảy, ngụ tổ dân phố 4, phường Mũi Né, là một trong những người lớn tuổi của nhóm kéo lưới. Mấy chục năm gắn bó với nghề, ông hiểu rằng biển không phải ngày nào cũng hào phóng. “Vào mùa gió bấc, ngày nào cũng có thể có cá, có mực, nhưng sản lượng khi nhiều, khi ít; phần lớn là cá nhỏ theo luồng hoặc mực trứng. Có hôm nước cạn, ngư dân phải bơi thúng ra xa một chút mới thả được lưới”.

Với ông Bảy và nhiều người khác, nghề biển là vậy: có ngày vui vì mẻ lưới đầy, có ngày trở về với thành quả khiêm tốn. Điều giữ chân họ không chỉ là khoản thu nhập mà còn là thói quen lao động đã trở thành một phần cuộc sống.

Trước khi thả lưới rùng, một người sẽ dùng thúng bơi ra xa.

Không cầu kỳ, hình ảnh hàng chục người chân chất cùng kéo lưới, những bước chân lùi đều đặn và niềm vui khi mẻ lưới cập bờ họ như đang kể câu chuyện về đời sống miền biển. Nếu được nhìn nhận đúng, nghề lưới rùng có thể kết nối với các tuyến tham quan làng chài, cơ sở lưu trú và dịch vụ ẩm thực địa phương.

Du khách có thể tìm hiểu lịch sử nghề, nghe ngư dân kể chuyện về con nước, ngư dân không chỉ là chủ thể gìn giữ nghề mà còn có thể trực tiếp tham gia đón khách, giới thiệu tập quán lao động và cung cấp dịch vụ trải nghiệm. Khi có thêm nguồn thu từ du lịch, sinh kế của họ sẽ bớt phụ thuộc vào sản lượng khai thác mỗi ngày, tạo nên những trải nghiệm ẩm thực mang dấu ấn bản địa.

Phụ nữ làng chài ướt sũng sau những mẻ lưới thu về

Ông Nguyễn Chí Tạo - Chủ tịch Hội Nông dân phường Mũi Né cho hay: “Nghề lưới rùng là nghề lao động truyền thống ở Mũi Né. Nhiều hộ gia đình đã gắn bó hàng chục năm. Đây cũng là nét đẹp lao động biển, mà du khách đến Mũi Né rất thích”.

Tuy nhiên, để nghề lưới rùng trở thành sản phẩm du lịch có sức sống lâu dài, việc khai thác giá trị trải nghiệm cần đi cùng bảo tồn nghề và bảo vệ môi trường biển. Làm sao gìn giữ nguyên tính nguyên bản, tránh khai thác theo lối trình diễn về một sinh hoạt lao động truyền thống của ngư dân. Nếu nghề lưới rùng mai một, không đơn thuần là nghề nghiệp, mà còn tri thức dân gian, ký ức cộng đồng và nét văn hóa được vun đắp qua nhiều đời.

Cùng nhau thụt lùi để kéo lưới.

Những bước chân lùi trên cát đến mẻ lưới được kéo lên trong ánh bình minh, nghề lưới rùng vẫn kể câu chuyện bền bỉ của ngư dân chịu thương chịu khó, về cách mà họ nương theo biển để sống qua năm tháng.

Giữ nghề vì thế không chỉ là giữ một sinh kế truyền thống. Đó còn là gìn giữ một phần linh hồn của vùng biển Mũi Né, để những bước chân giật lùi không chỉ tiếp tục mưu sinh mà còn trở thành trải nghiệm văn hóa đáng nhớ đối với du khách. Khi ấy, nghề lưới rùng sẽ được trân trọng, biển được bảo vệ, những mẻ lưới buổi sớm sẽ còn có cơ hội nối dài qua nhiều thế hệ.