Mệnh lệnh từ trái tim và trách nhiệm trước lịch sử

Mệnh lệnh từ những “khoảng trống” đau đáu

Trải qua các cuộc kháng chiến và chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc, Phú Thọ vừa là hậu phương vững chắc, vừa là nơi tiễn đưa hàng vạn thanh niên lên đường nhập ngũ. Nhiều người đã anh dũng hy sinh nơi chiến trường, hoặc trở về với đất mẹ nhưng trên bia mộ vẫn chỉ còn dòng chữ: “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin”.

Lực lượng chức năng triển khai việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thông qua lấy mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sỹ tại xã Phù Ninh.

Theo Bộ CHQS tỉnh - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, kết quả kết luận địa bàn đợt 1 cho thấy toàn tỉnh hiện còn 1.385 thông tin liệt sĩ hy sinh, an táng ban đầu trên địa bàn cần tiếp tục xác minh, quy tập.

Đến nay, với việc thành lập một tổ khảo sát cấp tỉnh và 148 tổ công tác cấp xã, lực lượng chức năng đã xác minh nhiều nguồn tin, tổ chức quy tập, truy điệu và an táng một hài cốt liệt sĩ tại xã Hoàng An. Trong tháng 7/2026, tỉnh dự kiến tiếp tục cất bốc, quy tập ba hài cốt liệt sĩ tại các xã Dũng Tiến, Mường Thàng và phường Hòa Bình.

Việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thông qua lấy mẫu sinh phẩm cũng đang được triển khai khẩn trương.Toàn tỉnh có 292 nghĩa trang liệt sĩ và hai đài tưởng niệm với 28.826 phần mộ. Trong đó, còn 5.386 phần mộ chưa xác định được thông tin; số mộ cần khai quật, lấy mẫu định danh và khảo sát, loại trừ là 4.938 phần mộ, phân bố tại 131 nghĩa trang thuộc 69 xã, phường.

Mỗi con số là một nỗi đau kéo dài qua nhiều thế hệ. Đó là hàng nghìn gia đình vẫn mòn mỏi chờ tin người thân, là món nợ ân tình mà những người làm công tác chính sách luôn đau đáu. Chính vì vậy, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin” được phát động từ giữa tháng 5/2026 không chỉ mang ý nghĩa chính trị sâu sắc mà còn cụ thể hóa đạo lý “Đền ơn đáp nghĩa” bằng những giải pháp khoa học, bài bản.

Khoa học công nghệ đồng hành cùng nghĩa tình Đất Tổ

Một trong những điểm nhấn của Chiến dịch 500 ngày đêm là việc đổi mới phương pháp tổ chức thực hiện. Đại tá Trần Ngọc Minh - Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh cho biết, nếu trước đây việc tìm kiếm chủ yếu dựa vào lời kể của nhân chứng và tư liệu lịch sử thì nay việc đối chiếu tọa độ bản đồ với thực địa, kết hợp ứng dụng công nghệ hiện đại đã nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian và hạn chế tối đa tác động đến hiện trường.

Cán bộ, chiến sĩ Kho K5 tổ chức dâng hương và khai quật phần mộ liệt sĩ phục vụ giám định ADN tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Đan Thượng.

Tại các nghĩa trang liệt sĩ, quy trình khai quật và lấy mẫu sinh phẩm được chuẩn hóa nghiêm ngặt với 8 công đoạn, từ xác định vị trí, đối chiếu sơ đồ mộ chí, tiếp cận di cốt, tạo mã định danh, niêm phong mẫu trong điều kiện bảo đảm cấu trúc ADN cho đến hoàn trả nguyên trạng phần mộ sau khi hoàn thành lấy mẫu.

Đầu tháng 6/2026, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh lựa chọn Nghĩa trang liệt sĩ xã Phù Ninh làm điểm triển khai, rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng trên toàn tỉnh. Chứng kiến quy trình thực hiện, cựu chiến binh Nguyễn Văn Căn xúc động chia sẻ: "Nguyện vọng lớn nhất của chúng tôi là những đồng đội năm xưa sẽ tìm lại được tên tuổi của mình. Giờ đây, khi từng mẫu sinh phẩm được lấy để giám định ADN, niềm mong mỏi ấy đang dần trở thành hiện thực".

Lực lượng chức năng thực hiện quy trình lấy mẫu.

Quan điểm “Không cho phép xảy ra sai sót” tiếp tục được quán triệt khi triển khai lấy mẫu tại các nghĩa trang. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa toàn bộ quy trình lấy mẫu và lưu trữ dữ liệu tạo nên hệ thống quản lý đồng bộ, hạn chế tối đa nguy cơ nhầm lẫn; đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu ADN phục vụ đối sánh với thân nhân liệt sĩ trên phạm vi cả nước.

Khi cả hệ thống chính trị cùng chung một ý chí

Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng quân sự hay ngành Nội vụ mà là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Từ tỉnh đến cơ sở, vai trò chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền được phát huy, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ CHQS tỉnh, Công an tỉnh và các tổ chức chính trị - xã hội.

Lực lượng chức năng triển khai quy trình ấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Hy Cương.

Thời gian càng lùi xa, địa hình thay đổi, nhân chứng lịch sử ngày càng ít, trong khi di cốt dưới lòng đất chịu tác động của quá trình phong hóa. Vì vậy, việc thành lập các tổ công tác cấp xã để rà soát, xác minh, huy động Nhân dân cung cấp thông tin được xác định là giải pháp then chốt.

Tại hội nghị sơ kết nhiệm vụ 6 tháng đầu năm và triển khai phương hướng 6 tháng cuối năm 2026 của Ban Chỉ đạo 515 quốc gia, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Phú Thọ Nguyễn Khắc Hiếu yêu cầu thành lập thêm 3 đội quy tập, lấy mẫu, nâng tổng số lên 7 đội trên toàn tỉnh; chủ động điều chỉnh kế hoạch, quyết tâm hoàn thành 100% việc lấy mẫu đối với tất cả các phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính trước ngày 22/12/2026, vượt tiến độ Quân khu 2 giao gần 3 tháng.

Thắp sáng hy vọng

Đồng chí Nguyễn Khắc Hiếu - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh kiểm tra công tác lấy mẫu tại nghĩa trang liệt sĩ khu vực Trung Nguyên, xã Tề Lỗ.

Tại buổi thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính ở UBND xã Phú Ninh, những câu chuyện, giọt nước mắt lăn dài đã minh chứng cho giá trị thiêng liêng của hành trình tri ân này.

Có mặt từ sớm để đưa hai người cô ruột là bà Hán Thị Hợi (77 tuổi, trú tại phường Việt Trì) và bà Hán Thị Môn (75 tuổi, trú tại xã Phù Ninh) đến điểm lấy mẫu ADN, anh Hán Văn Chường - nguyên Bí thư Đảng ủy xã Trung Giáp bồi hồi: "Gia đình tôi có bố là liệt sĩ Hán Văn Bái và chú ruột là liệt sĩ Hán Văn Thỉnh. Cả hai người thân yêu đều đã ngã xuống tại mặt trận phía Nam và nằm lại dưới lòng đất mẹ bao la. Sau biết bao chuyến ngược xuôi tìm kiếm trong vô vọng, nhìn những giọt máu thân nhân được thu thập hôm nay, chúng tôi thấy thắp lên tia hy vọng. Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thực sự là một cuộc chạy đua với thời gian, chủ trương nhân văn thấu tận tâm can của Đảng và Nhà nước".

Anh Hán Văn Chường cùng hai người cô đến lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Ở bên cạnh cháu, bà Hán Thị Môn nghẹn ngào trong dòng nước mắt chực trào. Nỗi đau mất hai người anh trai dường như chưa bao giờ nguôi ngoai trong lòng người em gái ấy. Bà tâm sự, giọng run run: "Mẹ tôi được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng. Đến hơi thở cuối cùng ở tuổi 84, mẹ vẫn đau đáu, mong ngóng được đón các anh trở về. Tâm nguyện dang dở của mẹ nay truyền lại cho chúng tôi và con cháu đời sau. Chúng tôi mong nhờ khoa học và sự quan tâm của Nhà nước, danh tính các anh sớm được xác định và trở về với gia đình, quê hương".

Niềm mong mỏi của các gia đình liệt sĩ chính là động lực để những người làm nhiệm vụ không quản ngại khó khăn, kiên trì bám địa bàn. Đại tá Trần Nho Lương - Phó Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Phú Thọ trầm ngâm, ánh mắt can trường nhưng đầy trăn trở: "Thời gian là kẻ thù lớn nhất của chúng tôi. Địa hình thay đổi, nhân chứng thưa dần và những di cốt dưới lòng đất thì đang phải chịu sự bào mòn khốc liệt của năm tháng. Song dù phải lật từng tấc đất, rà từng tọa độ giữa nắng cháy hay mưa rừng, chúng tôi cũng không cho phép mình nản lòng hay lùi bước. Đây không phải là nhiệm vụ hành chính thông thường, mà là món nợ ân tình, mệnh lệnh từ trái tim của những người mặc áo lính hôm nay. Với sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, toàn lực lượng quyết tâm dồn hết tâm sức, chạy đua với thời gian để đưa Chiến dịch 500 ngày đêm về đích trước thời hạn, mang lại niềm an ủi cho thân nhân các liệt sĩ."

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (triển khai từ ngày 15/3/2026 - 27/7/2027) là nhịp cầu tri ân thiêng liêng hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Những nỗ lực không mệt mỏi hôm nay rồi sẽ đơm hoa, để những người con anh dũng đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc được trở về trong vòng tay của gia đình, để những ngôi mộ khuyết danh không còn lặng im giữa dòng chảy tháng năm. Tên tuổi của các anh sẽ một lần nữa được gọi lên đầy kiêu hãnh bằng tất cả sự thành kính, ghi ơn của thế hệ hôm nay và mai sau.