Mở đường dòng vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng, việc đa dạng hóa nguồn vốn, phát triển thị trường vốn và nâng cao hiệu quả đầu tư công sẽ góp phần khơi thông nguồn lực, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Tiến sĩ Moritz Kraemer, nguyên Giám đốc toàn cầu của bộ phận xếp hạng tín nhiệm các quốc gia tại S&P Global, hiện là Kinh tế trưởng và Trưởng Bộ phận Nghiên cứu của ngân hàng LBBW. Ảnh: Thùy Dương/Bnews/vnanet.Vn

Tiến sĩ Moritz Kraemer, nguyên Giám đốc toàn cầu của bộ phận xếp hạng tín nhiệm các quốc gia tại S&P Global, hiện là Kinh tế trưởng và Trưởng Bộ phận Nghiên cứu của ngân hàng LBBW, đánh giá Việt Nam đang tiến gần hơn tới ngưỡng xếp hạng tín nhiệm đầu tư (investment grade). Theo ông, mục tiêu đạt mức xếp hạng này vào năm 2030 là khả thi, qua đó mở ra cơ hội tiếp cận thêm các nhóm nhà đầu tư quốc tế và cải thiện điều kiện huy động vốn dài hạn.

“Việt Nam đang được nhìn nhận tích cực trên thị trường quốc tế. Nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao, định hướng xuất khẩu và là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI”, ông Moritz Kraemer nhận định.

Theo chuyên gia này, khi đạt ngưỡng xếp hạng đầu tư, Việt Nam có thể tiếp cận thêm nhóm nhà đầu tư tổ chức, trong đó có các công ty bảo hiểm nhân thọ và những định chế tài chính chịu giới hạn đầu tư đối với trái phiếu dưới mức xếp hạng đầu tư. Đây là nhóm nhà đầu tư có tiềm lực tài chính và nhu cầu đầu tư dài hạn, có thể góp phần mở rộng cơ sở huy động vốn của nền kinh tế. Việc cải thiện xếp hạng tín nhiệm có thể giúp nâng cao điều kiện tiếp cận vốn và giảm đáng kể chi phí vay vốn, trong bối cảnh chi phí huy động thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến thị trường và mức độ rủi ro của từng khoản vay.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Moritz Kraemer cho rằng Việt Nam cần tiếp tục nâng cao tính minh bạch thể chế và củng cố năng lực tài chính công. Việc tăng cường nguồn thu ngân sách, kết hợp duy trì lợi thế tỷ lệ nợ công tương đối thấp và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ chính sách tiền tệ, nâng cao tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước trong điều hành, sẽ giúp Chính phủ có thêm nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng và bảo đảm dư địa tài khóa ứng phó với biến động kinh tế toàn cầu.

Bên cạnh triển vọng thu hút vốn quốc tế, phát triển thị trường vốn trong nước là hướng đi quan trọng để đáp ứng nhu cầu tài chính trung và dài hạn. Ông Moritz Kraemer cho rằng hệ thống ngân hàng Việt Nam đã phát triển tương đối lớn và cạnh tranh, nhưng thị trường trái phiếu và cổ phiếu vẫn còn nhiều dư địa mở rộng. Phát triển các kênh này sẽ giúp đa dạng hóa nguồn tài chính cho nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc FiinGroup và Chủ tịch điều hành của FiinRatings, cũng cho rằng nhu cầu vốn lớn đặt ra yêu cầu đa dạng hóa các kênh huy động, bao gồm trái phiếu doanh nghiệp bằng nội tệ, trái phiếu quốc tế, vốn cổ phần và tín dụng tư nhân. Việc dựa quá nhiều vào tín dụng ngân hàng ngắn hạn để tài trợ các khoản đầu tư dài hạn có thể làm gia tăng rủi ro tài chính; do đó, phát triển các kênh vốn ngoài ngân hàng sẽ mở rộng lựa chọn tài trợ cho doanh nghiệp và dự án đầu tư và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp là bước tiến tích cực, tạo thêm cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả cơ hội này, Việt Nam cần tiếp tục cải cách thị trường vốn, đặc biệt là mở rộng cơ sở nhà đầu tư, nâng cao khả năng huy động vốn của các dự án và hoàn thiện hạ tầng thị trường, bao gồm cơ chế định giá trái phiếu đáng tin cậy, xếp hạng tín nhiệm và chất lượng tài liệu chào bán.

Thực tế, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam hiện tương đương khoảng 10% GDP, thấp hơn đáng kể so với Malaysia và Thái Lan, nơi tỷ lệ này đã vượt 50%. Trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra công chúng mới chiếm khoảng 1% GDP, cho thấy dư địa phát triển thị trường còn lớn. Việc thu hút thêm các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ và quỹ đầu tư trái phiếu có thể bổ sung nguồn vốn dài hạn.

Cùng với đó, các quy định đầu tư cần từng bước chuyển sang cách tiếp cận dựa trên rủi ro. Thay vì chủ yếu giới hạn theo loại sản phẩm, có thể cho phép nhà đầu tư tổ chức phân bổ tỷ trọng vốn lớn hơn vào trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm cao, dựa trên kết quả xếp hạng tín nhiệm trong nước hoặc quốc tế được công nhận và dữ liệu lịch sử về xác suất vỡ nợ để đánh giá rủi ro. Xây dựng đường cong lợi suất chuẩn từ trái phiếu Chính phủ sẽ tạo cơ sở tham chiếu minh bạch hơn cho việc định giá vốn và đánh giá rủi ro.

Mở đường dòng vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số. Ảnh: Vũ Sinh - TTXVN

Đối với thị trường trái phiếu quốc tế, ông Moritz Kraemer cho rằng Việt Nam có thể cân nhắc thăm dò thị trường bằng một đợt phát hành có quy mô phù hợp khoảng 500 triệu USD, thay vì huy động ngay một lượng vốn lớn 3 tỷ USD. Cách tiếp cận này giúp kiểm nghiệm phản ứng của nhà đầu tư và từng bước hình thành mức lợi suất tham chiếu phục vụ các đợt phát hành sau.

Theo ông Moritz Kraemer, một hướng đi khác để bổ sung nguồn vốn dài hạn là phát huy vai trò của Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB). Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Moritz Kraemer dẫn mô hình Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW), định chế tài chính phát triển được Chính phủ hỗ trợ thông qua các cơ chế bảo lãnh và có mức xếp hạng tín nhiệm tương đương Chính phủ, nhờ đó có khả năng phát hành trái phiếu dài hạn quy mô lớn để tài trợ cho nền kinh tế.

Theo đó, Việt Nam có thể nghiên cứu cơ chế để VDB phát hành trái phiếu kỳ hạn dài, sau đó cho nền kinh tế vay lại. Mô hình này có thể bổ sung kênh huy động vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng và phát triển, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng thương mại. Việc thiết kế cơ chế bảo lãnh, quản trị rủi ro và sử dụng vốn phù hợp sẽ là những yếu tố quan trọng để phát huy hiệu quả của mô hình.

Cùng với mở rộng nguồn vốn và phát triển các kênh dẫn vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là yêu cầu quan trọng để nguồn lực huy động chuyển hóa thành kết quả tăng trưởng thực chất. Theo ông Nguyễn Quang Thuân, phát triển thị trường vốn không chỉ nhằm huy động thêm nguồn lực mà đòi hỏi nâng cao khả năng huy động vốn của các dự án, thông qua việc thiết kế dự án phù hợp, cấu trúc vốn hợp lý, năng lực tài chính và uy tín của chủ đầu tư.

Trong quá trình này, Chính phủ, các định chế công và các ngân hàng phát triển đa phương như Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) có thể đóng vai trò xúc tác thông qua cung cấp bảo lãnh, công cụ giảm thiểu rủi ro và tăng cường tín nhiệm để thu hút thêm vốn đầu tư tư nhân.

Ông Nguyễn Quang Thuân cho rằng hiệu quả đầu tư công cần được đánh giá không chỉ qua tỷ lệ giải ngân mà còn qua tác động lan tỏa đối với nền kinh tế. Việc lựa chọn các dự án có khả năng thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, cải thiện kết nối và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân mở rộng hoạt động sẽ giúp nguồn vốn ngân sách phát huy vai trò dẫn dắt. Tăng cường minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình cũng là những yếu tố cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, thước đo thành công cuối cùng của đầu tư công phải là giá trị kinh tế được tạo ra, chứ không đơn thuần là tỷ lệ giải ngân ngân sách.

Bên cạnh việc mở rộng nguồn lực tài chính, Việt Nam cần phát triển thêm các động lực tăng trưởng từ thị trường trong nước và nâng cao giá trị gia tăng của sản xuất. Ông Moritz Kraemer cho rằng Việt Nam cần bổ sung động lực từ nhu cầu nội địa bên cạnh lợi thế xuất khẩu và thu hút FDI.

“Việt Nam nên phát triển thêm một trụ cột tăng trưởng thứ hai: nhu cầu trong nước mạnh hơn”, ông nêu quan điểm.

Theo chuyên gia này, thị trường trong nước phát triển sẽ bổ sung động lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và giúp nền kinh tế tăng khả năng chống chịu trước biến động bên ngoài. Cùng với đó, quá trình từng bước nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị, từ các ngành như may mặc sang điện tử, công nghệ và những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn sẽ tạo cơ hội nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị.