Mở rộng dư địa, nâng tầm giá trị xuất khẩu nông sản

Sau 10 tháng năm 2026, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8%. Để hoàn thành mục tiêu 74,212 tỷ USD cả năm, ngành Nông nghiệp và Môi trường cần khai thác tốt hơn dư địa thị trường, nâng cao chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu và tổ chức lại chuỗi giá trị.

Xuất khẩu duy trì đà tăng, nhiều ngành hàng bứt phá

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 10/2026, giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,93 tỷ USD, tăng 7,9% so với tháng trước và tăng 13,4% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 10 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 63,02 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý, cơ cấu xuất khẩu ghi nhận sự tăng trưởng tích cực ở nhiều nhóm hàng. Trong đó, nông sản tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 32,65 tỷ USD, tăng 3,9%; lâm sản đạt 16,13 tỷ USD, tăng 7,3%; thủy sản đạt 10,44 tỷ USD, tăng 11,7%. Đặc biệt, sản phẩm chăn nuôi đạt 642,7 triệu USD, tăng 25,1%; đầu vào sản xuất đạt 3,15 tỷ USD, tăng 56,4%.

Xuất khẩu thủy sản đạt 10,44 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026. Ảnh: An Thư

Xuất khẩu thủy sản đạt 10,44 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026. Ảnh: An Thư

Kết quả này cho thấy khả năng duy trì sức cạnh tranh của nhiều ngành hàng nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh thương mại quốc tế còn nhiều biến động.

Không chỉ đóng góp vào tăng trưởng xuất khẩu, khu vực nông nghiệp còn duy trì mức xuất siêu gần 19 tỷ USD trong 10 tháng, tiếp tục là nguồn cung ngoại tệ và đóng góp quan trọng vào cân đối thương mại quốc gia.

Trong các nhóm hàng, rau quả tiếp tục nổi lên là điểm sáng. Riêng tháng 10, kim ngạch xuất khẩu rau quả ước đạt 1,05 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu 10 tháng lên 8,32 tỷ USD, tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là tháng thứ tư liên tiếp xuất khẩu rau quả vượt mốc 1 tỷ USD.

Thủy sản cũng duy trì đà tăng trưởng khá với kim ngạch 10,44 tỷ USD, tăng 11,7%. Trong đó, xuất khẩu tôm đạt 4,25 tỷ USD, tăng 9,5%; cá tra đạt 1,85 tỷ USD, tăng 11,5%. Đối với sản phẩm chăn nuôi, xuất khẩu sữa và sản phẩm sữa đạt 177,1 triệu USD, tăng 59%; thịt và phụ phẩm ăn được đạt 195,4 triệu USD, tăng 17,2%.

Ở nhóm lâm sản, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục đóng góp tỷ trọng lớn với kim ngạch 15,02 tỷ USD, tăng 6,9%. Hạt điều đạt 4,38 tỷ USD, tăng 2,2% về giá trị dù khối lượng giảm 2%; hạt tiêu đạt 1,58 tỷ USD, tăng 13,1%.

Tuy nhiên, tăng trưởng giữa các mặt hàng chưa đồng đều. Xuất khẩu cà phê đạt 7,09 tỷ USD, giảm 5% về giá trị dù khối lượng tăng 18,7%, do giá xuất khẩu bình quân giảm 19,9%. Gạo đạt 3,31 tỷ USD, giảm 9,7%; cao su đạt 2,54 tỷ USD, giảm 2,5%; sắn và sản phẩm từ sắn đạt 1 tỷ USD, giảm 3,6%.

Những diễn biến này cũng thể hiện tăng sản lượng chưa đồng nghĩa với tăng giá trị xuất khẩu. Biến động giá cả, nhu cầu thị trường và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn nhập khẩu tiếp tục tác động trực tiếp đến hiệu quả xuất khẩu của từng ngành hàng.

Mở rộng thị trường, nâng chất lượng và giá trị sản phẩm

Từ thực tế xuất khẩu rau quả tăng trưởng nhanh, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay là mở rộng không gian thị trường, tránh phụ thuộc quá lớn vào một số địa bàn tiêu thụ.

Theo ông Bình, Trung Quốc hiện chiếm gần 65% kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Bên cạnh việc duy trì thị trường truyền thống, doanh nghiệp cần chủ động khai thác sâu hơn những khu vực có tiềm năng tiêu thụ lớn tại thị trường này như Bắc Kinh, Trùng Khánh, Thượng Hải, Hồ Nam.

Không chỉ mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng và tổ chức sản xuất theo chuỗi cũng là yêu cầu cấp thiết.

Ông Trần Văn Tuyển, Giám đốc Công ty Thiên Sa G20 phân tích, cạnh tranh trong xuất khẩu nông sản hiện nay không còn chủ yếu dựa vào sản lượng hay lợi thế mùa vụ mà chuyển mạnh sang khả năng kiểm soát chất lượng và tổ chức sản xuất.

Theo ông Tuyển, để duy trì đơn hàng lâu dài, doanh nghiệp phải kiểm soát chất lượng xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, thu hoạch, sơ chế đến chế biến và bảo quản. Cùng với đó, chế biến sâu giúp nâng cao giá trị nông sản, kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm và giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ.

Ngoài ra, các các doanh nghiệp cũng đề cập đến những hạn chế trong việc chuyển hóa giá trị sản xuất thành giá trị thương mại. Theo ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời, thời gian qua, doanh nghiệp đã phối hợp với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình sản xuất đến từng thửa ruộng, triển khai nhật ký canh tác điện tử phục vụ truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và chứng nhận carbon. Tuy nhiên, giá trị gia tăng từ sản xuất sạch chưa được thị trường ghi nhận tương xứng.

Từ thực tế này, ông Thòn đề xuất hình thành “luồng xanh”, khu vực dành cho hàng hóa xanh trong các hệ thống phân phối, đồng thời sử dụng tem bảo chứng nguồn gốc nhằm củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Đồ họa: Phương Anh

Đồ họa: Phương Anh

Khơi thông nguồn lực, lấy khoa học công nghệ làm động lực tăng trưởng

Ở góc độ quản lý ngành, ông Nguyễn Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế, ngành đang tập trung phát huy các nguồn lực về đất đai, tài nguyên nước, rừng, đồng thời khơi thông các động lực mới từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thành các cơ sở dữ liệu của ngành trong năm 2026; chủ động triển khai các kịch bản tăng trưởng; tiếp tục cơ cấu lại ngành theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển xanh, số, bền vững, hội nhập và công nghệ cao. Cùng với đó là giải phóng nguồn lực từ đất, rừng, biển, thúc đẩy tiêu dùng và xuất khẩu.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa vào sản lượng sang dựa trên giá trị. Động lực mới cần đến từ nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị trên mỗi đơn vị diện tích; ứng dụng giống mới, công nghệ cao, tự động hóa, chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, giảm phát thải.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự đi vào sản xuất, chế biến và quản trị chuỗi giá trị, theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị.

Trong những tháng cuối năm, nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường được dự báo tăng lên trong dịp lễ, Tết, tạo cơ hội để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tiếp tục tăng tốc. Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định duy trì đà tăng trưởng của các nhóm hàng chủ lực, tháo gỡ khó khăn cho những ngành hàng còn gặp trở ngại; khai thác hiệu quả các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, châu Âu, đồng thời mở rộng thị trường Trung Đông và châu Mỹ.

Khánh Linh

Nguồn Thời báo Tài chính: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/mo-rong-du-dia-nang-tam-gia-tri-xuat-khau-nong-san-207028-207028.html