Cuộc tái cấu trúc toàn diện của doanh nghiệp ngành hóa chất

Sau gần hai thập kỷ dưới sự điều chỉnh của Luật Hóa chất 2007 số 06/2007/QH12, bức tranh pháp lý của ngành hóa chất Việt Nam đang bước vào giai đoạn thay đổi mang tính bước ngoặt. Không còn dừng lại ở việc kiểm tra từng giấy phép đơn lẻ hay hậu kiểm thủ công, cơ quan quản lý Nhà nước đang thiết lập một hệ thống giám sát liên thông theo thời gian thực trên toàn bộ vòng đời hóa chất.

Siết chặt quản lý hóa chất: Một khâu sai, cả doanh nghiệp có thể gặp rủi ro

Năm 2026 đánh dấu sự đồng bộ của hệ thống quy định mới về hóa chất, từ các Nghị định 24/2026/NĐ-CP, 25/2026/NĐ-CP, 26/2026/NĐ-CP về danh mục, điều kiện hoạt động, an toàn và an ninh hóa chất đến Nghị định 161/2024/NĐ-CP về vận chuyển hàng nguy hiểm và Nghị định 275/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính, có hiệu lực từ ngày 15/8/2026.

Theo ông Hồ Cơ Phát, Chủ tịch HĐTV kiêm Giám đốc Công ty TNHH Kỹ thuật An toàn Môi trường Hòa Phát, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc tăng cường chế tài mà còn ở sự thay đổi trong tư duy quản lý. Cơ quan chức năng đang chuyển từ kiểm soát từng thủ tục riêng lẻ sang giám sát tổng thể hoạt động của doanh nghiệp.

Ông Hồ Cơ Phát - Chủ tịch HĐTV kiêm Giám đốc Công ty TNHH Kỹ thuật An toàn Môi trường Hòa Phát chia sẻ về hệ thống pháp lý và những yêu cầu tuân thủ trong hoạt động hóa chất của doanh nghiệp.

Tại hội nghị khách hàng với chủ đề “An toàn hóa chất cùng Hòa Phát năm 2026 - Chuyển đổi số và rủi ro vi phạm hành chính trong hoạt động hóa chất” tổ chức tại TP HCM mới đây, ông Phát cảnh báo mọi khâu trong chuỗi cung ứng đều có mối liên hệ chặt chẽ. Một sai sót ở khâu vận chuyển, lưu trữ hay phân phối đều có thể kéo theo việc rà soát toàn diện hoạt động của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp vẫn duy trì cách làm cũ để tiết kiệm chi phí, nhưng lại vô tình tạo ra những rủi ro pháp lý lớn. Chẳng hạn, gửi hóa chất qua các đơn vị vận chuyển hàng hóa thông thường thay vì sử dụng phương tiện đáp ứng điều kiện vận chuyển hàng nguy hiểm, có tài xế được đào tạo và cấp chứng chỉ chuyên môn.

Ở khâu lưu trữ, việc mua bán qua nhiều trung gian, sang tay hàng hóa nhưng không có hệ thống kho bãi đáp ứng quy chuẩn cũng tiềm ẩn nguy cơ vi phạm. Đặc biệt, các nhóm hóa chất không tương thích phải được bố trí, phân khu và cách ly phù hợp để phòng ngừa sự cố.

Những sai sót tưởng chừng nhỏ như thay đổi địa chỉ trụ sở nhưng không cập nhật giấy phép, mở thêm kho tại địa phương khác khi chưa hoàn tất thủ tục, hay bán hóa chất thuộc diện kiểm soát đặc biệt cho khách hàng chưa đủ điều kiện pháp lý cũng có thể trở thành căn cứ xử lý vi phạm.

Với doanh nghiệp thuê kho bên ngoài, việc phân định trách nhiệm giữa đơn vị sở hữu hóa chất và đơn vị cung cấp dịch vụ lưu trữ càng cần được làm rõ. Chứng từ giao dịch, nguồn gốc và mục đích sử dụng hóa chất phải được theo dõi đầy đủ, nhất là với nhóm hóa chất cần kiểm soát đặc biệt.

“Chỉ một sai sót nhỏ trong khâu lập chứng từ cũng có thể khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động khi phải giải trình nguồn gốc, mục đích sử dụng”, ông Phát lưu ý.Áp lực tuân thủ còn gia tăng khi Nghị định 275/2026/NĐ-CP bổ sung các chế tài mạnh hơn đối với tổ chức cá nhân, cùng những biện pháp như đình chỉ hoạt động và buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp.

Theo ông Phát, những khoản tiết kiệm trước mắt từ việc vận hành thiếu chuẩn hóa có thể trở thành chi phí rất lớn khi doanh nghiệp bị phát hiện sai phạm. Thực tế thị trường cũng đã ghi nhận những trường hợp doanh nghiệp phải đối mặt với khoản truy thu với giá trị lớn do vi phạm kéo dài trong chuỗi cung ứng.

Nếu Nghị định số 275/2026/NĐ-CP tạo áp lực về kỷ luật tuân thủ, thì Thông tư 154/2026/TT-BCA của Bộ Công an (ban hành tháng 9/2026) về truy xuất nguồn gốc hóa chất lại mở ra cuộc đua chuyển đổi số bắt buộc đối với toàn ngành.

Ông Nguyễn Văn Hải - Phó Giám đốc Công ty TNHH Kỹ thuật An toàn Môi trường Hòa Phát chia sẻ những cập nhật về chuyển đổi số trong quản lý hóa chất và yêu cầu tuân thủ các quy định pháp luật mới.

Phân tích về lộ trình này, ông Nguyễn Văn Hải, Phó Giám đốc Công ty TNHH Kỹ thuật An toàn Môi trường Hòa Phát, cho biết nền tảng VNIDCheck kết nối trực tiếp với tài khoản định danh điện tử VNeID của doanh nghiệp sẽ hợp nhất dữ liệu liên ngành giữa Bộ Công an, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính (Hải quan, Thuế).

Khi hệ thống vận hành đồng bộ, kỷ nguyên “bán hàng xong là hết trách nhiệm” chính thức khép lại. Mỗi chủng loại hóa chất phải được cấp mã định danh riêng và dán tem QR truy xuất trước khi lưu thông.

Đối với nhóm hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, kể cả hàng mẫu cho, tặng có xuất hóa đơn, thì doanh nghiệp cũng bắt buộc phải khởi tạo phiếu kiểm soát điện tử trong vòng 10 ngày kể từ thời điểm giao hàng và báo cáo mọi sự cố hư hại, thất thoát trong vòng 24 giờ.

“Chủ doanh nghiệp cần trực tiếp kích hoạt định danh tổ chức trên hệ thống, đồng thời đầu tư nhân sự am hiểu chuyên môn hóa chất để điều độ, giám sát từng lô hàng theo thời gian thực. Đây là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý chuỗi cung ứng 24/7”, ông Hải nhấn mạnh.

Chuyển đổi số ngành hóa chất: Chủ động trước những tình huống phát sinh trong vận hành

Tuy nhiên, số hóa không đồng nghĩa mọi vướng mắc trong quản lý sẽ tự động được giải quyết. Khoảng cách giữa yêu cầu pháp lý và điều kiện vận hành thực tế vẫn là vấn đề doanh nghiệp cần tính đến.

Tại phiên tọa đàm của hội nghị, một doanh nghiệp đặt câu hỏi về tình huống hệ thống trực tuyến gặp sự cố, khiến việc cập nhật phiếu kiểm soát hóa chất không thể hoàn thành trong thời hạn 10 ngày. Trong trường hợp này, doanh nghiệp có bị xử phạt hay không và mức phạt được tính theo hành vi vi phạm hay số lượng phiếu?

Các diễn giả tham gia phiên tọa đàm, trao đổi về những vấn đề thực tiễn trong quản lý và tuân thủ pháp luật về hóa chất.

Giải thích vấn đề, ông Hồ Cơ Phát cho hay, việc xử lý phải căn cứ từng vụ việc cụ thể và thuộc thẩm quyền đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước, trên cơ sở xem xét lịch sử tuân thủ, mức độ vi phạm và thiện chí khắc phục của doanh nghiệp. Mức phạt cũng cần được đối chiếu với quy định áp dụng cho từng hành vi, thay vì suy đoán theo số lượng phiếu.

Từ thực tế này, ông Phát khuyến nghị doanh nghiệp không nên phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống trực tuyến. Khi phát sinh lỗi, cần lưu lại các thông tin ghi nhận liên quan để phục vụ việc giải trình khi cần thiết.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp không nên đợi đến khi có thông báo thanh tra, kiểm tra mới bắt đầu rà soát hồ sơ. Việc tuân thủ cần trở thành một phần trong quy trình vận hành thường xuyên, với trách nhiệm cụ thể cho từng bộ phận, thời hạn xử lý rõ ràng và cơ chế nhắc việc tự động.

Ở góc độ quản trị, ông Phát cho rằng doanh nghiệp cần thường xuyên kiểm tra giấy phép, chứng từ, điều kiện kho bãi và quy trình giao nhận, đồng thời tổ chức lưu trữ dữ liệu khoa học để có thể truy xuất nhanh chóng.

Nhìn rộng hơn, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng quy trình vận hành đồng bộ. Ông Nguyễn Văn Hải cho rằng, quản lý chuỗi logistics hóa chất phải được chuẩn hóa từ kho bãi, vận chuyển đến phân phối. Dữ liệu đầu vào sai có thể khiến việc kiểm soát tồn kho thiếu chính xác; vận chuyển thiếu giám sát lại làm tăng nguy cơ mất an toàn. Một mắt xích yếu có thể kéo theo rủi ro cho cả chuỗi.

Vì vậy, ông khuyến nghị doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm cả nhân sự chuyên môn lẫn hạ tầng dữ liệu, nhất là khi mở rộng quy mô hoặc thay đổi phương thức vận hành.