Miễn, giảm phí đường bộ: Tăng hậu kiểm, ngăn trục lợi chính sách

Nhiều vụ việc liên quan đến trục lợi chính sách miễn, giảm phí sử dụng đường bộ qua trạm thu phí đã được phát hiện vừa qua. Ảnh: ST

Bất cập trong áp dụng chính sách miễn, giảm phí

Chính sách miễn, giảm phí sử dụng đường bộ tại Trạm thu phí Km93+160, quốc lộ 1 được triển khai từ năm 2018 theo quy định của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) tại Văn bản số 11519/BGTVT-ĐTCT về xử lý bất cập mức giá sử dụng dịch vụ đường bộ tại các trạm BOT.

Theo quy định, các phương tiện của cá nhân có hộ khẩu thường trú hoặc doanh nghiệp có trụ sở chính trong khu vực thuộc phạm vi miễn, giảm sẽ được xem xét áp dụng chính sách hỗ trợ sau khi được chính quyền địa phương xác nhận.

Trong nhiều năm qua, cơ chế này góp phần tạo điều kiện đi lại cho người dân khu vực lân cận trạm thu phí, giảm áp lực chi phí vận chuyển và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế cũng phát sinh nhiều bất cập liên quan đến công tác xác nhận, quản lý đối tượng được miễn, giảm phí, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vận tải hoặc đơn vị sở hữu số lượng phương tiện lớn. Điều này dẫn đến tình trạng lợi dụng chính sách, gây thất thoát nguồn thu hoàn vốn dự án.

Mới đây, ngày 09/6, Công an tỉnh Lạng Sơn vào cuộc phát hiện dấu hiệu vi phạm trong việc xét duyệt hồ sơ miễn, giảm phí sử dụng đường bộ tại Trạm thu phí Km93+160, quốc lộ 1.

Kết quả điều tra xác định, một số doanh nghiệp mặc dù không đáp ứng điều kiện hoạt động thực tế trong phạm vi được hưởng chính sách miễn, giảm phí nhưng vẫn được xác nhận đủ điều kiện để được phê duyệt hưởng ưu đãi.

Liên quan đến vấn đề này, các chuyên gia cho biết, bản chất của chính sách miễn, giảm phí được ban hành để giảm tác động của trạm thu phí đến đời sống dân sinh khu vực lân cận, nhất là với người dân thường xuyên lưu thông qua trạm để phục vụ nhu cầu đi lại hằng ngày.

Tuy nhiên, khi áp dụng đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vận tải, chính sách này dần phát sinh những bất cập trong thực tiễn quản lý.

“Đối với các doanh nghiệp vận tải hoặc hoạt động sản xuất kinh doanh, chi phí sử dụng đường bộ thực tế được hạch toán vào giá thành hàng hóa hoặc dịch vụ. Trong khi đó, nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến phát sinh tình trạng lợi dụng chính sách để trục lợi”, đại diện một doanh nghiệp dự án cho biết.

Trước đó, Công an tỉnh Lạng Sơn đề nghị Xí nghiệp Quản lý vận hành đường cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn phối hợp cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan đến một số doanh nghiệp có phương tiện đang thuộc diện miễn, giảm phí đi qua Trạm thu phí Km93+160 để phục vụ công tác điều tra, xác minh.

Công an tỉnh Lạng Sơn phát hiện dấu hiệu vi phạm trong việc xét duyệt hồ sơ miễn, giảm phí sử dụng đường bộ tại Trạm thu phí Km93+160, Quốc lộ 1. Ảnh: Công an Lạng Sơn

Đại diện một doanh nghiệp dự án nêu thực tế, các doanh nghiệp và phương tiện thuộc diện miễn, giảm hiện nay nằm dưới sự quản lý và xác nhận của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, thời gian qua đã xuất hiện tình trạng doanh nghiệp chuyển đăng ký kinh doanh về khu vực miễn giảm, ký gửi phương tiện hoặc lợi dụng cơ chế xác nhận để được hưởng chính sách.

Qua rà soát, cơ quan chức năng đã phát hiện hàng chục doanh nghiệp chuyển hồ sơ đăng ký kinh doanh về khu vực miễn, giảm nhằm được hưởng chính sách. Ngoài ra, kết quả rà soát còn cho thấy tình trạng ký gửi phương tiện vào doanh nghiệp trong vùng miễn giảm; sử dụng phương tiện cá nhân để hoạt động kinh doanh vận tải; thậm chí có trường hợp sử dụng biển kiểm soát giả nhằm trốn phí.

Các doanh nghiệp dự án cũng phản ánh, nhiều phương tiện dù thuộc diện miễn, giảm nhưng thực tế thường xuyên lưu thông trên phần lớn chiều dài tuyến quốc lộ 1, vượt ra ngoài phạm vi hỗ trợ ban đầu của chính sách. Một số doanh nghiệp sau khi được miễn, giảm phí đã chuyển trụ sở hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng dữ liệu miễn, giảm chưa được cập nhật kịp thời. Điều này khiến công tác kiểm soát gặp khó khăn và làm gia tăng nguy cơ thất thoát doanh thu thu phí.

“Nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời, tình trạng xác nhận hình thức, thiếu kiểm tra thực tế hoặc lợi dụng chính sách để trục lợi có thể diễn ra trong thời gian dài, gây thất thoát nguồn thu, ảnh hưởng đến quyền lợi của các nhà đầu tư dự án và làm giảm hiệu quả của các chính sách hỗ trợ được Nhà nước ban hành” - thông báo của Công an tỉnh Lạng Sơn nêu rõ.

Cần cơ chế hậu kiểm và quản lý dữ liệu chặt chẽ hơn

Thực trạng vừa qua đang đặt ra yêu cầu cần có cơ chế hậu kiểm và quản lý dữ liệu chặt chẽ hơn đối với các trường hợp miễn, giảm phí, đặc biệt là doanh nghiệp sở hữu số lượng phương tiện lớn thường xuyên lưu thông qua trạm thu phí. Bên cạnh đó, địa phương cần thường xuyên cập nhật tình trạng hoạt động thực tế của doanh nghiệp để bảo đảm chính sách được thực hiện đúng mục đích, đúng đối tượng.

Từ những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện, doanh nghiệp dự án kiến nghị các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nghiên cứu hoàn thiện cơ chế miễn, giảm phí theo hướng ưu tiên hỗ trợ trực tiếp cho người dân bị ảnh hưởng bởi trạm thu phí; đồng thời đánh giá lại việc áp dụng chính sách đối với doanh nghiệp để hạn chế phát sinh tiêu cực và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình thực hiện.

Qua các vụ việc được phát hiện vừa qua, cơ quan chức năng cũng khuyến cáo các cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ thẩm định, xác minh hồ sơ cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, thực hiện nghiêm túc quy trình kiểm tra thực tế, bảo đảm việc xác nhận hồ sơ phải khách quan, chính xác, đúng quy định pháp luật. Mọi hành vi làm việc qua loa, hình thức, thiếu kiểm tra hoặc xác nhận không đúng thực tế đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Cần tăng cường kiểm soát, quản lý hỗ sơ, dữ liệu, tránh để trục lợi chính sách miễn, giảm phí đường bộ qua trạm thu phí. Ảnh: Bích Thảo

“Việc rà soát, điều chỉnh chính sách là cần thiết nhằm bảo đảm chính sách an sinh được thực hiện đúng mục tiêu ban đầu, tránh bị lợi dụng, đồng thời bảo vệ tính bền vững tài chính của các dự án giao thông trong quá trình vận hành, khai thác lâu dài” - một chuyên gia trong lĩnh vực giao thông cho biết.

Nhằm đảm bảo chính sách miễn, giảm phí sử dụng đường bộ không bị lạm dụng, trục lợi, lãnh đạo Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) cho biết, thực hiện chỉ đạo của Bộ Xây dựng, Cục đã đôn đốc, yêu cầu các đơn vị chức năng, cũng như yêu cầu các cơ quan được giao quản lý trạm thu phí tăng cường kiểm tra, rà soát hệ thống lưu trữ dữ liệu của các trạm thu phí, đảm bảo công tác lưu trữ dữ liệu thu phí theo đúng quy định.

Đồng thời, có biện pháp xử lý nghiêm đối với các trường hợp vi phạm, đảm bảo đủ tính răn đe, phòng ngừa, qua đó đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân khi qua trạm thu phí; quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp dự án cũng như vai trò quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền./.