Mô hình 'Cà phê sáng cùng ngư dân' - tăng cường đối thoại, chung tay chống khai thác IUU

Quang cảnh buổi gặp gỡ trong mô hình “Cà phê sáng cùng ngư dân” do Đồn Biên phòng Phước Tỉnh phối hợp với Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Long Hải tổ chức. Ảnh: Quang Anh

Cà phê sáng - “diễn đàn” nhỏ, hiệu quả lớn

Một buổi sáng cuối tháng 1, khi những quán cà phê ven biển xã Long Hải, thành phố Hồ Chí Minh bắt đầu đông người trước giờ tàu thuyền xuất bến, thì cũng là lúc cán bộ Đồn Biên phòng Phước Tỉnh (Bộ đội Biên phòng thành phố Hồ Chí Minh) cán bộ của Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Long Hải bắt đầu thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền.

Tại buổi cà phê sáng, cán bộ Đồn Biên phòng Phước Tỉnh đã phổ biến những nội dung cơ bản của Nghị định số 41/2026/NĐ-CP ngày 25/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản; đồng thời giới thiệu Nghị định số 301/2025/NĐ-CP ngày 17/11/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 38/2024/NĐ-CP ngày 5/4/2024 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Nội dung tuyên truyền được trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, tập trung vào những quy định gắn trực tiếp với hoạt động khai thác trên biển và các chế tài có thể phát sinh nếu ngư dân vi phạm.

Sau khi nghe cán bộ Đồn Biên phòng Phước Tỉnh phổ biến những nội dung của Nghị định 41, ông Nguyễn Văn Tôn, Phó Chủ tịch Hội Thủy sản thành phố Hồ Chí Minh, đại diện cho bà con ngư dân đã chia sẻ khó khăn chung của ngư dân hiện nay khi nhiều chuyến biển “chỉ đủ trang trải”, thậm chí thua lỗ do thiếu vốn, thiếu thiết bị, thiếu nhân lực; chi phí nhiên liệu, bảo dưỡng, hậu cần tăng cao. Từ thực tiễn đó, ông kiến nghị các cơ quan chức năng sớm hoàn thiện cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, đồng thời quản lý hiệu quả hệ thống VMS để tránh tình trạng ngư dân bị xử phạt oan khi thiết bị mất tín hiệu; cùng với đó là chính sách hỗ trợ đồng bộ hơn về vốn, bảo hiểm, đào tạo nghề để bà con yên tâm bám biển lâu dài.

Mô hình “Cà phê sáng cùng ngư dân” đã được Đồn Biên phòng Phước Tỉnh, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Long Hải phối hộp tổ chức và duy trì hoạt động thường xuyên. Không khí thân tình của buổi gặp gỡ đã trở thành “kênh tuyên truyền mềm” để Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương phổ biến pháp luật về phòng, chống khai thác IUU, đồng thời lắng nghe tâm tư, tháo gỡ vướng mắc cho bà con trong quá trình vươn khơi bám biển.

Điểm đáng ghi nhận của mô hình là tính trực quan. Cán bộ, chiến sĩ phát tờ rơi, tổ chức chiếu phim phóng sự tuyên truyền về chống khai thác IUU; đồng thời phổ biến Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 9/1/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức phong trào "Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới". Nội dung tuyên truyền tập trung vào những vấn đề “nóng”, sát thực tế nghề biển: Cảnh báo hệ lụy khi xâm phạm vùng biển nước ngoài; trách nhiệm chấp hành quy định trong khai thác; những việc cần làm để đồng hành cùng chính quyền và lực lượng chức năng quyết tâm sớm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu đối với thủy sản Việt Nam. Đồng thời, nhiều ý kiến, kiến nghị của bà con tập trung vào thủ tục xuất bến, ghi nhật ký khai thác, lắp đặt và duy trì thiết bị giám sát hành trình (VMS), cũng như những khó khăn về chi phí, nhân lực, hậu cần khi vươn khơi dài ngày. Đại diện các cơ quan chức năng đã giải đáp cụ thể, kịp thời; những nội dung vượt thẩm quyền cũng được ghi nhận để tiếp tục tổng hợp, tham mưu đề xuất phương án xử lý phù hợp.

Cán bộ Đồn Biên phòng Phước Tỉnh phát tờ rơi tuyên truyền về phòng chống khai thác IUU cho bà con ngư dân. Ảnh: Văn Danh

Lan tỏa quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU

Đại tá Đỗ Vĩnh Thăng, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh thành phố Hồ Chí Minh kiêm Chính ủy Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, phát huy kết quả thời gian qua, các lực lượng đã chuẩn bị chu đáo để mô hình được triển khai thành công; trở thành “nhịp cầu” kết nối quân và dân, nơi ngư dân chia sẻ những câu chuyện đời thường, những trăn trở khi vươn khơi bám biển và lắng nghe chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế biển xanh, bền vững.

Không chỉ có tuyên truyền và đối thoại, mô hình còn lan tỏa tinh thần “đồng hành” bằng những việc làm giản dị mà ấm áp, đó là những phần quà của Ban tổ chức. Ông Lê Công Hùng, ngư dân trên địa bàn bày tỏ, tham dự chương trình vừa được tặng quà, vừa được gặp gỡ lãnh đạo địa phương và các cơ quan chức năng; quan trọng hơn là cảm giác gần gũi, thoải mái khi nói lên tâm tư, nguyện vọng, thắc mắc để các lực lượng nắm bắt và có chủ trương phù hợp, tạo điều kiện cho ngư dân an tâm hành nghề, đồng thời tích cực tham gia bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Thực tế cho thấy, mô hình “Cà phê sáng cùng ngư dân” đã và đang phát huy hiệu quả rõ nét trên ba phương diện: Nâng cao nhận thức pháp luật, giảm vi phạm do thiếu hiểu biết; tăng cường phối hợp giữa lực lượng thực thi và ngư dân, kịp thời tháo gỡ vướng mắc để bà con yên tâm bám biển; góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” trên tuyến biển, nơi mỗi con tàu treo cờ Tổ quốc là một “cột mốc sống” khẳng định chủ quyền. Từ các trao đổi cởi mở đó, chính quyền địa phương và lực lượng Biên phòng tiếp tục vận động ngư dân chấp hành nghiêm quy định của pháp luật, tuyệt đối không vi phạm vùng biển nước ngoài, coi đây vừa là yêu cầu pháp lý, vừa là danh dự của ngư dân Việt Nam trên biển. Bởi chống khai thác IUU không phải việc riêng của cơ quan quản lý, mà cần sự tự giác của từng chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên: Rời bến đúng thủ tục; ghi nhật ký trung thực; duy trì thiết bị VMS theo quy định; tuân thủ ranh giới, ngư trường; kiên quyết nói không với hành vi khai thác trái phép.

Một buổi cà phê sáng bình dị, nhưng chứa đựng trong đó tình cảm sâu nặng của quân với dân, của những con người cùng chung một nhịp đập vì chủ quyền, an ninh biên giới biển, đảo và bình yên nơi đầu sóng ngọn gió. Khi sự đồng thuận được bồi đắp từ những cuộc trò chuyện chân tình, quyết tâm chống khai thác IUU sẽ không dừng ở khẩu hiệu, mà trở thành hành động tự giác, bền bỉ của cộng đồng ngư dân, góp phần cùng cả nước nỗ lực gỡ “thẻ vàng”, xây dựng ngành kinh tế biển xanh, bền vững.

Quang Anh