Mở rộng không gian, kiến tạo cực tăng trưởng

Đầu tư hạ tầng các khu, cụm công nghiệp, trong đó có Khu công nghiệp Thanh Bình, là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hình thành cực tăng trưởng mới ở khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên.

Dư địa mới từ một chỉnh thể thống nhất

Sau sáp nhập, tỉnh Thái Nguyên có diện tích hơn 8.380km2, dân số gần 1,8 triệu người. Khu vực phía Bắc (trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn trước đây) chiếm gần 60% diện tích toàn tỉnh. Đây là vùng có diện tích rừng lớn, tài nguyên khoáng sản phong phú, cảnh quan thiên nhiên đặc sắc cùng hệ thống giá trị văn hóa của nhiều dân tộc thiểu số. Song, đây cũng là khu vực còn nhiều khó khăn nhất về hạ tầng, quy mô kinh tế và khả năng thu hút đầu tư.

Trước khi hợp nhất, Bắc Kạn là tỉnh có dân số thấp nhất cả nước với khoảng 328.600 người trên diện tích 4.860km2, mật độ dân số chỉ khoảng 68 người/km2. Thu ngân sách năm 2024 đạt gần 1.000 tỷ đồng. Cơ cấu kinh tế chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp, số lượng doanh nghiệp ít, quy mô nhỏ, hạ tầng giao thông còn nhiều hạn chế.

Từ nguồn nguyên liệu sẵn có, Chi nhánh Công ty TNHH Kẻ Gỗ Bắc Kạn (Khu công nghiệp Thanh Bình, xã Thanh Thịnh) đang từng bước nâng tỷ trọng chế biến sâu và gia tăng giá trị sản xuất.

Trong khi đó, Thái Nguyên đã hình thành hệ sinh thái công nghiệp phát triển với các trung tâm sản xuất tại Phổ Yên, Sông Công, Phú Bình…, tập trung phần lớn nguồn thu ngân sách, lao động chất lượng cao cùng nhiều dự án FDI quy mô lớn.

Sự khác biệt về điều kiện phát triển giữa hai vùng đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận mới sau sáp nhập. Mục tiêu là phát huy lợi thế riêng của từng khu vực để tạo ra giá trị bổ trợ trong một chỉnh thể thống nhất. Đó cũng là ý nghĩa quan trọng nhất của việc mở rộng không gian phát triển.

Nếu trước đây mỗi địa phương phải phát triển trong giới hạn về quy mô nguồn lực và thị trường thì sau sáp nhập, các lợi thế có điều kiện kết nối và bổ trợ cho nhau. Khu vực công nghiệp phía Nam có thêm không gian sinh thái, vùng nguyên liệu và dư địa phát triển, trong khi khu vực phía Bắc có cơ hội tiếp cận tốt hơn với nguồn lực đầu tư, thị trường và chuỗi giá trị của một nền kinh tế có quy mô lớn hơn.

Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, trước hết phải giải quyết điểm nghẽn lớn nhất của khu vực phía Bắc là hạ tầng kết nối. Thực tế phát triển của nhiều địa phương cho thấy, giao thông luôn mở đường cho dòng vốn đầu tư, dịch chuyển lao động, mở rộng thị trường và khai thác hiệu quả tài nguyên.

Với các xã phía Bắc của tỉnh hiện nay, nhiều tiềm năng về lâm nghiệp, du lịch và nông nghiệp hàng hóa vẫn chưa được phát huy tương xứng do chi phí vận chuyển cao, thời gian lưu thông kéo dài và thiếu các trung tâm logistics.

Cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn đang được đẩy nhanh tiến độ thi công, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026, mở ra cơ hội tăng cường kết nối và thu hút đầu tư cho khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên.

Những năm qua, nhiều dự án giao thông quan trọng đã được triển khai, song khoảng cách phát triển giữa vùng cao với khu vực trung tâm vẫn còn khá lớn. Một chuyến hàng nông sản từ Pác Nặm hay Ngân Sơn đến các thị trường tiêu thụ vẫn mất nhiều thời gian hơn đáng kể so với các địa phương đồng bằng.

Ông Hoàng Văn Dũng, người dân xã Ba Bể, chia sẻ: “Người dân rất mong sau sáp nhập sẽ có thêm nhiều tuyến đường mới để việc đi lại thuận lợi hơn. Khi giao thông phát triển, du lịch sẽ có điều kiện mở rộng, nông sản bán được giá hơn và doanh nghiệp cũng mạnh dạn đầu tư”.

Những kỳ vọng ấy đang từng bước được hiện thực hóa. Tỉnh đã thúc đẩy nhiều dự án có ý nghĩa chiến lược như cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, các tuyến đường kết nối Ba Bể với ATK Định Hóa, liên kết với tỉnh Cao Bằng, Tuyên Quang và Lạng Sơn. Khi hệ thống giao thông được hoàn thiện, khu vực phía Bắc sẽ có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết vùng, giảm đáng kể chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển.

Khai mở tiềm năng vùng phía Bắc

Khu vực phía Bắc khó có thể cạnh tranh với Phổ Yên hay Sông Công trong phát triển công nghiệp điện tử hoặc sản xuất công nghệ cao. Việc lựa chọn con đường phát triển cần xuất phát từ chính lợi thế sẵn có của địa phương.

Cụm công nghiệp Quảng Chu thu hút các dự án chế biến gỗ và thực phẩm, góp phần khai thác hiệu quả lợi thế vùng nguyên liệu và tạo thêm việc làm cho lao động địa phương.

Hơn 70% diện tích đất lâm nghiệp, hệ sinh thái hồ Ba Bể, các cánh rừng nguyên sinh, nguồn dược liệu phong phú cùng hệ thống di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc khu vực phía Bắc của tỉnh là những nguồn lực mà ít địa phương có được. Đây là cơ sở để phát triển kinh tế rừng, kinh tế xanh, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và công nghiệp chế biến nông, lâm sản.

Kinh tế xanh là hướng phát triển phù hợp với lợi thế của khu vực phía Bắc, nơi có diện tích rừng lớn, cảnh quan đặc sắc và hệ sinh thái đa dạng. Thay vì xuất bán nguyên liệu thô, cần đẩy mạnh chế biến sâu gỗ rừng trồng, dược liệu, nông sản đặc hữu và sản phẩm OCOP để nâng cao giá trị gia tăng ngay tại địa phương, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân và nâng sức cạnh tranh của kinh tế vùng.

Bản Pác Ngòi, xã Ba Bể, lưu giữ nguyên vẹn cảnh quan thiên nhiên cùng bản sắc văn hóa đặc trưng của đồng bào các dân tộc, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch cộng đồng.

Du lịch cũng cần được phát triển theo hướng hình thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh thay vì khai thác riêng lẻ từng điểm đến. Hồ Ba Bể có sức hấp dẫn lớn về cảnh quan, song để trở thành trung tâm du lịch của vùng cần phát triển đồng bộ dịch vụ lưu trú, trải nghiệm văn hóa bản địa, sản phẩm đặc trưng và kết nối thuận lợi với các điểm đến trong khu vực.

Bà Nông Thị Hương, hộ kinh doanh du lịch cộng đồng tại xã Ba Bể, cho rằng: Du khách rất yêu thích cảnh quan và bản sắc văn hóa địa phương nhưng thời gian lưu trú còn ngắn. Nếu hạ tầng, dịch vụ và hoạt động quảng bá được đầu tư đồng bộ, du lịch hoàn toàn có thể trở thành ngành kinh tế quan trọng.

Bên cạnh phát huy lợi thế tự nhiên, khu vực phía Bắc cần hình thành các cực phát triển mới để tạo sức lan tỏa. Tỉnh đang đẩy nhanh đầu tư các khu, cụm công nghiệp như: Chợ Mới, Quảng Chu, Thanh Bình… theo hướng thu hút doanh nghiệp chế biến gỗ, tre, nứa, giấy, thực phẩm và đồ uống gắn với vùng nguyên liệu.

Tuy nhiên, để thu hút các dự án quy mô lớn, khu vực này cần có cơ chế đủ sức cạnh tranh về đất đai, hạ tầng, thủ tục đầu tư và chính sách ưu đãi. Khi các khu, cụm công nghiệp, khu du lịch trọng điểm và các đô thị Bắc Kạn, Chợ Mới được phát triển đồng bộ, khu vực phía Bắc sẽ có thêm nhiều việc làm, nâng cao sức hút đầu tư và từng bước giữ chân lao động tại địa phương.

Theo mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên được Trung ương giao tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10,5% mỗi năm, thuộc nhóm địa phương tăng trưởng cao của cả nước. Để đạt mục tiêu này, tỉnh không thể chỉ dựa vào các cực công nghiệp hiện hữu ở phía Nam mà cần hình thành thêm những động lực tăng trưởng mới từ khu vực phía Bắc.

Quan điểm phát triển hài hòa giữa các vùng, đầu tư hạ tầng chiến lược, thúc đẩy kinh tế rừng, kinh tế xanh, du lịch sinh thái và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là lựa chọn phù hợp với điều kiện phát triển của tỉnh sau sáp nhập.

Một năm chưa đủ để đánh giá toàn diện hiệu quả của những quyết sách, nhưng định hướng quy hoạch, các dự án hạ tầng đang được triển khai cùng quyết tâm phát triển hài hòa giữa các vùng đã mở ra một không gian phát triển thống nhất với quy mô và dư địa lớn hơn.

Mục tiêu đặt ra là xây dựng cơ cấu tăng trưởng cân đối, trong đó khu vực phía Nam tiếp tục giữ vai trò trung tâm công nghiệp, còn phía Bắc phát huy thế mạnh về kinh tế xanh, kinh tế rừng và du lịch sinh thái, tạo sức mạnh bổ trợ cho toàn tỉnh.

Khi những định hướng đó được cụ thể hóa bằng các dự án trọng điểm, cơ chế phù hợp và chiến lược phát triển dài hạn, khu vực phía Bắc sẽ từng bước vươn lên trở thành cực tăng trưởng mới, đóng góp ngày càng lớn vào sự phát triển của tỉnh Thái Nguyên.