Khơi thông vốn công, tạo đà tăng trưởng

Công trường thi công xây dựng cầu Trần Hưng Đạo. Ảnh: Lê Khánh.

Khơi thông nguồn lực, tạo xung lực cho nền kinh tế

Muốn đạt mức tăng trưởng GRDP từ 11% trở lên trong năm 2026, Hà Nội không thể chỉ dựa vào các động lực truyền thống như tiêu dùng hay đầu tư của khu vực tư nhân. Trong bối cảnh nhiều lĩnh vực vẫn cần thêm lực đẩy, đầu tư công được thành phố xác định là công cụ có thể chủ động điều hành để kích thích tăng trưởng.

Kết quả 6 tháng đầu năm cho thấy những chuyển động tích cực. Hà Nội đã giải ngân hơn 64.000 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt trên 53% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao - mức cao nhất trong cùng kỳ nhiều năm và dẫn đầu cả nước. Trong tổng số khoảng 360.000 tỷ đồng vốn đầu tư công cả nước đã giải ngân, riêng Hà Nội chiếm hơn một phần sáu.

Con số này càng đáng chú ý bởi Hà Nội là địa phương có nhiều khó khăn trong triển khai đầu tư công. Giá đất cao khiến công tác giải phóng mặt bằng phức tạp, mật độ đô thị lớn hạn chế mặt bằng thi công, trong khi nguồn vật liệu xây dựng có thời điểm chưa đáp ứng nhu cầu.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, kết quả trên phản ánh quyết tâm lớn của thành phố trong việc khơi thông nguồn lực đầu tư, đồng thời cho thấy hiệu quả của việc vận dụng các cơ chế, chính sách mới và tinh thần dám nghĩ, dám làm trong tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, giá trị của đầu tư công không dừng ở tỷ lệ giải ngân. Khi dòng vốn được đưa vào các dự án giao thông, trường học, bệnh viện, hạ tầng đô thị hay nhà ở xã hội, hiệu ứng lan tỏa sẽ xuất hiện ở nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp xây lắp có thêm việc làm, nhu cầu vật liệu xây dựng tăng lên, hoạt động logistics được cải thiện, chuỗi cung ứng được kết nối tốt hơn và người lao động có thêm thu nhập.

PGS.TS Ngô Trí Long - Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, cho rằng hiệu quả của đầu tư công cần được nhìn nhận ở hai khía cạnh. Một là tác động trực tiếp tới tổng cầu của nền kinh tế. Hai là vai trò "vốn mồi", mở đường cho khu vực tư nhân và dòng vốn đầu tư nước ngoài tham gia vào những lĩnh vực hạ tầng có suất đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài mà doanh nghiệp còn e ngại.

Nói cách khác, nếu được sử dụng đúng hướng, đầu tư công không chỉ tạo ra những công trình mới mà còn khơi dậy các nguồn lực xã hội để cùng tham gia phát triển.

Giải ngân đúng trọng tâm để tạo tăng trưởng bền vững

Duy trì tốc độ giải ngân là cần thiết, nhưng yêu cầu đặt ra với Hà Nội hiện nay là mỗi đồng vốn phải tạo ra giá trị phát triển lớn hơn.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, mục tiêu của đầu tư công không phải là giải ngân cho hết kế hoạch vốn, mà là tập trung xử lý những điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển của Thủ đô. Vì vậy, nguồn lực cần ưu tiên cho các dự án có sức lan tỏa lớn như đường sắt đô thị, hạ tầng giao thông kết nối, chống ngập, trường học, bệnh viện và nhà ở xã hội.

Ông Cường cũng cho rằng phát triển đô thị không nên chỉ dừng ở việc xây dựng hạ tầng hay các khu nhà ở riêng lẻ. Điều quan trọng hơn là hình thành những khu đô thị đa chức năng, nơi người dân có thể tiếp cận việc làm, trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu trong phạm vi di chuyển thuận tiện. Khi chất lượng sống được nâng lên, các khu vực mới sẽ trở thành cực tăng trưởng, góp phần giãn dân khu vực trung tâm và mở rộng không gian phát triển của Thủ đô.

Một trong những yếu tố giúp Hà Nội cải thiện tiến độ đầu tư công thời gian qua là những đổi mới trong công tác giải phóng mặt bằng. Mô hình "tái định cư trước, giải phóng mặt bằng sau", cùng việc bố trí chỗ ở mới gần nơi cư trú cũ và chính sách hỗ trợ linh hoạt đã tạo sự đồng thuận của người dân, góp phần tháo gỡ nhiều dự án từng kéo dài nhiều năm như Vành đai 1 hay Vành đai 2,5.

Ở góc độ quản trị đầu tư, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng, Hà Nội cần tiếp tục rà soát từng dự án, xác định rõ nguyên nhân chậm tiến độ, giao trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị; đồng thời chủ động nguồn vật liệu, chuẩn bị nhân lực và lựa chọn nhà thầu đủ năng lực.

Theo ông Long, hiệu quả đầu tư công không nên chỉ đo bằng tỷ lệ giải ngân mà phải được đánh giá qua chất lượng công trình sau khi hoàn thành, khả năng thu hút đầu tư tư nhân, cải thiện môi trường kinh doanh và mức độ hài lòng của người dân.

Một thuận lợi mới là Luật Thủ đô năm 2026 đã trao cho Hà Nội quyền chủ động hơn trong quyết định nhiều dự án đầu tư công quy mô lớn. Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, khi được phân cấp mạnh hơn, thành phố sẽ rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư và chủ động hơn trong điều hành. Song quyền hạn luôn đi cùng trách nhiệm. Muốn cơ chế đặc thù phát huy hiệu quả, thành phố phải hoàn thiện quy trình lựa chọn dự án, phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và tăng cường giám sát trong suốt quá trình thực hiện.

Là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia và một trong những đầu tàu kinh tế của cả nước, Hà Nội hiện đóng góp khoảng một phần tư tổng thu ngân sách nhà nước và đứng thứ hai về quy mô GRDP. Vì thế, đầu tư công không chỉ nhằm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng của riêng Thủ đô mà còn góp phần tạo động lực cho nền kinh tế cả nước.

Khơi thông vốn công, xét đến cùng, không phải là cuộc chạy đua về tỷ lệ giải ngân. Điều quan trọng hơn là dòng vốn ấy được chuyển hóa thành những công trình hoàn thành đúng tiến độ, giải quyết các điểm nghẽn phát triển, mở ra không gian tăng trưởng mới và tạo niềm tin để các nguồn lực xã hội cùng tham gia đầu tư. Đây mới là nền tảng để Hà Nội hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững.