Mở đường cho công nghiệp, thương mại bứt phá trong kỷ nguyên mới

Phát triển xanh đang là lĩnh vực ưu tiên

Nhìn thẳng những điểm nghẽn của công nghiệp, thương mại Việt Nam

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng, bước vào giai đoạn phát triển mới, một yêu cầu có ý nghĩa quyết định là phải nhìn thẳng, đánh giá đúng những hạn chế nội tại của ngành Công Thương. Trong nhiều năm, công nghiệp Việt Nam đã đạt được tốc độ tăng trưởng khá, song vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, dựa nhiều vào gia công, lắp ráp và lợi thế lao động chi phí thấp. Giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn hạn chế, năng lực làm chủ công nghệ chưa cao, khiến sức cạnh tranh dài hạn của nhiều ngành công nghiệp chưa thực sự bền vững. Đây là điểm nghẽn lớn khi nền kinh tế chuyển sang giai đoạn đòi hỏi chất lượng tăng trưởng cao hơn.

Một hạn chế căn bản khác là sự thiếu vắng các ngành công nghiệp nền tảng, đặc biệt là công nghiệp vật liệu và công nghệ nguồn. Việc phụ thuộc lớn vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu khiến chuỗi sản xuất trong nước dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực đầu tư nước ngoài còn lỏng lẻo, chưa hình thành được mạng lưới sản xuất có tính lan tỏa mạnh. Chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản trị và kinh nghiệm thị trường từ khu vực FDI sang doanh nghiệp nội địa vẫn diễn ra chậm, làm hạn chế khả năng nâng cấp vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong lĩnh vực thương mại, những điểm nghẽn mang tính cơ cấu cũng bộc lộ ngày càng rõ. Xuất khẩu tuy tăng trưởng nhanh nhưng còn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI và nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Cơ cấu thị trường và sản phẩm chưa đủ đa dạng, khiến khả năng thích ứng trước biến động toàn cầu còn hạn chế. Hạ tầng thương mại và logistics phát triển chưa đồng bộ, chi phí cao, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa trong nước. Nếu không tháo gỡ một cách căn cơ các điểm nghẽn này, công nghiệp và thương mại khó có thể bứt phá thực chất trong kỷ nguyên mới, dù dư địa thị trường và cơ hội hội nhập vẫn còn rất lớn.

Chuyển đổi kép – đột phá chiến lược của ngành Công Thương

Trong bối cảnh những điểm nghẽn nội tại ngày càng rõ nét, chuyển đổi kép được xác định là trục đột phá chiến lược của ngành Công Thương. Chuyển đổi kép bao gồm chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, hai quá trình diễn ra song song, gắn bó chặt chẽ và bổ trợ lẫn nhau. Đây không phải là những xu hướng mang tính thời điểm, mà là yêu cầu tất yếu của phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường toàn cầu hóa sâu rộng.

Chuyển đổi xanh đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản phương thức sản xuất và tiêu dùng theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và thân thiện với môi trường. Đối với công nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, nguyên vật liệu, áp dụng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao và từng bước tham gia vào các chuỗi cung ứng xanh.

Trong lĩnh vực thương mại, chuyển đổi xanh gắn với việc đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật và phát triển bền vững từ các thị trường xuất khẩu lớn. Thứ trưởng Phan Thị Thắng cho rằng, chuyển đổi xanh không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ cam kết quốc tế, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao giá trị sản phẩm và vị thế cạnh tranh.

Song hành với chuyển đổi xanh là chuyển đổi số, được xem là công cụ then chốt để tái cấu trúc toàn diện hoạt động công nghiệp và thương mại. Chuyển đổi số cho phép doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, quản trị chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường hiệu quả hơn.

Trong thương mại, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và kinh tế số đã mở ra không gian tăng trưởng mới, giảm phụ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống. Đồng thời, chuyển đổi số gắn chặt với cải cách hành chính, giúp giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý nhà nước. Khi được triển khai đồng bộ, chuyển đổi kép trở thành “đột phá của đột phá”, tạo nền tảng cho ngành Công Thương nâng cao chất lượng tăng trưởng trong dài hạn.

Cải cách thể chế, kiến tạo doanh nghiệp dẫn dắt

Để chuyển đổi kép thực sự phát huy hiệu quả, cải cách thể chế được xác định là khâu mở đường mang tính quyết định. Thể chế không chỉ là hệ thống quy định pháp luật, mà còn là không gian chính sách định hình hành vi của doanh nghiệp và thị trường. Đổi mới tư duy xây dựng và thực thi pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, linh hoạt và thích ứng với thực tiễn trở thành yêu cầu cấp thiết. Thể chế cần tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn phát sinh trong quá trình phát triển.

Song song với cải cách thể chế là nhiệm vụ xây dựng và phát triển đội ngũ doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt. Doanh nghiệp dân tộc, doanh nghiệp quy mô lớn với khả năng cạnh tranh khu vực và toàn cầu được kỳ vọng trở thành hạt nhân của các chuỗi sản xuất và cung ứng trong nước. Để đạt được điều đó, cần có các chính sách đủ mạnh hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và thương hiệu. Việc thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI, hình thành các cụm liên kết ngành và chuỗi sản xuất khép kín có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn tới.

Cải cách hành chính tiếp tục là một trụ cột không thể thiếu trong quá trình mở đường cho công nghiệp và thương mại bứt phá. Đơn giản hóa thủ tục, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, áp dụng cơ chế một cửa liên thông và chuyển mạnh sang hậu kiểm gắn với quản lý rủi ro giúp giảm chi phí, thời gian cho doanh nghiệp và người dân. Môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và dễ dự đoán là điều kiện cần để khuyến khích đầu tư dài hạn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế.

Nhìn tổng thể, mở đường cho công nghiệp và thương mại bứt phá trong kỷ nguyên mới là quá trình cải cách sâu rộng, đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy chuyển đổi kép và đổi mới thể chế theo hướng kiến tạo phát triển. Đây không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Công Thương, mà là yêu cầu chiến lược của nền kinh tế trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Khi công nghiệp và thương mại được tái cấu trúc theo hướng hiện đại, xanh và số, nền kinh tế sẽ có thêm động lực mới để nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh. Trên nền tảng năng lượng được bảo đảm vững chắc và thể chế ngày càng hoàn thiện, công nghiệp và thương mại có cơ sở để bứt phá, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới của đất nước.

Dương Công Chiến