Mở rộng kiểm soát an toàn thực phẩm tại nguồn ở TP Hồ Chí Minh

Phát hiện nhiều cơ sở sản xuất và mẫu thực phẩm không đạt

Nội dung cử tri phản ánh đến nghị trường Quốc hội là tình trạng thực phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ; vi phạm quy định về ATTP vẫn còn diễn ra tại các chợ tự phát, cơ sở kinh doanh, hàng quán ăn uống, bếp ăn tập thể, suất ăn học đường, kể cả trong một số siêu thị và trường học. Thực trạng này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc thực phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và học sinh.

Từ đó các cử tri kiến nghị cơ quan có thẩm quyền tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về ATTP tại các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm; kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, điều kiện kinh doanh và các đơn vị cung cấp thực phẩm. Kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm không bảo đảm an toàn. Đẩy mạnh công tác truy xuất nguồn gốc, nâng cao năng lực kiểm nghiệm, tăng cường tuyên truyền hướng dẫn người dân lựa chọn thực phẩm an toàn và có giải pháp phát triển ổn định chuỗi cung ứng thực phẩm sạch, an toàn tại thành phố.

Theo ông Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở ATTP, nhằm tăng cường đảm bảo ATTP trên địa bàn, Sở đã triển khai các hoạt động kiểm tra, giám sát, hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm theo các đợt cao điểm, theo chuyên đề tại trường học, các đơn vị cung cấp suất ăn sẵn, chợ đầu mối…

Trong quá trình kiểm tra, đoàn kiểm tra đã lấy 54 mẫu sản phẩm để kiểm nghiệm. Kết quả, có 43 mẫu có kết quả kiểm nghiệm đạt, 11 mẫu có kết quả kiểm nghiệm không đạt, gồm 2 mẫu nước uống không đạt chỉ tiêu vi sinh và 9 mẫu thủy sản nhiễm kháng sinh.

Xe chở gia súc, gia cầm cung cấp cho các đầu mối tại một Trạm kiểm dịch thú y.

Về kiểm tra cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, bếp ăn tập thể, Sở ATTP đã phối hợp với Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp trong công tác đảm bảo an toàn thực phẩm tại các Khu chế xuất và công nghiệp trên địa bàn năm 2025-2028. Trong đó, kiểm tra các cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp, bếp ăn tập thể, căn tin, dịch vụ ăn uống trong khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, nhà máy, xí nghiệp… Trong 6 tháng đầu năm nay đã tiến hành kiểm tra 304 cơ sở cung cấp suất ăn, phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính 6 cơ sở, buộc tiêu hủy 51kg thực phẩm.

Chỉ trong dịp Tết Nguyên đán vừa qua, Sở đã lấy mẫu tại 3 chợ đầu mối nông sản thực phẩm Bình Điền, Hóc Môn và Thủ Đức với số lượng 380 mẫu sản phẩm nông, lâm, thủy sản để kiểm nghiệm các chỉ tiêu an toàn. Kết quả phát hiện 34 mẫu không phù hợp, Sở ATTP đã xử lý đối với sản phẩm của cơ sở sản xuất hoặc địa điểm sơ chế, đóng gói, lưu giữ trên địa bàn thành phố.

Năm nay, Sở ATTP lên kế hoạch lấy mẫu 90 sản phẩm, nhóm sản phẩm thực phẩm tại các chợ đầu mối nông sản thực phẩm, các siêu thị, cửa hàng kinh doanh với số lượng 4.482 mẫu để kiểm nghiệm.

Chưa kiểm soát về ATTP đối với chợ tự phát?

Đại diện Sở ATTP cho rằng, đối với công tác quản lý, kiểm soát nguồn gốc thực phẩm, đơn vị đã phối hợp với UBND phường, xã và Công ty quản lý - kinh doanh các chợ đầu mối nông sản thực phẩm Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Điền để khảo sát, đánh giá việc chấp hành các quy định về đảm bảo ATTP tại 3 chợ đầu mối này. Đồng thời thực hiện giám sát ATTP, truy xuất nguồn gốc sản phẩm kinh doanh tại chợ. Hiện Sở ATTP đã dự thảo kế hoạch đảm bảo an toàn thực phẩm tại chợ đầu mối dự kiến trình UBND thành phố trong tháng 7 này.

Đối với các chợ truyền thống, hiện trên địa bàn có 47 chợ đã đăng ký và triển khai thực hiện mô hình chợ thí điểm bảo đảm ATTP nhằm đáp ứng các tiêu chí, yêu cầu về điều kiện bảo đảm ATTP và nâng cao chất lượng phục vụ tại chợ.

Thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục triển khai, nhân rộng mô hình chợ thí điểm này ra các chợ dân sinh khác. Nhằm tăng cường kiểm soát nguồn gốc thực phẩm, Sở ATTP đã tham mưu UBND thành phố ban hành kế hoạch vào ngày 9/6 vừa qua về triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc trên địa bàn đối với thịt lợn, thịt gia cầm, trứng gia cầm giai đoạn 2026 - 2030. Ngay trong tháng 6 vừa qua đã có 8.972 cơ sở sản xuất, kinh doanh tham gia việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Người tiêu dùng truy xuất nguồn gốc thực phẩm tại một quầy hàng.

Tại 2 chợ đầu mối nông sản thực phẩm Hóc Môn và Bình Điền, Sở bố trí nhân sự thường trực tại chợ, thực hiện giám sát thường xuyên đối với tất cả nguồn thịt lợn nhập chợ. Trong 6 tháng đầu năm, đã có 43.133 lượt xe nhập được chợ kiểm tra nguồn gốc với số lượng lợn thịt đã qua giết mổ là 865.061 con, trong đó có 17.080 lượt xe chở theo 409.753 con lợn thành phẩm nhập chợ đến từ các tỉnh, thành khác.

Với thực trạng trên, nội dung cử tri kiến nghị về đảm bảo ATTP tại các chợ tự phát chưa được Sở đề cập tới. Trong khi đó, trên địa bàn có hàng trăm chợ tự phát tại các khu dân cư hoặc “ăn theo” các chợ truyền thống. Điển hình về chợ tự phát với mức độ mua, bán, giao dịch lượng thực phẩm tươi sống rất lớn là chợ tự phát “mọc” ra trên đoạn đường nằm trên cống thoát nước ngay trước chợ đầu mối nông sản Thủ Đức. Tại đây chợ bán sỉ thực phẩm không được kiểm soát với mức tiêu thụ cả trăm tấn mỗi ngày từ nhiều năm qua. Thực phẩm bán ở chợ tự phát trên khá đa dạng, từ gia súc, gia cầm đến thủy, hải sản tươi sống…từ nhiều nguồn như người chăn nuôi ở khu vực Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu chuyển về; thực phẩm do các kho lạnh đưa ra bán, thậm chí từ một số địa phương ở khu vực Tây Nguyên cũng chở thực phẩm tươi sống xuống đây bán.

Chợ tự phát có lượng tiêu thụ thực phẩm tươi sống rất lớn trước chợ đầu mối Thủ Đức.

Thông tin về hoạt động của chợ tự phát này trước thời điểm sáp nhập, lãnh đạo UBND phường Tam Bình cho biết, tại đây đang có 72 hộ kinh doanh, trong đó có 9 sạp hàng đã được cấp đăng ký kinh doanh dưới hình thức doanh nghiệp; 18 hộ có giấy phép hộ kinh doanh hộ cá thể, còn lại là người bán hàng tự phát, lấn chiếm lòng, lề đường để buôn bán. Trước đây TP Thủ Đức cũ đã yêu cầu “xóa sổ” chợ tự phát này, địa phương đã cho cắm biển báo chỉ cho phép lưu thông một chiều nhưng chợ tự phát này vẫn tồn tại.

Thời gian qua địa phương chủ yếu kiểm tra, xử phạt về hành vi lấn chiếm lòng, lề đường. Sau lần xử phạt thứ 2, những người buôn bán tiếp tục tái vi phạm, theo quy định phải chuyển Cơ quan điều tra để xử lý. Nhưng dù địa phương đã xử phạt vài trăm trường hợp, thì đến nay hàng ngày vẫn có cả trăm tấn thực phẩm không được kiểm soát chặt chẽ về ATTP được tiêu thụ.

Ngoài chợ đầu mối Thủ Đức, tình trạng kinh doanh “ăn theo” các chợ đầu mối Hóc Môn, Bình Điền cũng tràn lan tại nhiều tuyến đường xung quanh khu vực chợ. Vì vậy, trong khi các địa phương chưa thể “dẹp” được chợ tự phát, lượng thực phẩm rất lớn được mua, bán hàng ngày tại đây cần được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng, nguồn gốc trước khi được phép đưa ra thị trường.

Theo Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, việc xây dựng Đề án thí điểm niêm yết và giao dịch thịt lợn trên Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam (MVX) xuất phát từ sự cần thiết trong bối cảnh thị trường còn tồn tại nhiều hạn chế như thiếu minh bạch về giá, nhiều khâu trung gian, khó kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Nhất là khi thành phố là nơi tiêu thụ lượng thịt lợn lớn nhất cả nước, với số lượng lên đến 13.000 -14.000 con lợn thịt/ngày, tương ứng với giá trị hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm.

Đại diện MXV cho biết, sản phẩm giao dịch là thịt lợn mảnh sau giết mổ, đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, ATTP và truy xuất nguồn gốc. Phương thức thí điểm được xây dựng trên nguyên tắc tự nguyện, vận hành song song với phương thức truyền thống và không làm gián đoạn chuỗi cung ứng hiện hữu.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho rằng, cần tổ chức lại thị trường tiêu thụ thịt lợn theo hướng công khai, minh bạch, trong đó việc niêm yết giá và thông tin hàng hóa cần được thực hiện đầy đủ, rõ ràng. Khi niêm yết được gắn với truy xuất nguồn gốc không chỉ bảo đảm ATTP mà còn góp phần điều tiết cung - cầu, từng bước hình thành mặt bằng giá minh bạch.