Miền Trung - Tây Nguyên: Tháo gỡ điểm nghẽn trong phát triển cụm công nghiệp và quản lý khoáng sản

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền chủ trì Hội nghị ngành Công Thương khu vực miền Trung - Tây Nguyên lần thứ XII, năm 2026.

Sáng 10/11/2026, tại tỉnh Quảng Ngãi, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị ngành Công Thương khu vực miền Trung - Tây Nguyên lần thứ XII, năm 2026. Trình bày tham luận về cụm công nghiệp, vật liệu nổ công nghiệp và địa chất, khoáng sản, ông Lê Tiến Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Thanh Hóa đã phản ánh những vấn đề nổi bật từ thực tiễn quản lý tại các địa phương, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong các lĩnh vực này.

Cụm công nghiệp phát triển về quy mô, nhưng hạ tầng và cơ chế quản lý còn nhiều bất cập

Theo ông Lê Tiến Dũng, thời gian qua, công tác quản lý, phát triển cụm công nghiệp tại các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung - Tây Nguyên tiếp tục được quan tâm triển khai, góp phần tạo mặt bằng sản xuất tập trung, thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp.

Thống kê tại thời điểm báo cáo cho thấy, toàn khu vực có 894 cụm công nghiệp trong quy hoạch, với tổng diện tích khoảng 42.773 ha. Trong đó, 381 cụm công nghiệp đã được thành lập, diện tích khoảng 13.342,94 ha; 265 cụm đã đi vào hoạt động, với tổng diện tích khoảng 5.573 ha, chiếm 69,55% số cụm công nghiệp đã thành lập.

Công tác đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các cụm công nghiệp từng bước được chú trọng. Một số địa phương đã huy động nguồn lực lớn để đầu tư, như Thanh Hóa khoảng 5.506 tỷ đồng, Gia Lai khoảng 2.563 tỷ đồng và Đà Nẵng khoảng 2.600 tỷ đồng.

Hoạt động của các cụm công nghiệp cũng ghi nhận những kết quả tích cực khi thu hút khoảng 2.850 dự án đầu tư thứ cấp, giải quyết việc làm cho hơn 113.284 lao động, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt 69,23%. Một số địa phương có tỷ lệ lấp đầy cao như Gia Lai đạt 81%, Nghệ An 80%, Khánh Hòa 75% và Huế 73%.

Ông Lê Tiến Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Thanh Hóa trình bày tham luận về cụm công nghiệp, vật liệu nổ công nghiệp và địa chất, khoáng sản.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, quá trình phát triển cụm công nghiệp vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Đáng chú ý, công tác quy hoạch chi tiết xây dựng, quy hoạch sử dụng đất và phương hướng phát triển cụm công nghiệp tại một số địa phương chưa đồng bộ, thống nhất về diện tích, ranh giới và ngành nghề hoạt động. Một số cụm công nghiệp còn bị chồng lấn hoặc ảnh hưởng bởi quy hoạch giao thông, khoáng sản, làm chậm tiến độ triển khai dự án.

Vấn đề thu hút doanh nghiệp có đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm tham gia đầu tư hạ tầng cũng còn khó khăn. Quy trình lựa chọn chủ đầu tư kéo dài, cách hiểu và triển khai thủ tục giữa các địa phương chưa thống nhất. Đặc biệt, việc chuyển giao, quản lý và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng cụm công nghiệp do Nhà nước đầu tư sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn nhiều lúng túng.

Một trong những vấn đề đáng quan tâm là hạ tầng bảo vệ môi trường chưa đáp ứng yêu cầu. Hiện mới có 77/265 cụm công nghiệp đang hoạt động có công trình xử lý nước thải, chiếm khoảng 29,06%. Nhiều cụm công nghiệp chưa được đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung, phòng cháy, chữa cháy và các công trình bảo vệ môi trường.

Ông Lê Tiến Dũng nhấn mạnh: “Hạ tầng kỹ thuật tại một số cụm công nghiệp chưa được đầu tư hoàn thiện, thiếu đồng bộ, một số công trình xuống cấp nhưng chưa được sửa chữa, nâng cấp kịp thời”. Thực tế này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn hạn chế khả năng thu hút các dự án đầu tư thứ cấp và mục tiêu phát triển cụm công nghiệp bền vững.

Từ thực tiễn trên, địa phương mong muốn tiếp tục nhận được hướng dẫn thống nhất về quản lý, khai thác và bàn giao hạ tầng cụm công nghiệp do Nhà nước đầu tư, nhất là việc lựa chọn, điều chỉnh chủ đầu tư đối với các cụm công nghiệp trước đây do UBND cấp huyện làm chủ đầu tư.

Việc sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu cụm công nghiệp quốc gia, đồng thời hướng dẫn xử lý các trường hợp vướng mắc về quy hoạch, ranh giới và dự trữ khoáng sản sẽ tạo thuận lợi cho địa phương trong quá trình triển khai.

Vật liệu nổ công nghiệp: Cần thống nhất thủ tục, tránh phát sinh hồ sơ không cần thiết

Đối với lĩnh vực vật liệu nổ công nghiệp, những vướng mắc được phản ánh chủ yếu liên quan đến thành phần hồ sơ cấp giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp phục vụ thi công công trình và trình tự phê duyệt phương án nổ mìn trong các trường hợp đặc biệt.

Cụ thể, theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 39 Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp phải có quyết định trúng thầu thi công công trình. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy yêu cầu này có thể phát sinh sự trùng lặp khi hồ sơ đã bao gồm hợp đồng thi công công trình.

Đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ, các sở, ban, ngành, UBND các các xã, phường đặc khu; Sở Công Thương 11 tỉnh, thành phố trong khu vực; cùng đại diện các hội, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp tham dự Hội nghị

Theo ông Lê Tiến Dũng, quy định hiện hành yêu cầu hồ sơ phải có cả quyết định trúng thầu và hợp đồng thi công công trình. Trong khi đó, hợp đồng thi công đã thể hiện cơ sở pháp lý về hoạt động thi công của doanh nghiệp. Vì vậy, việc rà soát thành phần hồ sơ theo hướng tinh gọn, phù hợp thực tiễn sẽ góp phần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhất là các nhà thầu phụ đủ điều kiện năng lực.

Bên cạnh đó, việc triển khai quy định về phê duyệt phương án nổ mìn tại khu vực gần khu dân cư, công trình cần bảo vệ hiện còn có những cách hiểu khác nhau, chủ yếu liên quan đến trình tự đo đạc, giám sát và đánh giá ảnh hưởng của hoạt động nổ mìn. Do đó, việc hướng dẫn cụ thể hơn về trình tự thực hiện và trách nhiệm của các bên sẽ giúp các địa phương thuận lợi trong quá trình áp dụng, đồng thời bảo đảm yêu cầu an toàn.

Quản lý địa chất, khoáng sản: Đẩy mạnh số hóa, hoàn thiện cơ chế và phân định thẩm quyền

Ở lĩnh vực địa chất, khoáng sản, các địa phương khu vực miền Trung - Tây Nguyên đang gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai các quy định mới. Theo ông Lê Tiến Dũng, thời gian chuẩn bị thực hiện Nghị quyết 66.25/NQ-CP ngắn, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính chưa đồng bộ, khối lượng hồ sơ giấy và văn bản cần điều chỉnh lớn. Bên cạnh đó, việc chia tách đầu mối cơ quan giải quyết thủ tục hành chính và xử lý các hồ sơ chuyển tiếp cũng làm kéo dài thời gian giải quyết.

Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ thông tin để kiểm soát sản lượng khai thác khoáng sản vẫn còn những điểm nghẽn. Quy định yêu cầu trạm cân, thiết bị đo đạc và thiết bị giám sát hành trình phải kết nối, chia sẻ dữ liệu tự động với cơ sở dữ liệu khoáng sản, nhưng hiện chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hướng dẫn cụ thể về chuẩn dữ liệu, định dạng video camera, dung lượng và hạ tầng kết nối.

Điều này khiến doanh nghiệp và địa phương gặp khó khăn trong lựa chọn giải pháp công nghệ phù hợp. Từ kinh nghiệm thực tiễn, ông Dũng cho biết Sở Công Thương Nghệ An đã phối hợp với MobiFone triển khai giải pháp quản lý khoáng sản thông minh, kết nối camera, trạm cân điện tử và GPS phương tiện, bước đầu mang lại hiệu quả cao và cần được nghiên cứu nhân rộng.

Bên cạnh vấn đề số hóa, một số bất cập về thẩm quyền phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản nhóm I cũng được đặt ra. Theo phản ánh, thẩm quyền phê duyệt lại tiền cấp quyền thuộc Chủ tịch UBND cấp tỉnh, trong khi thẩm quyền cấp giấy phép khai thác khoáng sản nhóm I lại thuộc Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Điều này dẫn đến sự chưa thống nhất về thẩm quyền hành chính giữa cơ quan cấp phép và cơ quan phê duyệt tiền cấp quyền.

Đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ, các sở, ban, ngành, UBND các các xã, phường đặc khu; Sở Công Thương 11 tỉnh, thành phố trong khu vực; cùng đại diện các hội, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp tham dự Hội nghị

Ngoài ra, quy trình cấp phép khai thác khoáng sản nhóm III, nhóm IV phục vụ các công trình đặc thù vẫn mất nhiều thời gian do phải thực hiện các khâu thăm dò hoặc khảo sát, đánh giá thông tin chung. Việc thu hồi khoáng sản dôi dư từ các dự án nạo vét, bảo trì cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để khai thác khoáng sản trái phép...

Theo đề xuất, việc sớm hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật về dữ liệu mỏ và chuẩn kết nối giữa trạm cân, camera, thiết bị GPS với cơ sở dữ liệu khoáng sản quốc gia sẽ hỗ trợ kiểm soát sản lượng. Cùng với đó, cần tăng cường tập huấn, hướng dẫn số hóa hồ sơ và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan.

Đối với những nội dung còn chưa thống nhất về thẩm quyền, trình tự cấp phép, đấu giá và xử lý vi phạm, địa phương mong muốn có hướng dẫn cụ thể để bảo đảm áp dụng đồng bộ; trong đó cần làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và hành vi có dấu hiệu tội phạm.

Những kiến nghị được đưa ra tại Hội nghị cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường hướng dẫn thực thi pháp luật trong các lĩnh vực cụm công nghiệp, vật liệu nổ công nghiệp và địa chất, khoáng sản. Đây cũng là cơ sở để các địa phương khu vực miền Trung - Tây Nguyên nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, khai thác tốt tiềm năng, lợi thế, tạo động lực phát triển công nghiệp theo hướng đồng bộ, hiệu quả và bền vững.