Mở cơ hội dùng hàng tỷ mét khối cát biển san lấp tại Cần Thơ

Mở cánh cửa kỹ thuật

Sau thời gian thí điểm quy mô nhỏ, cùng các nghiên cứu khoa học, nguồn cát tại vùng biển Cần Thơ (vùng biển Sóc Trăng cũ) đã được khai thác sử dụng số lượng lớn làm nền đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua miền Tây (đoạn qua địa bàn Bạc Liêu, Kiên Giang, Cà Mau cũ).

Từ kết quả nghiên cứu, thí điểm, áp dụng trên thực tế, Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) đã ban hành Tiêu chuẩn cơ sở Nền đường ô tô sử dụng cát biển. Đây là hành lang kỹ thuật chính thức cho việc sử dụng cát biển trong san lấp nền đường ô tô thay cho cát sông hiện nay ở những khu vực phù hợp.

Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với nền đường ô tô sử dụng cát biển trong xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp. Việc công bố tiêu chuẩn nhằm chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm an toàn công trình, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, mở rộng nguồn vật liệu phục vụ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, đặc biệt tại các khu vực ven biển. Đồng thời, từ đây cũng mở ra cơ hội để đưa cát biển vào san lấp cho công trình dân dụng khác trong tương lai.

Tiêu chuẩn xác định, do đặc tính nhiễm mặn, việc sử dụng cát biển đắp nền đường phải tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường, không gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người. Trong đó, có nguyên tắc về độ mặn của cát biển sử dụng cho nền đường không được vượt quá độ mặn của nền đất tự nhiên tại khu vực thi công. Việc xác định độ mặn khu vực dự kiến dùng cát biển được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Bên cạnh đó, cát biển chỉ được sử dụng cho phần nền đường có yêu cầu độ chặt đầm nén không quá K = 0,95 và ở dưới khu vực tác dụng của nền đường. Tiêu chuẩn mới với cát biển cũng nêu rõ các chỉ tiêu kỹ thuật như hàm lượng sét, chất hữu cơ, vỏ sò, tổng số muối tan, kích thước hạt, độ trương nở, sức chịu tải CBR…

Với yêu cầu thiết kế, thi công, kiểm tra, nghiệm thu công trình sử dụng cát biển áp dụng theo hệ thống tiêu chuẩn hiện hành đang áp dụng với cát sông cho công trình giao thông.

Về thi công nền đường bằng cát biển, trước khi thi công đại trà bắt buộc phải thi công thử đoạn tối thiểu 100m để xác định công nghệ, chỉ tiêu liên quan, chất lượng phù hợp với từng nguồn cát biển.

Hàng tỷ mét khối cát biển chờ khai thác

Trước đó, Bộ TN&MT (nay là Bộ NN&MT) đã thực hiện Dự án Đánh giá tài nguyên khoáng sản, phục vụ khai thác cát biển, đáp ứng nhu cầu san lấp các dự án đường cao tốc và hạ tầng giao thông, đô thị vùng ĐBSCL, kết quả được công bố cuối năm 2023.

Nghiên cứu này thực hiện trên vùng biển TP. Cần Thơ (vùng biển Sóc Trăng cũ). Vùng biển này đã khoanh định 6 vùng (ký hiệu từ B1 đến B6) phân bố cát có khả năng làm vật liệu xây dựng, tổng trữ lượng khoảng 13,9 tỷ m3. Tại vùng biển Trần Đề, dự án đã nghiên cứu khu B1 (250 km2) và khu B2 – B4 (diện tích 1.250 km2). Trong đó, tập trung khảo sát khu B1.

Kết quả, khu B1 xác định có 1 mỏ cát biển, diện tích hơn 160 km2, nằm trên bề mặt đáy biển. Cát hạt mịn, bở rời, lẫn ít bột, đồng nhất thành phần, độ hạt khá cao. Cát này đáp ứng yêu cầu làm vật liệu san lấp hạ tầng đô thị, san lấp nền đường ô tô theo tiêu chuẩn hiện hành về cát san lấp. Tổng trữ lượng khoảng 680 triệu m3.

Xác định môi trường nước biển khu B1 có các thông số cơ bản nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn hiện nay. Đề xuất độ sâu khai thác từ 3 - 4m, sử dụng tàu hút, công suất khai thác 30.000 - 50.000 m3/ngày, từ tháng 3 đến tháng 8 hằng năm.

Với khu vực biển B2 – B4, kết quả khảo sát cho thấy, tổng diện tích 490 km2, trong đó khu vực phía Nam B4 (khu vực 3) có các cồn cát ngầm rộng hơn 5 - 7km, chiều sâu vỉa cát có thể đến 15m, triển vọng về khoáng sản cát làm vật liệu xây dựng. Tổng trữ lượng cát khoảng 1,1 tỷ m3.

Về quy trình khai thác cát biển phục vụ san lấp, cát được hút từ biển sau đó đưa vào cửa sông rửa mặn lần 1, tiếp đó được chuyển tải đưa tới công trình. Tại chân công trình, cát tiếp tục được rửa mặn lần 2 và đưa vào san lấp. Sau 2 lần rửa, độ mặn trong cát biển cơ bản thấp hơn độ mặn tại khu vực thi công công trình.

Trước đó, giữa tháng 5 vừa qua, tại buổi làm việc với HĐND TP. Cần Thơ về tiến độ một số dự án trọng điểm, đại diện một số sở ngành cho biết, Sở NN&MT đã trình UBND thành phố phương án khai thác thêm các mỏ cát sông và cát biển để phục vụ thi công các công trình giao thông trọng điểm trên địa bàn. Ngoài cát sông, ngành chức năng cũng đề nghị đưa vào khai thác nguồn cát biển cho san lấp, giúp giải quyết nhu cầu cát.

Thời gian qua, nhiều công trình giao thông trọng điểm được thi công tại khu vực ĐBSCL đã khiến nguồn cát san lấp khan hiếm, giá đẩy lên cao, nhiều công trình gặp khó. Điển hình như Dự án đường Vành đai phía Tây TP. Cần Thơ (nối QL91 với QL61C), dự án cần hơn 1,7 triệu m3, nhưng còn thiếu gần 1,5 triệu m3 chưa xác định được nguồn cung. Tương tự, dự án cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng giai đoạn 1 cũng đang đối mặt áp lực lớn về nguồn vật liệu san lấp, nhu cầu cát san lấp lên tới 17,48 triệu m3.