Mệnh lệnh từ thực tiễn: Đẩy nhanh tiến độ sắp xếp, xử lý tài sản công

Việc chậm phê duyệt phương án và rà soát định mức khiến nguồn lực nhà, đất công tại nhiều đơn vị tiềm ẩn nguy cơ lãng phí lớn. Ảnh: ST

Tiến độ sắp xếp còn chậm…

Triển khai Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 167/2017/NĐ-CP ngày 31/12/2017 về sắp xếp lại, xử lý tài sản công. Để giải quyết khó khăn, vướng mắc phát sinh, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 67/2021/NĐ-CP ngày 15/7/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 167/2017/NĐ-CP theo hướng phân cấp mạnh thẩm quyền trong phê duyệt phương án xử lý và quyết định xử lý nhà, đất cho Bộ trưởng, góp phần giải quyết nhiều vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ sắp xếp lại và xử lý nhà, đất công.

Bên cạnh những kết quả đạt được, qua hoạt động kiểm toán, Kiểm toán nhà nước (KTNN) cũng chỉ ra những hạn chế, tồn tại khiến quá trình sắp xếp chưa đạt yêu cầu đề ra.

Cụ thể, tại Chuyên đề việc quản lý, sử dụng, sắp xếp lại và xử lý nhà, đất theo Nghị định số 167/2017/NĐ-CP ngày 31/12/2017 và Nghị định số 67/2021/NĐ-CP ngày 15/7/2021 tại các Bộ, cơ quan Trung ương, DNNN thực hiện năm 2025, KTNN chỉ rõ: Một số Bộ chưa kịp thời chỉ đạo triển khai công tác kê khai, đề xuất phương án sắp xếp lại, xử lý nhà, đất công; thậm chí kê khai không chính xác (gồm: Bộ Giáo dục và Đào tạo - GDĐT; Bộ Công Thương; Bộ Tư pháp; Bộ Khoa học và Công nghệ - KHCN; Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NNMT).

Tại nhiều Bộ, ngành, có tình trạng đề xuất hình thức xử lý nhà, đất không phù hợp; chậm rà soát, lập phương án sắp xếp lại, xử lý nhà, đất; chưa lập phương án với một số cơ sở nhà, đất thuộc đối tượng sắp xếp; chưa lập lại phương án đối với các trường hợp cần điều chỉnh; chưa kịp thời kiểm tra hiện trạng dẫn đến phương án đề xuất không phù hợp quy định, thiếu chính xác.

Trong tổ chức thực hiện, Bộ KHCN vẫn chưa hoàn thành bàn giao nhà, đất công cho địa phương quản lý, chưa ban hành quyết định điều chuyển trụ sở; đồng thời chưa chấm dứt được việc sử dụng nhà, đất không đúng quy định.

Tại nhiều DNNN như Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, doanh nghiệp chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chưa đưa vào sử dụng, chưa đầu tư xây dựng, chưa thực hiện thủ tục đăng ký biến động nhà, đất. Đáng chú ý, Tổng công ty Hàng không Việt Nam chậm ban hành quyết định phê duyệt phương án, chưa đầy đủ hồ sơ pháp lý, chưa hoàn thành việc chuyển giao nhà, đất về địa phương quản lý theo quy định.

Đáng báo động, tại thời điểm kiểm toán năm 2025, nhiều Bộ, cơ quan Trung ương còn chưa ban hành tiêu chuẩn, định mức sử dụng diện tích chuyên dùng, trong khi đây là cơ sở pháp lý cốt lõi để quản lý, cũng như ngăn ngừa lãng phí trong việc quản lý nhà, đất công.

Chưa xử lý dứt điểm vi phạm trong cho thuê tài sản công

Một trong những vấn đề nổi cộm, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí trong quản lý nhà, đất công cũng được KTNN vạch rõ, đó là tình trạng nhiều Bộ, ngành chưa kịp thời phê duyệt Đề án cho thuê cơ sở vật chất, liên doanh liên kết; tổ chức cho thuê cơ sở vật chất, liên doanh liên kết chưa đúng quy định; công tác quản lý nhà, đất chưa chặt chẽ, sử dụng kém hiệu quả.

Cụ thể, Bộ GDĐT tổ chức cho thuê khi chưa xây dựng đề án, cho thuê vượt thời hạn được phê duyệt; hợp đồng cho thuê cơ sở vật chất không có điều khoản về khung thời gian cho thuê theo Đề án đã được phê duyệt; trong thỏa thuận mượn tạm cơ sở vật chất không nêu rõ diện tích cho mượn, số tiền phải trả. Tại Bộ Tư pháp chưa rà soát các đề án và thực tế sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, chưa tính đủ khấu hao tài sản cố định khi cho thuê.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao thực hiện cung cấp dịch vụ khi chưa lập Đề án sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh; chưa ban hành quy định cụ thể thời hạn cho thuê, điều kiện chấm dứt hợp đồng cho thuê nhà trước thời hạn; tự ý cho thuê, sử dụng khi chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tại khối doanh nghiệp, Tổng công ty Công nghiệp Thực phẩm Đồng Nai (Dofico) cho ngân hàng thuê lại không đúng mục đích sử dụng đất theo hợp đồng thuê đất với Nhà nước.

Tại nhiều cơ quan thuộc Bộ GDĐT, Bộ KHCN, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, có tình trạng cho thuê, cho mượn không đúng quy định pháp luật nhưng chậm được xử lý. Đến thời điểm kiểm toán, tình trạng này vẫn chưa được chỉ đạo xử lý dứt điểm.

Đáng chú ý, tại nhiều Bộ, ngành, công tác quản lý nhà, đất chưa chặt chẽ, sử dụng kém hiệu quả. Nhiều cơ quan như Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Bộ GDĐT, Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp, Bộ KHCN có hiệu suất sử dụng tài sản thấp. Tại các cơ quan thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Bộ NNMT, có tình trạng sử dụng nhà, đất không đúng mục đích. Bộ KHCN bàn giao mặt bằng, tài sản cho đơn vị khác khi chưa được giao quyền quản lý và sử dụng tài sản, vi phạm nghiêm trọng về mặt thẩm quyền.

Kịp thời kiểm tra, đẩy nhanh tiến độ sắp xếp nhà, đất công

Bên cạnh những tồn tại trong công tác quản lý nhà, đất công tại các cơ quan được Nhà nước giao quản lý, sử dụng, kết quả kiểm toán của KTNN cũng chỉ rõ những bất cập, hạn chế trong công tác tham mưu xây dựng chính sách, cũng như công tác kiểm tra, giám sát đối với việc thực hiện sắp xếp theo Nghị định số 167/2017/NĐ-CP và Nghị định số 67/2021/NĐ-CP.

Cụ thể, việc tham mưu ban hành hoặc ban hành văn bản hướng dẫn chưa đầy đủ, chi tiết; chưa hướng dẫn và thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về tình hình, kết quả sắp xếp lại, xử lý nhà, đất; chưa thường xuyên đôn đốc việc cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu dẫn đến tình trạng dữ liệu nhà, đất chưa đầy đủ, thiếu thống nhất; chưa kịp thời cho ý kiến hoặc phối hợp với các địa phương trong việc cho ý kiến; chưa kịp thời phê duyệt phương án sắp xếp lại, xử lý nhà, đất; chưa tổ chức kiểm tra để có biện pháp xử lý kịp thời.

Có thể thấy, trong bối cảnh Chính phủ yêu cầu phải đẩy nhanh việc sắp xếp nhà, đất, thì tại nhiều Bộ, ngành, DNNN còn chậm chuyển động. Các chuyên gia cho rằng, để xảy ra tình trạng chậm triển khai thực hiện phương án sắp xếp lại, xử lý cơ sở nhà đất, trách nhiệm chính thuộc về các đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản do chậm rà soát tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công, chậm hoàn chỉnh hồ sơ để thực hiện sắp xếp, xử lý.

Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Đặng Bích Ngọc (Đoàn ĐBQH Phú Thọ) cho biết, kết quả kiểm toán đã giúp Quốc hội, các ĐBQH, Chính phủ, các Bộ, ngành nhìn nhận rõ hơn về thực trạng công tác quản lý, sử dụng nhà, đất công, đặc biệt là công tác sắp xếp nhà, đất và những nguy cơ tiềm ẩn để có giải pháp chấn chỉnh kịp thời. Theo đại biểu, trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang tập trung tinh gọn bộ máy, cần phải có những đợt tổng kiểm tra, giám sát, nắm tình hình để có những giải pháp căn cơ, quyết liệt nhằm thực hiện có hiệu quả nguồn lực nhà nước, đặc biệt là nguồn lực có tính tác động lớn như nhà, đất công.

Xuất phát từ thực tế được KTNN chỉ ra, nhiều ĐBQH, chuyên gia kiến nghị Chính phủ, Bộ Tài chính tiếp tục rà soát lại cơ sở vật chất, nhà đất của các Bộ, ngành, DNNN hiện nay không có nhu cầu sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả để bàn giao cho các địa phương quản lý, sử dụng hoặc xử lý theo quy định của pháp luật, nhằm bảo đảm tận dụng tối đa nguồn lực tài sản công, tránh thất thoát, lãng phí./.