Mở rộng dịch vụ kế toán, rút ngắn thủ tục kiểm toán

Dịch vụ kế toán hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong công tác quản lý tài chính. (Ảnh: M.P)

Mở thêm lựa chọn cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh

Theo Bộ Tài chính, Việt Nam có gần 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ. Cùng với nhu cầu của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và các đơn vị kế toán công, đây là nhóm khách hàng tạo ra nhu cầu tương đối lớn đối với dịch vụ kế toán.

Trước khi thực hiện các nghị quyết cắt giảm điều kiện kinh doanh, Luật Kế toán năm 2015 quy định người đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán phải có chứng chỉ kế toán viên hoặc chứng chỉ kiểm toán viên và hành nghề thông qua doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh dịch vụ kế toán. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải có ít nhất 2 kế toán viên hành nghề. Những yêu cầu này là một trong các nguyên nhân khiến nguồn cung còn hạn chế. Việc mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ vì vậy cần đi cùng cơ chế bảo đảm chất lượng và bảo vệ khách hàng.

Khoảng cách giữa số người có chứng chỉ và số người thực tế cung cấp dịch vụ phần nào cho thấy dư địa mở rộng nguồn cung. Giải trình tại phiên thảo luận của Quốc hội sáng 13/11, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cả nước có khoảng 2.500 kế toán viên có chứng chỉ hành nghề, trong đó chỉ hơn 500 người thực tế cung cấp dịch vụ kế toán. Theo Bộ trưởng, nhu cầu thuê ngoài dịch vụ kế toán có xu hướng tăng cùng với sự phát triển của doanh nghiệp và các chính sách khuyến khích hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp.

Việc sửa đổi Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập nằm trong chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”. Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, ít nhất 30% chi phí tuân thủ pháp luật và ít nhất 30% điều kiện kinh doanh. Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội đề ra nhiệm vụ năm 2026 cắt giảm, đơn giản hóa toàn bộ điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, mâu thuẫn, chồng chéo hoặc thiếu rõ ràng.

Các Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, 66.16/2026/NQ-CP, 66.17/2026/NQ-CP và 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ có nội dung liên quan đến cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Từ ngày 1/7/2026, việc đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được thực hiện theo Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP. Cùng thời điểm, Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP quy định không thực hiện yêu cầu về chứng chỉ kế toán viên và đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán trong thời gian áp dụng nghị quyết.

Các quy định áp dụng theo hai nghị quyết có thời hạn đến hết ngày 28/2/2027. Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Theo danh mục ban hành kèm luật này, kinh doanh dịch vụ kế toán được đưa ra khỏi nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập được trình Quốc hội theo thủ tục rút gọn để bảo đảm các quy định chuyên ngành đồng bộ với Luật Đầu tư. Quốc hội đã thảo luận dự án Luật tại hội trường sáng 13/11. Ngày 1/3/2027 là mốc hiệu lực được đề xuất trong dự thảo.

Theo dự thảo, cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn có thể ký hợp đồng cung cấp dịch vụ trực tiếp cho khách hàng mà không phải đăng ký hay nộp phí để được Bộ Tài chính chấp thuận trước khi cung cấp dịch vụ. Dự thảo cũng đề xuất bỏ giới hạn về loại hình doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kế toán.

Nhờ đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thêm lựa chọn khi thuê tổ chức cung cấp dịch vụ, còn doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có thể trực tiếp thuê cá nhân với mức chi phí phù hợp hơn.

Khi khách hàng có thêm lựa chọn, thông tin về người cung cấp dịch vụ cũng trở nên quan trọng hơn. Dự thảo giao Bộ Tài chính quy định việc quản lý, kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán theo hướng tăng cường hậu kiểm.

Một phương án được nghiên cứu khi xây dựng thông tư là để cá nhân, tổ chức tự nguyện khai báo và cập nhật thông tin, làm cơ sở xây dựng dữ liệu công khai cho khách hàng tra cứu. Cùng với đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Phân định trách nhiệm nghề nghiệp, rút ngắn thủ tục kiểm toán

Tiêu chuẩn chuyên môn được đề xuất theo từng công việc. Mọi cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán đều phải đáp ứng tiêu chuẩn của người làm kế toán. Với người chỉ cung cấp dịch vụ ghi sổ và không ký báo cáo tài chính cho khách hàng, đây là tiêu chuẩn áp dụng.

Cá nhân ký báo cáo tài chính cho khách hàng và cá nhân cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng phải có Giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Riêng người cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng còn phải có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và ít nhất hai năm công tác thực tế về kế toán.

Dự thảo cũng có quy định chuyển tiếp để người đã có chứng chỉ có thể tiếp tục sử dụng khi tham gia thị trường. Chứng chỉ hành nghề kế toán do Bộ Tài chính cấp theo Luật Kế toán năm 2003, chứng chỉ kế toán viên do Bộ Tài chính cấp trước ngày 1/3/2027 và chứng chỉ kiểm toán viên theo Luật Kiểm toán độc lập có giá trị tương đương giấy chứng nhận năng lực trong phạm vi quy định của dự thảo.

Cùng với tiêu chuẩn của người thực hiện công việc, dự thảo phân định trách nhiệm với khách hàng theo từng hình thức cung cấp dịch vụ. Cá nhân hoặc hộ kinh doanh ký hợp đồng trực tiếp chịu trách nhiệm về chất lượng dịch vụ trong phạm vi hợp đồng.

Nếu khách hàng thuê một tổ chức, tổ chức đó chịu trách nhiệm trước khách hàng về tiêu chuẩn của người thực hiện và chất lượng dịch vụ. Cá nhân thực hiện công việc thông qua tổ chức chịu trách nhiệm trước tổ chức và bồi thường, nếu có, theo hợp đồng lao động.

Về phía bên thuê, người đại diện theo pháp luật vẫn chịu trách nhiệm trước pháp luật về công tác kế toán của đơn vị. Khi dịch vụ không bảo đảm chất lượng và gây thiệt hại, đơn vị thuê có quyền yêu cầu bồi thường theo hợp đồng và quy định của pháp luật. Việc xác định trách nhiệm của từng bên cũng là cơ sở để xử lý khi phát sinh sai sót trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, mục tiêu của hoạt động kế toán, kiểm toán là cung cấp thông tin tài chính trung thực, đáng tin cậy cho những người sử dụng báo cáo, trong đó có chủ sở hữu, bên cho vay và nhà đầu tư. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo sẽ rà soát quyền, nghĩa vụ của người hành nghề, các hành vi bị cấm và trường hợp xung đột lợi ích để bảo đảm chất lượng dịch vụ và đáp ứng yêu cầu quản lý.

Bộ trưởng cũng cho rằng kế toán và kiểm toán độc lập có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp công khai, minh bạch thông tin và đáp ứng các chuẩn mực liên quan.

Với dịch vụ kiểm toán độc lập, dự án Luật đề xuất cắt giảm một điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa hồ sơ cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán. Việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp giúp giảm các giấy tờ doanh nghiệp phải nộp lại khi cơ quan giải quyết đã có dữ liệu.

Dự thảo đề xuất giảm thời hạn cấp lần đầu giấy chứng nhận từ 30 ngày xuống 10 ngày làm việc. Thời hạn cấp lại hoặc điều chỉnh giảm từ 20 ngày xuống 5 ngày làm việc. Thời hạn giải quyết được tính từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Những thay đổi này giúp doanh nghiệp kiểm toán giảm thời gian và chi phí làm thủ tục. Với dịch vụ kế toán, việc mở rộng nguồn cung sẽ đi cùng 3 yêu cầu trực tiếp liên quan đến quyền lợi của khách hàng gồm tiêu chuẩn phù hợp với công việc được giao, trách nhiệm rõ trong hợp đồng và cơ chế kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động.

Đây là bước cụ thể hóa chủ trương “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ”, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và thúc đẩy thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán phát triển bền vững.