Mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo

Từ tiếp nhận tri thức đến cùng tạo ra công nghệ mới

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Truyền thông KHCN

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh vai trò thiết yếu của hợp tác quốc tế đối với phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việt Nam không chỉ mong muốn tiếp nhận tri thức, công nghệ từ các nước mà còn hướng tới cùng đối tác tạo ra tri thức mới, phát triển công nghệ và chia sẻ thành quả.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị tập trung vào ba định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, đầu tư cho con người và nghiên cứu khoa học dài hạn. Theo Bộ trưởng, nghiên cứu cơ bản cần nguồn lực ổn định; các nhà khoa học trẻ cần có không gian tự do đặt ra những câu hỏi mới, thử nghiệm các ý tưởng táo bạo. Cơ chế tài trợ cần bảo đảm tính công bằng, minh bạch, phù hợp với từng loại hình nghiên cứu và gắn với trách nhiệm sử dụng nguồn lực công.

Thứ hai, tăng cường gắn kết nghiên cứu với doanh nghiệp ngay từ khâu xác định bài toán. Trong đó, Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi, nhà khoa học đóng góp tri thức và giải pháp mới, còn doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu, đầu tư và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Hiệu quả hợp tác cần được thể hiện qua sản phẩm tốt hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và chất lượng cuộc sống của người dân được cải thiện.

Thứ ba, chuyển các quan hệ đối tác quốc tế thành hành động chung thông qua việc xác định ưu tiên nghiên cứu, phối hợp kêu gọi đề xuất, cùng đóng góp kinh phí, chia sẻ hạ tầng và chuyên môn.

Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ NAFOSTED Đào Ngọc Chiến (bên trái ảnh) và các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: Truyền thông KHCN

Cùng quan điểm này, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ NAFOSTED Đào Ngọc Chiến cho rằng, hợp tác quốc tế trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần vượt ra khỏi khuôn khổ trao đổi học thuật hay mở rộng mạng lưới. Các bên cần cùng xác định vấn đề nghiên cứu, kết hợp thế mạnh và hạ tầng, chia sẻ chi phí, rủi ro, đồng thời thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu.

Theo ông Đào Ngọc Chiến, các cơ quan tài trợ nghiên cứu giữ vai trò quan trọng trong quá trình này, từ kết nối đối tác, phối hợp xây dựng chương trình tài trợ, thống nhất nguyên tắc đánh giá đến tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu hợp tác xuyên biên giới.

Trong khuôn khổ IRIFF 2026, các đại biểu tập trung thảo luận bốn chủ đề: Phát triển nghiên cứu xuất sắc; thúc đẩy liên kết Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp; chuyển giao công nghệ chiến lược; tăng cường liêm chính trong nghiên cứu khoa học. Các nội dung hướng tới nâng cao chất lượng nghiên cứu cơ bản, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, tăng cường phối hợp xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu và ứng dụng kết quả khoa học, công nghệ.

Hợp tác cần nguồn lực và tầm nhìn dài hạn

Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: Truyền thông KHCN

Chia sẻ kinh nghiệm hợp tác quốc tế, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass nhấn mạnh, những đột phá khoa học thường bắt đầu từ các ý tưởng mới, cần được đầu tư đủ thời gian và nguồn lực để phát triển. Vì vậy, cơ chế tài trợ nghiên cứu cần có tính cạnh tranh, dựa trên chất lượng khoa học, đồng thời tạo không gian để nhà nghiên cứu tự do khám phá, kể cả chấp nhận thất bại.

Đại sứ Thomas Gass cũng lưu ý không nên chỉ đánh giá nghiên cứu khoa học qua khả năng thương mại hóa trước mắt, bởi nghiên cứu cơ bản có thể tạo ra những khám phá mang lại thay đổi trong 10-20 năm tới. Do đó, việc phối hợp giữa khu vực công, trường đại học và doanh nghiệp cần được tăng cường, song phải bảo đảm điều kiện để các hoạt động nghiên cứu dài hạn phát triển.

Thực tiễn hợp tác khoa học Việt Nam – Thụy Sĩ là một ví dụ được Đại sứ chia sẻ tại Diễn đàn. Từ khuôn khổ hợp tác được thiết lập năm 2020 giữa NAFOSTED và Quỹ Khoa học quốc gia Thụy Sĩ (SNSF), hai bên đã triển khai hai đợt kêu gọi đề xuất chung, hỗ trợ 20 dự án nghiên cứu với tổng kinh phí 8 triệu USD.

Theo mô hình này, các nhà khoa học hai nước cùng xây dựng câu hỏi nghiên cứu, các đề xuất được đánh giá chung và mỗi quỹ tài trợ cho những nhóm nghiên cứu thuộc phạm vi của mình. Đại sứ Thomas Gass cho biết, SNSF và NAFOSTED đang tìm hiểu khả năng tổ chức đợt kêu gọi đề xuất chung lần thứ ba vào năm 2027, tùy thuộc vào việc thống nhất các thỏa thuận cần thiết.

Phiên thảo luận “Thúc đẩy chuyển giao và ứng dụng công nghệ chiến lược phục vụ phát triển kinh tế - xã hội” trong khuôn khổ Diễn đàn. Ảnh: Truyền thông KHCN

Diễn đàn cũng có phiên bàn tròn giữa các cơ quan tài trợ nghiên cứu quốc tế, tập trung trao đổi kinh nghiệm về mô hình quản lý, cơ chế tài trợ và khả năng hình thành các chương trình nghiên cứu chung. Trong khuôn khổ Diễn đàn, các đại biểu khảo sát thực tế tại Khu công nghệ cao và Khu công nghiệp thành phố Hà Nội, thăm Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc (VKIST) và Trường Đại học FPT.