Mô hình lúa phát thải thấp tăng năng suất tới 25%

Sự kiện có sự tham dự của đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường); đại diện Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam; Sở Nông nghiệp và Môi trường và Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các tỉnh/thành phố Hải Phòng, Ninh Bình, Hưng Yên; đại diện các Hợp tác xã Hữu Chung, Liên Hiệp, Nam Cường; cùng các tổ chức quốc tế, chuyên gia, doanh nghiệp, hiệp hội và bà con nông dân trong vùng.

Chuyển đổi tư duy sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp phát thải thấp

Các mô hình được triển khai trong khuôn khổ Dự án Sử dụng phân bón đúng (Fertilize Right) với sự hỗ trợ kỹ thuật của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), nhằm thúc đẩy sử dụng phân bón hiệu quả, tăng cường cơ giới hóa và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và phát thải thấp của Việt Nam.

Mô hình canh tác lúa phát thải thấp tại Hợp tác xã Hữu Chung (xã Tân An, thành phố Hải Phòng).

Từ tháng 2 năm 2026, dự án đã triển khai thí điểm ba mô hình trình diễn tại Hải Phòng, Hưng Yên và Ninh Bình. Các mô hình áp dụng đồng bộ công nghệ cơ giới hóa sạ hàng hiệu ứng hàng biên kết hợp vùi phân, bón phân theo vùng chuyên biệt, sử dụng phân bón cải tiến (thử nghiệm phân bón thế hệ mới MTK-Hữu Thành kết hợp hoạt chất sinh học PKMe của công ty US-Innovar, quản lý nước theo phương pháp ướt – khô xen kẽ (AWD), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), và quản lý rơm rạ bền vững (thu rơm, vùi rạ, giảm phát thải và tăng độ phì cho đất), sử dụng giống lúa VNR20.

Ông Trần Thanh Hưng - Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp thôn Hữu Dụng - chia sẻ, mô hình giúp giảm đáng kể chi phí lao động do áp dụng phương thức gieo sạ trực tiếp, không phải trải qua các công đoạn làm mạ và cấy như trước đây. Việc bón phân cũng được thực hiện ngay từ đầu vụ thông qua kỹ thuật kết hợp gieo sạ và vùi phân, giúp giảm số lần bón bổ sung trong quá trình canh tác.

“Hiện nay, lao động nông nghiệp ngày càng thiếu. Phần lớn lao động trẻ đã chuyển sang làm việc tại các khu công nghiệp, người trực tiếp sản xuất trên đồng ruộng chủ yếu là người cao tuổi. Vì vậy, những mô hình giúp giảm công lao động như gieo sạ bằng máy như này rất phù hợp với điều kiện thực tế ở địa phương”, ông Hưng chia sẻ.

Mặc dù vụ sản xuất năm nay triển khai muộn hơn lịch thời vụ thông thường, khiến cây lúa chịu áp lực sâu bệnh lớn hơn, song ruộng lúa vẫn sinh trưởng tốt và cho năng suất cao hơn các diện tích cấy truyền thống.

Giống lúa thuần VNR20 do Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed) nghiên cứu và phát triển.

Ông Nguyễn Văn Khiên, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân An, cho biết, mô hình gieo sạ hàng bằng máy kết hợp bón phân vùi đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc giảm chi phí sản xuất cho nông dân. Năng suất bình quân cao hơn mức bình quân chung của thành phố.

“Địa phương kỳ vọng thời gian tới mô hình sẽ tiếp tục được mở rộng, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững hơn”, ông Khiên cho hay.

Năng suất đột phá, hiệu quả kinh tế vượt trội

Theo TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia khoa học cao cấp của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), những kết quả bước đầu đạt được cho thấy mô hình không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo tiền đề quan trọng cho quá trình chuyển đổi sang canh tác lúa theo hướng phát thải thấp. Tại Hưng Yên, mô hình HTX Liên Hiệp đạt năng suất 6,49 tấn/ha, tăng 30% so với sạ lan cùng giống, lợi nhuận đạt 19,2 triệu đồng/ha trong khi canh tác theo phương pháp sạ lan truyền thống của nông dân là không có lãi.

Ông Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia khoa học cao cấp của IRRI chia sẻ về hiệu quả mô hình.

Tại Ninh Bình, HTX Nam Cường đạt 5,65 tấn/ha, tăng 28%, lợi nhuận 13,2 triệu đồng/ha, trong khi canh tác theo phương pháp sạ lan truyền thống của nông dân là lỗ 3,1 triệu/ha. Tại Hải Phòng, HTX Hữu Chung ghi nhận năng suất 7,62 tấn/ha, tăng 25% so với cấy máy cùng giống, lợi nhuận đạt 24,4 triệu đồng/ha - gấp hơn sáu lần so với canh tác cấy máy.

Tổng hợp trên cả ba địa bàn, công nghệ mDSR giúp giảm lượng giống hơn 30% so với sạ lan, giảm phân đạm 34–44%, lân 34–66%, kali 33–39%, và cắt giảm chi phí sản xuất tổng thể hơn 25%. Lợi nhuận bình quân đạt khoảng 21 triệu đồng/ha - tương đương 750 nghìn đồng/sào - so với mức gần bằng không hoặc thua lỗ nếu áp dụng canh tác sạ lan và cấy hiện tại.

Theo bà Lương Thị Kiểm - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, kết quả thực tế từ đồng ruộng là cơ sở quan trọng để địa phương xem xét nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

Bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng chia sẻ tại ruộng mô hình HTX Hữu Chung, thành phố Hải Phòng.

"Thuyết phục nông dân thay đổi tập quán canh tác lâu năm đòi hỏi minh chứng cụ thể từ chính đồng ruộng của họ. Kết quả từ mô hình tại Hợp tác xã Hữu Chung vụ này là cơ sở để thành phố Hải Phòng có thể tự tin đưa mô hình vào kế hoạch nhân rộng, lan tỏa ra các vùng sản xuất lúa trọng điểm của thành phố", bà Kiểm cho biết.

Qua theo dõi thực tế, ngành nông nghiệp Hải Phòng đánh giá cây lúa trong mô hình sinh trưởng tốt, cứng cây và cho năng suất cao. Đây được xem là cơ sở quan trọng để nghiên cứu nhân rộng mô hình trong thời gian sắp tới.

Bà Kiểm cho biết, mặc dù Hải Phòng hiện chưa ban hành chính sách riêng cho canh tác lúa giảm phát thải, song thành phố đã xây dựng kế hoạch hành động về sản xuất lúa phát thải thấp, đồng thời triển khai nhiều cơ chế hỗ trợ cơ giới hóa, tích tụ ruộng đất, sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và xúc tiến thương mại cho nông sản. Việc lồng ghép các chính sách hỗ trợ hiện có với những mô hình canh tác tiên tiến sẽ góp phần giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, nâng cao thu nhập và từng bước chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, bền vững hơn.

Việc mở rộng các mô hình canh tác lúa áp dụng công nghệ mDSR được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, tăng sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nông nghiệp bền vững.

Những kết quả bước đầu từ các mô hình thí điểm không chỉ cho thấy hiệu quả về năng suất và kinh tế mà còn mở ra hướng đi mới cho quá trình chuyển đổi sản xuất lúa theo hướng phát thải thấp. Đây được xem là cơ sở quan trọng để các địa phương tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng mô hình, góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo khu vực phía Bắc nói riêng và cả nước nói chung.