Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Huyến: 'Người mẹ nào cũng giữ con lại, lấy ai chiến đấu bảo vệ Tổ quốc'

Tôi có hẹn với mẹ Huyến vào một buổi chiều đầu tháng Tư.

Cái nắng miền Trung vừa chớm vào mùa đã kịp trở nên gay gắt. Trong căn nhà nhỏ nép mình sau hàng rào quen thuộc, mẹ Huyến ngồi đợi tôi từ lúc nào. Tôi ngồi lại bên mẹ, nghe mẹ thủ thỉ kể từng câu chuyện của những ngày xưa cũ.

Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Huyến sinh năm 1939, quê ở xã Thạch Đồng, nay là tổ dân phố Liên Công, phường Trần Phú, tỉnh Hà Tĩnh. Mẹ sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Mẹ mồ côi cha từ khi chưa chào đời. Cha của mẹ là liệt sĩ Trần Hậu Trưởng - cán bộ tiền khởi nghĩa, hy sinh trong những năm tháng đấu tranh chống thực dân Pháp. Hình ảnh về người cha trong ký ức của mẹ chỉ được tái hiện qua những câu chuyện kể của người thân. Lớn lên trong gian khó, mẹ sớm quen với những vất vả của cuộc sống, cùng chồng tảo tần nuôi dạy các con trưởng thành.

Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Huyến.

Chính từ mái nhà bình dị ấy, hai người con trai của mẹ đã tiếp bước truyền thống gia đình, lên đường nhập ngũ và anh dũng hy sinh vì Tổ quốc, để lại trong lòng người mẹ nỗi đau lặng lẽ mà sâu nặng suốt cả cuộc đời.

Hai người con của mẹ là liệt sĩ Nguyễn Văn Đường (hy sinh năm 1978) và liệt sĩ Nguyễn Văn Cát (hy sinh năm 1980), lần lượt ngã xuống nơi chiến trường Campuchia khi tuổi đời còn rất trẻ. Những mất mát dồn dập ấy để lại cho mẹ một khoảng trống không gì có thể bù đắp.

Lời hẹn ước dang dở tuổi đôi mươi

Mẹ Huyến ngồi đó, đôi bàn tay gầy guộc chậm rãi lần theo từng nét chữ khắc trên tấm bằng “Tổ quốc ghi công”.

Mẹ bồi hồi nhớ lại, ngày ấy, anh Cát là sinh viên Trường Đại học Bách khoa, đầy triển vọng, học giỏi, mê văn chương, có năng khiếu đàn hát. Năm 1978, hay tin em trai Nguyễn Văn Đường hy sinh tại chiến trường Tây Nam, lòng anh Cát như thắt lại. Chàng sinh viên ấy quyết định gác lại bút nghiên lên đường nhập ngũ, mang theo lời thề trả món nợ máu xương cho người em trai thân yêu.

Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Huyến với tấm bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ Nguyễn Văn Đường.

Tiễn anh Cát ra trận, mẹ như đứt từng đoạn ruột.

Mất mát từ người con thứ hai chưa kịp nguôi ngoai, mẹ chỉ muốn anh ở lại làm chỗ dựa cho gia đình, đỡ đần mẹ lo toan nhà cửa, kiếm tiền nuôi các em ăn học. Thế nhưng, trước ý chí sắt đá của con, người mẹ nén nỗi đau riêng vào lòng. “Chiến tranh không biết sống chết lúc nào. Tôi đã mất một đứa con, giờ đứa còn lại tha thiết đòi đi. Nhưng người mẹ nào cũng giữ con lại, lấy ai chiến đấu bảo vệ Tổ quốc”, mẹ Huyến nghẹn ngào.

Lời hẹn ước “con sẽ về” cuối cùng cũng hóa thành bất tử. Năm 1980, Nguyễn Văn Cát hy sinh tại chiến trường khi cùng đồng đội chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Chỉ trong hai năm ngắn ngủi, mẹ nhận về hai nỗi đau tột cùng, hai người con trai yêu quý mãi mãi ở lại tuổi đôi mươi.

Ngày giấy báo tử gửi về nhà, mẹ vẫn đang tất bật với gánh hàng rong ngoài chợ. Dẫu cầm tờ giấy trên tay, nhưng mẹ vẫn không nguôi hy vọng rằng anh Cát còn sống. Mọi người cứ nghĩ có lẽ là báo tử nhầm, vì trong mắt gia đình, anh Cát vốn là người khôn ngoan và lanh lẹ. Niềm tin ấy khiến mẹ và các em cứ mong ngóng, đợi chờ anh suốt một thời gian dài sau đó.

Gánh hàng rong nuôi “con chữ” cho đời

Cuộc đời mẹ Huyến là những tháng ngày lặng lẽ gánh vác gia đình giữa bộn bề gian khó.

Cùng chồng là ông Nguyễn Văn Minh (sinh năm 1936), mẹ sinh được 8 người con (5 trai, 3 gái). Những năm tháng ấy, để đổi lấy từng lon gạo nuôi đàn con khôn lớn, người mẹ gầy guộc ngày ngày gánh rau ra chợ, tần tảo từ sớm tinh mơ đến khi chiều muộn.

Biến cố tiếp tục ập đến với mẹ. Khi nỗi đau mất con còn chưa nguôi ngoai, thì không lâu sau, mẹ Huyến lại phải tiễn biệt chồng. Ông qua đời ở tuổi 49 vì bệnh hiểm nghèo. Mất đi trụ cột, gánh nặng gia đình một lần nữa dồn cả lên vai người phụ nữ nhỏ bé. Không một lời than vãn, mẹ lặng lẽ đứng dậy cáng đáng mọi việc, tần tảo nuôi 6 người con còn lại khôn lớn giữa những năm tháng thiếu ăn, thiếu mặc.

Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Huyến và con gái Nguyễn Thị Mai.

Chị Nguyễn Thị Mai (sinh năm 1969), người con gái thứ năm, xúc động kể: “Có những năm, trong nhà không có nổi một hạt gạo, tưởng chừng không qua nổi. Vậy mà mẹ vẫn gánh rau, gánh cá đi khắp các chợ để nuôi anh em ăn học. Lời cha dặn phải cho các con học hết chữ, mẹ chưa bao giờ quên”. Giữa cái đói quay quắt, khi bữa cơm còn chưa đủ đầy, mẹ vẫn dành dụm từng đồng tiền nhỏ để lo học phí cho con, không để đứa nào phải dang dở việc học.

Chính từ những tháng ngày chắt chiu ấy, đàn con của mẹ trưởng thành nên người. Và cũng từ đó, hình ảnh người mẹ tảo tần đã trở thành điểm tựa bền bỉ, nâng đỡ các con đi qua gian khó, vững vàng bước tiếp trong cuộc sống.

Hiện nay, mẹ Huyến sống cùng vợ chồng người con trai út - anh Nguyễn Văn Thuyết và chị Nguyễn Thị Thắm. Tuổi đã cao, sức khỏe không còn như trước, nhưng mẹ vẫn giữ thói quen ra chợ quê mỗi ngày để bán bánh cuốn. Mẹ nói vui rằng: “Ở nhà buồn tay buồn chân, ra chợ vừa có người trò chuyện, vừa có thêm ít thu nhập tuổi già”.

Khoảnh khắc tự hào của Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Huyến

Trong không khí hào hùng của Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, hình ảnh mẹ Huyến trong tà áo dài đỏ thắm, ngồi ở vị trí trang trọng bên cạnh Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) trên đài danh dự Quảng trường Ba Đình đã để lại nhiều xúc động.

Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Huyến bên cạnh Tổng Bí thư Tô Lâm trong Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9. Ảnh chụp từ VTV

Nhắc lại chuyến đi ấy, mẹ không giấu được sự phấn khởi.

Khi nhận được giấy mời dự lễ diễu binh, diễu hành, mẹ cùng con dâu út và đoàn đại biểu tỉnh Hà Tĩnh vượt chặng đường dài ra Hà Nội tham dự. Với mẹ, đó là một vinh dự lớn lao, nhưng hơn hết, là dịp để thay mặt người cha và hai con trai đã ngã xuống, dâng lên Tổ quốc tấm lòng tri ân sâu sắc.

Mẹ kể, bản thân cũng bất ngờ khi được sắp xếp ngồi ở hàng ghế danh dự, cạnh Tổng Bí thư Tô Lâm. Mẹ nhớ lại: “Tổng Bí thư giản dị lắm, cứ ân cần hỏi thăm rồi mời mẹ uống nước. Mẹ cũng thưa với Tổng Bí thư về truyền thống gia đình mình. Dù mất mát to lớn nhưng được Đảng và Nhà nước trân trọng thế này, lòng mẹ thấy ấm áp vô cùng”.

Với người mẹ già, khoảnh khắc ấy không chỉ là vinh dự cá nhân, mà còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, nơi mẹ gửi gắm niềm tự hào và nỗi nhớ khôn nguôi đến những người thân yêu đã hy sinh vì Tổ quốc. Trong dòng người trang nghiêm của ngày hội non sông, mẹ như thấy lại bóng dáng của cha và hai người con trai...

Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng những hy sinh lặng thầm và bền bỉ của biết bao người mẹ, người vợ như mẹ Huyến. Rời căn nhà nhỏ khi bóng chiều đã ngả dài trước ngõ, tôi vẫn nhớ mãi nụ cười hiền hậu và ánh mắt ánh lên niềm tự hào của mẹ.

Những mất mát của một thời kháng chiến dẫu không thể xóa nhòa, nhưng đã dần lùi vào ký ức, nhường chỗ cho niềm vui bình dị khi con cháu trưởng thành, đất nước từng ngày đổi thay. Câu chuyện về cuộc đời mẹ, vì thế, không chỉ là một ký ức xúc động, mà còn là lời nhắc nhở lặng lẽ về lòng biết ơn và trách nhiệm của mỗi người, đối với hòa bình mà chúng ta đang có hôm nay.