Mở đường bay sandbox cho công nghệ UAV Việt

Trong cuộc trò chuyện với tôi gần đây, TS. Lương Việt Quốc, người sáng lập Realtime Robotics, từng đề nghị: “Nhà nước nên tạo cơ chế sandbox để nới một chút cho doanh nghiệp thử nghiệm”.

Ông kể chuyện doanh nghiệp dùng máy bay không người lái kiểm tra đường điện, nông dân dùng chúng phun thuốc nhưng còn vướng thủ tục xin phép. Tiền bạc khó khăn, doanh nghiệp có thể tìm cách xoay xở; đào tạo kỹ sư mất nhiều năm, họ cũng sẵn sàng theo đuổi nhưng thủ tục thì phải nhờ cơ quan quản lý tháo gỡ.

Bởi vậy, tôi chú ý đến công văn ngày 13/10/2026 của UBND tỉnh Tây Ninh, do Chủ tịch Lê Văn Hẳn ký, gửi Thủ tướng Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ. Tỉnh đăng ký triển khai khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp.

Một hành lang dài khoảng 53 km, rộng khoảng 6 km đang được chuẩn bị. Với người làm UAV, có được một nơi bay thử ổn định là chuyện lớn. Sản phẩm phải được đưa ra thực địa, phát hiện lỗi rồi mang về sửa, có khi làm đi làm lại nhiều lần mới đạt yêu cầu.

Hành lang 53 km để bay thử

Tây Ninh đã phê duyệt chiến lược phát triển hệ sinh thái phương tiện không người lái giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn 2035. Tỉnh cũng ký hợp tác với Đại học Quốc gia TP.HCM và Realtime Robotics Việt Nam. Doanh nghiệp của ông Quốc đang tham gia chuẩn bị thiết kế kỹ thuật hành lang bay.

Tỉnh Tây Ninh đăng ký triển khai khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp. Ảnh: Cổng thông tin điện tử tỉnh Tây Ninh

Theo phương án tỉnh báo cáo, hành lang có bốn khối khai thác độc lập, 19 điểm hạ cánh khẩn cấp và hai khu bay thử tại hai đầu tuyến. Hệ thống quản lý bay tầm thấp UTM được tính đến để định danh, giám sát và lưu vết hoạt động.

Nhìn vào cách bố trí này, có thể thấy tỉnh đã chuẩn bị cho việc thử nghiệm theo từng cấp độ. Khi đáp ứng tiêu chí an toàn mới mở rộng cường độ khai thác. Đó là cơ sở để hoạt động bay thử có thể diễn ra thường xuyên.

Tỉnh cho biết đã hoàn chỉnh đề án thử nghiệm có kiểm soát trong đào tạo, ứng dụng UAV; đang mời Trường Sĩ quan Không quân tham gia đào tạo, sát hạch từ tháng 11/2026.

Tây Ninh cam kết đưa hành lang vào vận hành trước tháng 6/2027, sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận các điều kiện về vùng trời và khai thác. Doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo trong cả khu vực phía Nam có thể sử dụng hạ tầng này theo định hướng của tỉnh.

Một doanh nghiệp nhỏ khó tự lo được nơi bay thử với đầy đủ hệ thống giám sát và điểm hạ cánh khẩn cấp. Việc phối hợp với các cơ quan quản lý cũng cần một đầu mối đứng ra tổ chức. Tây Ninh đang nhận làm phần việc ấy.

Theo báo cáo của tỉnh, Realtime Robotics đã bay thử phục vụ giám sát canh tác cao su, nông nghiệp, quản lý và bảo vệ rừng. Doanh nghiệp đang nghiên cứu mở rộng sang kiểm tra điện lực và hạ tầng kỹ thuật.

Nhu cầu sử dụng đã có. Nhưng để người trồng cây hay đơn vị quản lý đường điện bỏ tiền mua dịch vụ, doanh nghiệp còn phải chứng minh thiết bị làm việc hiệu quả và đủ tin cậy. Những lần bay thử sẽ giúp họ tìm câu trả lời.

Thủ tục cũng cần theo kịp

Theo quy định hiện nay, cơ sở nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm UAV phải được chứng nhận đủ điều kiện về nhân sự, hạ tầng và quy trình. Phương tiện phải có đăng ký hoặc đăng ký tạm thời còn hiệu lực; người điều khiển phải đáp ứng yêu cầu tương ứng. Khi tổ chức bay, doanh nghiệp còn phải tuân thủ quy định về cấp phép và quản lý vùng trời.

Các yêu cầu này có lý do chính đáng: Một thiết bị mất kiểm soát có thể gây tai nạn dưới mặt đất, thậm chí ảnh hưởng đến hoạt động hàng không.

Dù vậy, quá trình nghiên cứu có những đòi hỏi đặc thù. Khi các kỹ sư sửa phần mềm xong phải kiểm tra xem máy hoạt động ra sao. Họ thay camera hay điều chỉnh thiết bị cũng có thể cần đưa ra thực địa. Nếu họ khó thu xếp được một lần bay thử, công việc phía sau đành phải chờ.

Sáng kiến của Tây Ninh lập hành lang bay thử nghiệm có thể giúp giảm khó khăn này. 

Tuy nhiên, công văn của tỉnh chưa xác định doanh nghiệp sẽ được miễn thủ tục nào hay có quy trình cấp phép riêng ra sao. Vì vậy, cần làm rõ ngay từ lúc chuẩn bị: doanh nghiệp muốn thử nghiệm thì gặp ai, nộp những hồ sơ gì.

Những hướng dẫn ấy cần được công khai thì người làm công nghệ mới tính được thời gian và chi phí trước khi mang sản phẩm đến thử.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã yêu cầu hồ sơ sandbox của Tây Ninh chỉ rõ những điểm áp dụng khác pháp luật, trách nhiệm của các bên, tiêu chuẩn và quy chuẩn được miễn hoặc áp dụng khác trong thời gian thử nghiệm.

Khung quản lý cũng đang được điều chỉnh. Nghị quyết 24/2026/NQ-CP đã đơn giản hóa một số thủ tục liên quan đến UAV. Bộ Quốc phòng đang xây dựng dự thảo sửa Nghị định 288/2025/NĐ-CP để đáp ứng thực tiễn và tạo thuận lợi cho hệ sinh thái này.

Khi hành lang hoạt động, Tây Ninh sẽ có thêm căn cứ thực tế để đề xuất sửa những quy định chưa phù hợp. Cơ quan quản lý cũng có thể dựa vào kết quả giám sát để quyết định việc mở rộng thử nghiệm.

Công văn của tỉnh trực tiếp đăng ký nhiệm vụ thực hiện Kết luận 99-KL/TW về không gian tầm thấp. Cách làm này cũng cụ thể hóa yêu cầu của Nghị quyết 57: “Có cơ chế thí điểm để doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới có sự giám sát của Nhà nước”.

Theo tôi, sáng kiến Tây Ninh có tính đột phá trong tổ chức thực hiện chính ở chỗ đó. Tỉnh đã bắt tay chuẩn bị địa điểm, làm việc với cơ quan quản lý vùng trời và huy động doanh nghiệp cùng tham gia. Các bộ, ngành cần hỗ trợ để những công việc này sớm đi đến kết quả.

Ông Quốc coi khả năng bán sản phẩm ra thị trường quốc tế là một thước đo quan trọng về năng lực doanh nghiệp. Hành lang Tây Ninh cũng cần hướng tới kết quả ấy. Sau những lần thử, sản phẩm phải tốt hơn và có cơ hội tìm được khách hàng.

Từ lời đề nghị của người làm UAV đến một nơi bay thử đang được chuẩn bị, đã có một chuyển động đáng mừng. Mong rằng 53 km này sẽ giúp doanh nghiệp công nghệ Việt bớt nhọc nhằn trên đường đưa sản phẩm ra thị trường.