Mở rộng đền Hát Môn: Tôn vinh các tướng lĩnh khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Nhiều nhà quản lý, chuyên gia văn hóa, lịch sử đã đóng góp ý kiến quan trọng nhằm hoàn thiện cơ sở khoa học cho dự án bảo tồn, tôn tạo gắn với quy hoạch mở rộng di tích.

Đền Hát Môn (xã Hát Môn). Ảnh: HM

Quy hoạch đền Hát Môn xứng tầm Di tích quốc gia đặc biệt

Ngày 28-4-2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đền Hát Môn với tổng diện tích khoảng 58,42ha. Báo cáo đề dẫn tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Hát Môn Tô Xuân Quân cho biết, đền Hát Môn là nơi thờ Hai Bà Trưng, đã được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt và Lễ hội tại đây đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Việc mở rộng không gian di tích không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu thực hành tín ngưỡng ngày càng tăng của nhân dân và du khách, mà còn góp phần khẳng định vị thế, tầm vóc lịch sử của Hai Bà Trưng cùng các tướng lĩnh đã tham gia cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ phương Bắc vào năm 40 sau Công nguyên.

Đại biểu tham luận tại hội thảo. Ảnh: NM

Theo các thần tích, thần phả còn lưu giữ tại nhiều địa phương vùng đồng bằng Bắc Bộ, đội ngũ tướng lĩnh tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng đang được thờ phụng tại hàng trăm đình, đền thuộc Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phố. Trong đó có nhiều nữ tướng nổi tiếng như Diệu Tiên, Bát Nàn, Lê Chân, Thánh Thiên, Thiều Hoa, Xuân Nương, Liễu Giáp... cùng nhiều nam tướng có công lao lớn đối với cuộc khởi nghĩa như: Đỗ Năng Tế, ông Đống, ông Nà, ông Cai, Hoàng Đạo...

Đền Hát Môn là nơi Hai Bà Trưng lập đàn thề tế cờ trước khi xuất quân và cũng là nơi gắn với sự hóa thân của Hai Bà vào cõi bất diệt theo truyền thuyết dân gian. Do đó, việc nghiên cứu xây dựng không gian thờ các tướng lĩnh tại khu vực mở rộng là phù hợp nhằm tôn vinh nghĩa quân, đồng thời giúp bảo vệ nghiêm ngặt vùng lõi di tích hiện hữu trước nguy cơ quá tải.

Hiến kế cho không gian thờ các tướng lĩnh Hai Bà Trưng

Tại hội thảo, các nhà khoa học đều thống nhất đánh giá cao chủ trương tổ chức nghiên cứu, tham vấn ý kiến chuyên gia của địa phương trước khi triển khai các bước tiếp theo của dự án.

Đại biểu tham luận tại hội thảo. Ảnh: NM

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa đánh giá cao mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng của Hát Môn. Ông khuyến nghị không xây dựng thêm công trình mới trong khu vực bảo vệ I; các công trình mới tại khu vực bảo vệ II cần kế thừa kiến trúc truyền thống mang bản sắc Việt Nam, tránh lai căng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nhuệ, nguyên Viện trưởng Viện Sử học Việt Nam cho rằng việc xây dựng không gian tưởng niệm là cần thiết. Quá trình nghiên cứu cần tiếp tục khai thác tư liệu từ thần tích, sắc phong, văn bia, văn tế. Ông gợi ý phương án thờ chung các danh tướng nam và nữ bằng bài vị chung để bảo đảm tính khái quát, tránh tranh luận về thứ bậc.

Đại biểu dự hội thảo. Ảnh: NM

Đồng quan điểm, nhà nghiên cứu Đặng Bằng, nguyên Phó Trưởng ban Quản lý di tích Hà Nội cho biết việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt mở rộng quy mô đền Hát Môn là niềm vui lớn đối với những người làm công tác bảo tồn di sản. Ông đề nghị việc xây dựng không gian thờ các tướng lĩnh cần được đặt tại khu vực bảo vệ II, đồng thời phải phân định rõ giữa yếu tố khoa học lịch sử và yếu tố tín ngưỡng tâm linh. Việc bài trí nên theo hướng trang trọng, hài hòa, tránh dàn trải.

Trong khi đó, Tiến sĩ Phạm Văn Ánh (Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) ủng hộ lập bài vị chung và đề xuất ứng dụng công nghệ số (mã QR) để giới thiệu thân thế từng vị tướng. Đồng thời, có thể xây dựng hệ thống tượng đài tại khu vực mở rộng để phục vụ giáo dục truyền thống và du lịch.

Từng bước hoàn thiện cơ sở khoa học cho dự án

Phát biểu kết luận hội thảo, Bí thư Đảng ủy xã Hát Môn Nguyễn Đình Sơn cho biết, theo quy hoạch được phê duyệt, đền Hát Môn được phân thành ba khu vực chức năng. Hội thảo lần này nhằm tập hợp ý kiến để tạo cơ sở khoa học, lịch sử và pháp lý vững chắc trước khi trình các cấp có thẩm quyền phê duyệt dự án tổng thể.

Bí thư Đảng ủy xã Hát Môn phát biểu tại hội thảo. Ảnh: NM

“Sau hội thảo, địa phương sẽ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung nguồn tư liệu, đồng thời tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp của các chuyên gia để hoàn thiện đề án. Đây mới là bước khởi đầu và chúng tôi sẽ còn tiếp tục xin ý kiến nhiều lần nhằm bảo đảm dự án được xây dựng một cách khoa học, khách quan và phù hợp với giá trị của di tích quốc gia đặc biệt”, ông Nguyễn Đình Sơn nhấn mạnh.

Các ý kiến tại hội thảo được đánh giá là nguồn tư liệu quý, góp phần giúp địa phương xác định rõ hơn định hướng bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị đền Hát Môn trong thời gian tới. Dự án kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển du lịch văn hóa và phát huy nguồn lực di sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.