Mở đường cho hàng hóa xuyên biên giới bằng đường sắt

Tuyến tàu hàng xuyên biên giới giúp rút ngắn thời gian logistics

Tổng công ty Đường sắt VN vừa phối hợp với đối tác Trung Quốc khai trương tuyến vận tải container liên vận quốc tế từ Thanh Hải (Trung Quốc) đến Đồng Nai (Việt Nam).

Tàu container liên vận quốc tế tại ga Đồng Đăng (Ảnh: Traravico).

Chuyến tàu đầu tiên vận chuyển gần 1.000 tấn nhựa PVC xuất phát từ ga Song Trại trên tuyến đường sắt Thanh Hải - Tây Tạng. Đoàn tàu chạy qua cặp ga cửa khẩu Bằng Tường (Trung Quốc) - Đồng Đăng (Việt Nam), sau đó đến ga Yên Viên để làm thủ tục hải quan. Từ đây, các container được chuyển sang tàu của Việt Nam và tiếp tục hành trình đến ga Trảng Bom (Đồng Nai) - điểm cuối của tuyến.

Đây là hình thức vận tải container đường sắt toàn hành trình, giúp rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển so với các phương thức truyền thống. Theo ông Yang Song, Giám đốc Công ty Xining Songying Supply Chain Co., Ltd, ưu điểm lớn nhất của tuyến tàu là giúp doanh nghiệp tiết kiệm cả thời gian lẫn chi phí logistics.

Nhờ vận chuyển xuyên suốt, thời gian đưa hàng từ Thanh Hải đến Đồng Nai chỉ còn khoảng 10 ngày. Bên cạnh đó, việc tổ chức vận chuyển theo lô lớn thay vì hàng lẻ cũng giúp đơn giản hóa thủ tục hải quan, qua đó giảm đáng kể chi phí cho doanh nghiệp.

"Chúng tôi có kế hoạch tiếp tục tổ chức thêm nhiều chuyến tàu hàng hóa chuyên tuyến sang Việt Nam. Tuyến vận tải đường sắt kết nối trực tiếp Trung Quốc - Việt Nam không chỉ phục vụ giao thương song phương mà còn góp phần thúc đẩy kết nối thương mại với khu vực Đông Nam Á, mang lại lợi ích lớn về thời gian và chi phí logistics", ông Yang Song cho biết.

Trước đó, ngành đường sắt Việt Nam cũng đã phối hợp với các đối tác đường sắt Trung Quốc và Nga nhằm thúc đẩy vận tải liên vận trong không gian hợp tác BRICS+.

Theo các chuyên gia, sự kết nối này mở ra cơ hội để Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực, tiếp nhận nguồn hàng từ Lào, Campuchia, Thái Lan và các nước tiểu vùng Mekong để vận chuyển sang Nga cũng như các thị trường BRICS+.

Ở chiều ngược lại, hàng hóa từ Nga và các nước BRICS+ khi đến Việt Nam có thể tiếp tục phân phối tới ASEAN thông qua mạng lưới logistics hiện có và các mô hình vận tải đa phương thức kết hợp đường sắt, đường biển và đường bộ, góp phần rút ngắn thời gian, tối ưu chi phí vận chuyển.

Gỡ điểm nghẽn hạ tầng để tăng tốc vận tải liên vận quốc tế

Đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho biết, trong chuỗi logistics quốc gia, đường sắt giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với vận tải khối lượng lớn, vận tải đường dài, vận tải container và vận tải liên vận quốc tế.

Hiện nay, tuyến đường sắt Bắc - Nam vẫn là trục vận tải xuyên suốt cả nước, kết nối các trung tâm công nghiệp, cảng biển và đầu mối logistics trọng điểm như Sóng Thần, Trảng Bom, Diêu Trì, Đà Nẵng, Vinh, Giáp Bát và Yên Viên.

Đường sắt Việt Nam cũng đang duy trì kết nối liên vận quốc tế với Trung Quốc qua hai cửa khẩu Đồng Đăng và Lào Cai. Đây là lợi thế quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Trung Quốc, Trung Á, châu Âu và các hành lang logistics quốc tế.

Trong giai đoạn dịch Covid-19, khi nhiều phương thức vận tải bị gián đoạn, ngành đường sắt vẫn duy trì ổn định hoạt động vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là vận tải container liên vận quốc tế. Nhiều tuyến tàu container chuyên tuyến được tổ chức hiệu quả, góp phần duy trì chuỗi cung ứng và hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp.

Những năm gần đây, vận tải liên vận quốc tế ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Năm 2024, sản lượng đạt 1,15 triệu tấn, tăng 43% so với năm 2023. Đến năm 2025, sản lượng vượt 1,4 triệu tấn, tăng thêm 23%; trong đó hàng xuất khẩu tăng 2,7%, còn hàng nhập khẩu tăng tới 51%.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo VNR, vận tải liên vận quốc tế vẫn đối mặt nhiều rào cản. Ngoài những vướng mắc về thủ tục hải quan và kiểm dịch, hạ tầng đang là điểm nghẽn lớn nhất.

Các ga phục vụ vận tải liên vận như Đông Anh, Yên Viên, Kép, Đồng Đăng trên tuyến Hà Nội - Đồng Đăng và Lào Cai, Vật Cách trên tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải cục bộ khi sản lượng hàng hóa tăng cao.

Bên cạnh đó, hệ thống ICD, ga logistics và trung tâm gom hàng container dọc các tuyến đường sắt còn thiếu và chưa đồng bộ. Trên trục Bắc - Nam, hiện mới có ICD Yên Viên nhưng năng lực thông qua còn hạn chế. Với diện tích chỉ khoảng 2ha, bãi hàng này có năng lực xếp dỡ tối đa khoảng 600 TEU/ngày và thường xuyên quá tải.

Để thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế và nâng cao hiệu quả logistics, lãnh đạo VNR cho rằng cần ưu tiên giải quyết bài toán hạ tầng. Trước mắt, cần nâng cao năng lực kết nối tại các cửa khẩu Đồng Đăng, Lào Cai; đồng thời đẩy nhanh việc nâng cấp các ga nội địa như Sóng Thần, Diêu Trì, Kim Liên và Vật Cách thành ga liên vận quốc tế.

Cùng với đó là phát triển mạng lưới ga logistics và ICD tại Yên Viên (ga Yên Thường theo quy hoạch), Hải Phòng, Bỉm Sơn, Vinh, Đà Nẵng - Kim Liên, Diêu Trì, Trảng Bom và Sóng Thần.

"Song song với đầu tư hạ tầng, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hải quan, kiểm dịch và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý logistics", lãnh đạo VNR nhấn mạnh.

Về lâu dài, việc sớm hoàn thành các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Hà Nội - Đồng Đăng sẽ tạo bước đột phá cho vận tải hàng hóa.

Khi đó, ga Yên Thường sẽ trở thành trung tâm logistics đầu mối, kết nối hành lang vận tải Bắc - Nam với các cửa khẩu Đồng Đăng, Lào Cai và cảng Lạch Huyện (Hải Phòng), qua đó hình thành mạng lưới thu gom, phân phối hàng hóa tập trung, cơ giới hóa, góp phần giảm chi phí vận tải nội địa và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.