Minh bạch dữ liệu, nâng cao giá trị nông sản Việt Nam

Truy xuất thực chất, đáp ứng yêu cầu thị trường

Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Văn Long, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản được Bộ công bố ngày 30-6-2026 và đưa vào sử dụng từ ngày 1-7-2026, từng bước hình thành nền tảng dùng chung để quản lý chủ thể, sản phẩm, lô hàng; đồng thời kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản chính thức đưa vào vận hành từ ngày 1/7/2026. Ảnh: AI

Đến tháng 10-2026, hệ thống ghi nhận 821.734 sản phẩm thuộc 18.536 dòng sản phẩm đăng ký, với 212 doanh nghiệp và 3.048 nông hộ tại 28 tỉnh, thành phố tham gia. Trong đó, 161.324 sản phẩm thuộc 20 dòng sản phẩm đã có dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc; 21 doanh nghiệp, 52 nông hộ tại 16 tỉnh, thành phố đã có dữ liệu truy xuất trên hệ thống. Có 17 đơn vị cung cấp giải pháp đăng ký tham gia, trong đó 5 đơn vị đã có dữ liệu truy xuất. Một số ngành hàng đã bước đầu triển khai truy xuất trên thực tế. Với sầu riêng, đã có 15 container áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử xuất khẩu sang Trung Quốc, dữ liệu gắn với vùng trồng, cơ sở đóng gói và lô hàng xuất khẩu. Trong ngành chè, một số doanh nghiệp, hợp tác xã tại Thái Nguyên tham gia kết nối; 109 mã vùng trồng chè được gắn định vị GPS và 45 tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp được thí điểm ứng dụng VNPT Green…

Hợp tác xã rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) thực hiện truy xuất nguồn gốc các loại rau củ quả. Ảnh: PV

Tại Hà Nội, truy xuất nguồn gốc đang từng bước được triển khai gắn với yêu cầu quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm. Năm 2026, thành phố thí điểm truy xuất nguồn gốc điện tử tại vùng rau Văn Đức (xã Bát Tràng) và xã Mê Linh, với 30 hộ tham gia trên tổng diện tích 15.350m².

Trong đó, vùng rau Văn Đức có 20 hộ trồng 13 loại rau trên diện tích 9.390m²; xã Mê Linh có 10 hộ trồng cải củ trên diện tích 5.960m². Sản phẩm sau thu hoạch được cung ứng thông qua các hợp tác xã và hệ thống phân phối. Thông tin về quá trình sản xuất được cập nhật trên hệ thống điện tử của thành phố, đồng thời kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản cấp bộ. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, từ năm 2018, Hà Nội đã triển khai Hệ thống thông tin điện tử truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản tại địa chỉ check.hanoi.gov.vn. Đến nay, hệ thống đã hỗ trợ cấp tài khoản cho 3.336 cơ sở, quản lý hơn 13.207 bộ mã truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đây là nền tảng để thành phố tiếp tục chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng nông sản.

Hợp tác xã rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) xây dựng chuỗi giá trị khép kín, từ sản xuất rau củ quả đến sơ chế, chế biến tiêu thụ ra thị trường. Ảnh: PV

Ở góc độ người sản xuất, theo ông Hoàng Văn Thám-Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ), đơn vị này đã xây dựng chuỗi giá trị khép kín, từ sản xuất đến sơ chế, chế biến tiêu thụ ra thị trường. Truy xuất nguồn gốc hiện không còn là lợi thế cạnh tranh riêng biệt mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các hợp tác xã muốn tham gia sâu vào thị trường trong và ngoài nước. Khi dữ liệu được ghi nhận đầy đủ, liên tục và có khả năng kiểm chứng, hợp tác xã không chỉ đáp ứng yêu cầu của đối tác mà còn kiểm soát tốt hơn chất lượng nguyên liệu, nâng cao hiệu quả quản trị chuỗi cung ứng.

Đẩy mạnh kết nối, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, Hà Nội xác định tiếp tục triển khai truy xuất nguồn gốc gắn với quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển thị trường. Thời gian tới, Hà Nội sẽ tập trung hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, chuẩn hóa thông tin về cơ sở sản xuất, sản phẩm, lô hàng, chứng nhận và lưu thông hàng hóa; đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thành phố cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát, cảnh báo và truy xuất nguồn gốc; chú trọng đào tạo, hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân nâng cao năng lực số, tăng cường trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng thực phẩm.

Sản phẩm sầu riêng thực hiện truy xuất nguồn gốc từ sản xuất đến sơ chế, chế biến tiêu thụ trên thị trường. Ảnh: PV

Ở cấp bộ, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới là nâng cao chất lượng dữ liệu và khả năng truy xuất, kiểm chứng trên từng lô hàng thực tế, thay vì chạy theo số lượng tem hoặc tài khoản đăng ký. Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Văn Long, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện quy trình truy xuất cho từng nhóm sản phẩm, quy định rõ mã lô, các thông tin cần ghi nhận, dữ liệu tối thiểu, thời điểm cập nhật và trách nhiệm cung cấp, kiểm tra, chia sẻ thông tin. Cùng với đó, Bộ rà soát danh mục và lộ trình áp dụng truy xuất bắt buộc đối với sản phẩm có mức độ rủi ro cao theo Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và pháp luật chuyên ngành; chuẩn bị triển khai Nghị định số 372/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1-1-2027 quy định về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trên nền tảng số quốc gia. Việc chuẩn hóa dữ liệu về chủ thể, vùng sản xuất, địa điểm, sản phẩm, lô hàng và công đoạn cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với hoàn thiện giao diện kết nối, quy tắc mã và tiêu chí kiểm thử, đối soát.

Bộ tiếp tục phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ kết nối, chia sẻ dữ liệu thực tế với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia; đồng thời phối hợp với Bộ Công an chuẩn bị liên thông với Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Nguyên tắc triển khai là kế thừa hệ thống hiện có, hạn chế khai báo trùng lặp, phân quyền truy cập và bảo vệ dữ liệu của doanh nghiệp, người sản xuất. Đến ngày 30-11-2026, Bộ đặt mục tiêu mỗi Cục chuyên ngành có ít nhất một sản phẩm được tổ chức truy xuất điện tử toàn trình, có khả năng truy ngược, truy xuôi và đối soát dữ liệu. Đồng thời, huy động doanh nghiệp, hợp tác xã và hệ thống khuyến nông hỗ trợ người sản xuất ghi chép, số hóa, cập nhật thông tin ngay từ nguồn.

Có thể thấy, minh bạch dữ liệu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng nông sản. Khi thông tin được chuẩn hóa, kết nối và kiểm chứng, truy xuất nguồn gốc sẽ phát huy vai trò trong kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và mở rộng cơ hội tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao. Đây cũng là hướng đi quan trọng để nông sản Việt Nam chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, uy tín và giá trị gia tăng.