Metro TPHCM: Trục xương sống xoay chuyển diện mạo siêu đô thị gần 14 triệu dân

Cú hích từ 20 triệu lượt khách

Ghi nhận tại các nhà ga tuyến metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) những ngày đầu năm 2026, hình ảnh dòng người trật tự quét vé đã trở thành một phần tất yếu của nhịp sống thành phố. Không còn là "giấc mơ trên giấy", metro hiện hữu bằng con số biết nói với hơn 20 triệu lượt hành khách trong năm 2025, đạt 121,6% kế hoạch.

Metro Bến Thành - Suối Tiên phục vụ hơn 20 triệu lượt hành khách sau 1 năm đưa vào vận hành, khai thác thương mại. Ảnh: Tuấn Hùng

Chị Lê Thu Hà (24 tuổi, nhân viên văn phòng tại phường Sài Gòn) cho biết tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đã thay đổi hoàn toàn khái niệm "đi làm" của chị.

"Trước đây, mỗi sáng từ Thủ Đức vào trung tâm là một cuộc chiến với nắng bụi và kẹt xe ở cửa ngõ phía Đông của TPHCM. Giờ đây, tôi có 20 phút thảnh thơi đọc sách trên tàu máy lạnh, trang phục luôn chỉn chu khi đến công ty. Metro thực sự là 'cứu cánh' cho dân văn phòng", chị Hà hào hứng nói.

Ở một góc khác, ông Trần Văn Nam (65 tuổi, cán bộ hưu trí) cho biết việc đi metro mang lại cho ông niềm vui và sự kết nối. “Chúng tôi thường hẹn nhau đi tàu để tham quan thành phố. Tàu vận hành êm ái, nhà ga sạch sẽ, hiện đại. Quan trọng hơn cả là yếu tố an toàn, con cháu cũng yên tâm hơn khi tôi không còn phải tự đi xe máy”, ông nói.

Người dân chen chúc đi lại tàu metro Bến Thành - Suối Tiên những ngày đầu năm 2026. Ảnh: Tuấn Hùng

Không chỉ cải thiện cuộc sống của người dân, tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên còn tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho các doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành du lịch. Bà Bùi Thị Tố Trinh, Phó Tổng Giám đốc Điều hành Du lịch Văn hóa Suối Tiên cho biết doanh thu của khu du lịch này đã tăng 32% và lượng khách tăng 41% trong năm 2025 so với năm trước đó.

"Khoảng 60% lượng khách từ TPHCM đến Suối Tiên hiện nay đều chọn metro làm phương tiện chính. Đối với du khách từ các tỉnh, họ thường đến Bến Thành, sau đó cũng di chuyển bằng metro đến đây", bà Trinh cho hay.

Chiến lược xương sống và tầm nhìn 2045

Sức lan tỏa của metro số 1 chính là tiền đề để TPHCM thực hiện bước chuyển mình lớn hơn. Ngày 15/1 vừa qua, tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) chính thức được khởi công, đánh dấu giai đoạn triển khai đồng loạt mạng lưới đường sắt đô thị.

Ông Bùi Xuân Cường - Phó Chủ tịch UBND TPHCM khẳng định, với vai trò là đô thị đặc biệt và đầu tàu kinh tế cả nước, TPHCM đang chịu áp lực lớn về dân số và nhu cầu đi lại. Vì vậy, việc phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn là yêu cầu cấp thiết.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường phát biểu tại buổi lễ khởi công tuyến metro Bến Thành - Tham Lương vào ngày 15/1. Ảnh: Tuấn Kiệt

Ông Cường nhấn mạnh: “Trọng tâm là phát triển mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ, đóng vai trò trụ cột của vận tải hành khách công cộng; tăng cường kết nối nội đô và liên vùng, hướng tới hình thành đô thị đa trung tâm theo định hướng TOD. Qua đó, góp phần xây dựng TPHCM trở thành đô thị văn minh, hiện đại, phát triển xanh và đáng sống, xứng tầm là trung tâm kinh tế lớn của cả nước và khu vực.

Về lộ trình cụ thể, lãnh đạo TPHCM cho biết: "Thành phố phấn đấu đến năm 2030, vận tải hành khách công cộng bằng đường sắt đô thị đảm nhận 20-30% nhu cầu đi lại của người dân; đến năm 2035 đạt 35-50% và đến năm 2045 đạt 50-60%."

Tăng tốc lộ trình 9 tuyến đường sắt

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TPHCM (MAUR) cho biết, thành phố đang tích cực chuẩn bị đầu tư các tuyến khác theo quy hoạch, từng bước hình thành mạng lưới kết nối đa hướng: từ trung tâm đi các cửa ngõ, liên thông các khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu công nghệ cao và các đầu mối giao thông lớn.

"Khi các tuyến metro không còn hoạt động riêng lẻ mà kết nối thành mạng lưới, hiệu quả khai thác sẽ được nhân lên gấp nhiều lần. Metro lúc này không chỉ là phương tiện di chuyển, mà trở thành "xương sống" dẫn dắt sự phát triển của xe buýt, TOD và các mô hình đô thị nén", ông Bằng khẳng định.

UBND TPHCM đã giao MAUR chuẩn bị đầu tư và làm chủ đầu tư 9 dự án đường sắt đô thị. Trong đó, 7 tuyến được phê duyệt theo Quyết định 1195/QĐ-UBND (28/3/2025) và 2 tuyến theo Quyết định 675/QĐ-UBND (15/8/2025), kết nối nội đô, cửa ngõ và liên vùng như hướng Bình Dương (cũ) - TPHCM.

Bên cạnh đầu tư công, nhiều nhà đầu tư đã đề xuất tham gia các dự án đường sắt đô thị theo hình thức PPP, tập trung vào một số tuyến như metro số 2, số 3, số 4, số 5 và tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành...

Theo kế hoạch, các dự án sẽ hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế FEED giai đoạn 2026-2027, hoàn tất công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giai đoạn 2027-2028, và triển khai xây dựng trong giai đoạn 2027-2035.

Metro không chỉ là phương tiện di chuyển, mà trở thành "xương sống" dẫn dắt sự phát triển của xe buýt, TOD và các mô hình đô thị nén tại TPHCM. Ảnh: Nguyễn Huế

Hơn một năm vận hành metro số 1 là quãng thời gian chưa dài, nhưng đủ để khẳng định hướng đi đúng đắn của TPHCM. Từ nhịp sống đời thường của người dân đến tầm nhìn chiến lược của các nhà quản lý, “giấc mơ đường ray” đang từng bước hiện thực hóa, trở thành trục xương sống vững chắc, đưa siêu đô thị phương Nam tiến tới một tương lai hiện đại, văn minh và bền vững.

Tuấn Kiệt