Mở đường phát triển từ chiều sâu di sản

 Du khách thưởng thức một hoạt động trình diễn tại Đại Nội.

Ý nghĩa của sự phối hợp càng rõ khi văn hóa được nâng tầm trong chiến lược phát triển đất nước, thể thao gắn với sức khỏe và chất lượng con người, du lịch cạnh tranh bằng bản sắc và trải nghiệm. Với Huế, đây là cơ hội xây dựng phương thức phát triển phù hợp một đô thị di sản: bảo tồn tạo nền tảng cho sáng tạo, sáng tạo tạo nguồn lực để tiếp tục bảo tồn.

Tháo gỡ thể chế, tạo năng lực cho đô thị di sản

Huế lựa chọn con đường phát triển rất đặc thù. Di sản, cảnh quan và lối sống vừa là tài nguyên, vừa xác lập những giới hạn cần tôn trọng. Một dự án có thể tạo doanh thu trước mắt nhưng làm tổn thương không gian lịch sử; một sự kiện đông người chưa chắc nâng cao chất lượng điểm đến. Vì vậy, phát triển ở Huế đòi hỏi khả năng cân nhắc lợi ích dài hạn, bảo vệ những giá trị khó phục hồi khi đã mất.

Trong Kế hoạch nói trên, nhóm hợp tác về thí điểm đô thị di sản và hoàn thiện thể chế có ý nghĩa nền tảng. Với hơn 1.000 di tích danh thắng đã được kiểm kê, Huế hiện có 223 di tích, cụm di tích được xếp hạng, gồm 3 hệ thống, quần thể di tích quốc gia đặc biệt, 98 di tích quốc gia và 122 di tích cấp thành phố. Quy mô ấy cho thấy, bảo tồn là nhiệm vụ quản trị một hệ thống tài sản văn hóa rộng lớn, liên quan nhiều cộng đồng và không gian phát triển.

Kế hoạch đã đề cập những vấn đề rất sát thực tiễn: phân cấp đối với hạ tầng phụ trợ và hoạt động không tác động trực tiếp đến yếu tố gốc; tháo gỡ vướng mắc trong khai thác tài sản công; nghiên cứu cơ chế đặc thù. Nếu được cụ thể hóa đúng thẩm quyền, các nội dung này có thể rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính chủ động và khơi thông nguồn lực. Quyền chủ động cần đi cùng năng lực chuyên môn, trách nhiệm giải trình và giám sát.

Đề xuất lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể Quần thể di tích Cố đô Huế cũng mở ra cách tiếp cận đáng chú ý. Giá trị di sản bao gồm lợi ích du lịch, giáo dục, nghiên cứu, cảnh quan, bản sắc và giá trị dành cho thế hệ tương lai. Lượng hóa khoa học giúp nhận diện đầy đủ hơn lợi ích của bảo tồn, chi phí của sự xuống cấp và tác động của dự án. Kết quả ấy phải phục vụ quyết định đầu tư có trách nhiệm, đồng thời giữ nguyên những nguyên tắc bảo vệ tính xác thực và toàn vẹn.

Sâu xa hơn, Huế có thể trở thành địa bàn kiểm nghiệm chính sách cho đô thị di sản Việt Nam. Bộ đồng hành về phương pháp, tiêu chuẩn và kết nối chuyên gia; địa phương chủ động chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và điều kiện thực hiện. Những mô hình thành công sẽ tạo thêm căn cứ thực tiễn để hoàn thiện chính sách quốc gia.

Công nghiệp văn hóa đang được gieo mầm trên mảnh đất Cố đô. 

Kết nối di sản với công nghiệp văn hóa và sáng tạo

Nhóm hợp tác thứ hai hướng tới chuyển chiều sâu văn hóa thành năng lực sản xuất, kinh doanh và hội nhập. Kế hoạch ưu tiên sáu nhóm ngành: du lịch văn hóa; nghệ thuật biểu diễn; thiết kế sáng tạo; sản phẩm công nghiệp văn hóa số; thủ công mỹ nghệ; truyền hình và phát thanh, xuất bản, quảng cáo. Sự lựa chọn này tạo khả năng liên kết các thế mạnh của Huế thành chuỗi giá trị.

Những câu chuyện cung đình có thể được phát triển thành chương trình biểu diễn, phim tài liệu, sách, thiết kế và trải nghiệm số, hay nghề thủ công có thể kết nối với thời trang, trang trí nội thất và quà tặng. Nhưng tài nguyên chỉ trở thành sản phẩm có sức cạnh tranh khi có nghiên cứu, thiết kế, đầu tư và tổ chức thị trường. Bảo hộ sở hữu trí tuệ, phân chia lợi ích và hỗ trợ doanh nghiệp vì vậy phải được triển khai cùng quá trình sáng tạo.

Festival bốn mùa, thành phố nhiếp ảnh, điểm đến điện ảnh hay các chương trình truyền hình trải nghiệm có thể tạo thêm nhu cầu tiêu dùng văn hóa. Điều kiện là mỗi sản phẩm có bản sắc riêng, đối tượng công chúng rõ ràng và đơn vị vận hành đủ năng lực. Một lễ hội muốn trở thành thương hiệu cần giữ chất lượng qua nhiều mùa tổ chức, hình thành nguồn thu và tạo cơ hội cho chủ thể địa phương tham gia.

Hướng chuẩn bị hồ sơ tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực ẩm thực, dự kiến nộp năm 2027 theo Kế hoạch, cũng cần được nhìn bằng yêu cầu ấy. Tháng 8/2026, cơ quan chuyên môn của Huế đã phối hợp với cơ quan thống kê để thu thập năm nhóm dữ liệu giai đoạn 2021–2026, bao gồm quy mô, doanh thu, lao động và tác động phát triển bền vững. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để chứng minh năng lực thực chất của hệ sinh thái ẩm thực.

Chuyển đổi số là hạ tầng hỗ trợ toàn bộ quá trình. Cơ sở dữ liệu văn hóa, di sản, du lịch dùng chung cần phục vụ bảo tồn, nghiên cứu, quản lý và phát triển sản phẩm. Việc phối hợp xây dựng quy chuẩn kỹ thuật, định mức kinh tế cho sản phẩm số có thể tháo gỡ khó khăn trong đặt hàng, nghiệm thu và khai thác. Hiệu quả phải thể hiện ở khả năng sử dụng dữ liệu, tạo sản phẩm mới và bảo vệ quyền lợi của người sáng tạo.

Ẩm thực Huế phong phú, đa dạng, góp phần làm giàu tài nguyên văn hóa Huế.

Nâng giá trị du lịch, mở không gian thể thao

Nhóm hợp tác về du lịch cần ưu tiên hướng mạnh vào chất lượng tăng trưởng. Theo số liệu của ngành Du lịch, năm 2025 Huế đón khoảng 6,3 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế khoảng 1,9 triệu lượt; doanh thu du lịch khoảng 13.000 tỷ đồng, tăng hơn 64%. Khách lưu trú ước đạt 2,41 triệu lượt. Những kết quả này cho thấy sức hút lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu mở rộng trải nghiệm để tăng giá trị thu được từ dòng khách.

Kế hoạch đã mở hướng liên kết du lịch di sản với sinh thái, biển, ẩm thực, cộng đồng, chăm sóc sức khỏe và hội nghị. Không gian Đại Nội, sông Hương, làng cổ, đầm phá, Bạch Mã, Lăng Cô có thể bổ sung cho nhau trong những hành trình dài hơn. Liên kết với Đà Nẵng và các địa phương miền Trung giúp kết nối thị trường, giao thông và dịch vụ, đồng thời mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp.

Việc phối hợp phát triển khu du lịch quốc gia Lăng Cô – Cảnh Dương cần tạo chuyển biến đồng bộ về quản lý điểm đến, hạ tầng, môi trường và chất lượng dịch vụ. Giá trị đặc sắc của khu vực nằm trong mối quan hệ giữa biển, đầm, núi và cộng đồng cư dân. Bảo vệ cấu trúc cảnh quan ấy chính là bảo vệ lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Thể thao bổ sung một hướng phát triển giàu tiềm năng. Kê hoạch đề xuất xây dựng một đến hai sản phẩm du lịch thể thao đặc thù, hỗ trợ đăng cai giải đấu, đào tạo huấn luyện viên, trọng tài và nâng cấp thiết chế. Marathon, đua thuyền hay đạp xe có thể tạo lý do để du khách trở lại, thúc đẩy lưu trú và dịch vụ.

Tuy nhiên, phát triển thể thao cần đồng thời phục vụ cộng đồng. Thiết chế sau sự kiện phải được khai thác hiệu quả cho tập luyện, đào tạo và hoạt động thường xuyên. Các giải đấu trong không gian di sản cần kiểm soát an toàn, tiếng ồn, rác thải và sức chịu tải. UNESCO cũng lưu ý việc quản lý du lịch tại Quần thể di tích Cố đô Huế phải tránh vượt quá khả năng tiếp nhận của di sản.

Du khách mặc cổ phục "check in" di sản Huế. 

Đo hiệu quả bằng sản phẩm và lợi ích cộng đồng

Triển vọng hợp tác chỉ trở thành kết quả khi có năng lực thực thi tương xứng. Kế hoạch đã đặt yêu cầu xác định sản phẩm, tiến độ, nguồn lực, cơ quan thực hiện và đơn vị vận hành cho từng nhiệm vụ. Đây cần là nguyên tắc xuyên suốt để tránh phân tán đầu tư hoặc hoàn thành đề án nhưng thiếu điều kiện triển khai.

Trong giai đoạn đầu, nên lựa chọn một số nhiệm vụ có khả năng tạo chuyển biến: cơ chế vận hành thiết chế; dữ liệu dùng chung; sản phẩm văn hóa có thị trường; sự kiện thể thao có thể duy trì. Mỗi mô hình cần có phương án tài chính, nhân lực và tiêu chí đánh giá trước khi đầu tư. Vai trò của Bộ là hỗ trợ chuyên môn, kết nối nguồn lực và tháo gỡ vướng mắc; địa phương phải chủ động giải quyết công việc thuộc thẩm quyền.

Thước đo cuối cùng cần bao gồm chất lượng bảo tồn, doanh thu của chủ thể sáng tạo, việc làm, mức hưởng lợi của cư dân và khả năng tiếp cận văn hóa, thể thao. Một thiết chế hoạt động thường xuyên, một sản phẩm giúp nghệ nhân sống được bằng nghề, một điểm đến giữ được môi trường có sức thuyết phục hơn những báo cáo chỉ đếm hoạt động.

Sự phối hợp giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch với thành phố Huế thực sự mang kỳ vọng lớn hơn một chương trình chuyên ngành. Huế cũng là địa phương đầu tiên trong cả nước ký kế với Bộ kế hoạch phối hợp này. Nếu được thực hiện bằng trách nhiệm và tầm nhìn dài hạn, đây có thể là bước mở đường để Huế biến bản sắc thành năng lực phát triển, đồng thời đóng góp một kinh nghiệm có giá trị cho Việt nam, đó là gìn giữ chiều sâu văn hóa để tạo dựng tương lai.