Mở rộng miễn thuế thu nhập cá nhân: Thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức

Bộ Tài chính mới đây công bố lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7.

TS.LS Đặng Văn Cường

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 quy định cụ thể về 21 khoản thu nhập được miễn thuế. Trong đó, bổ sung 5 khoản thu nhập được miễn thuế so với trước đây, nhằm hỗ trợ, thúc đẩy và khuyến khích các cá nhân làm việc trong các ngành, lĩnh vực ưu tiên phát triển theo chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước.

Cụ thể, dự thảo Nghị định hướng dẫn sẽ miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công từ thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; miễn thuế trong thời hạn 5 năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân là nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao; miễn thuế trong thời hạn 5 năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân là nhân lực công nghệ cao thực hiện hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ cao hoặc công nghệ chiến lược...

Chính sách miễn thuế này được ban hành sẽ cụ thể hóa nội dung Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, tạo động lực cho các chuyên gia, nhà khoa học làm việc cũng như kiến tạo sức cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định cũng đề xuất miễn thuế đối với toàn bộ tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ; miễn thuế đối với tiền lương, tiền công trả cho những ngày không nghỉ phép theo quy định của pháp luật nhằm hỗ trợ, khuyến khích người lao động.

Miễn thuế đối với thu nhập từ lợi tức cổ phần của thành viên hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã nông nghiệp, cá nhân là nông dân ký kết hợp đồng với doanh nghiệp tham gia “Cánh đồng lớn”, trồng rừng sản xuất, nuôi trồng thủy sản nhằm thu hút vốn đầu tư, khuyến khích phát triển nền sản xuất nông nghiệp theo hướng tập trung, hiện đại, bền vững theo định hướng của Đảng và Nhà nước.

Nghị định cũng đã sửa đổi, bổ sung quy định miễn thuế đối với tiền lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả; thu nhập do quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, quỹ hưu trí tự nguyện chi trả (bao gồm cả chi trả hàng tháng và một lần) nhằm khuyến khích sự phát triển của các chương trình hưu trí.

Ngoài ra, dự thảo Nghị định còn sửa đổi, bổ sung một số quy định miễn thuế, giảm thuế đối với một số khoản thu nhập để khuyến khích các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp lớn thực hiện niêm yết, đa dạng hóa sản phẩm tài chính, kênh phân phối chứng chỉ quỹ; phát triển các công cụ tài chính xanh, tài chính bền vững, sản phẩm phái sinh, các loại hình quỹ đầu tư phức hợp, quỹ hưu trí tự nguyện, phát triển nhà đầu tư tổ chức, nhà đầu tư chuyên nghiệp, qua đó, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.

Bao gồm, một là, quy định miễn thuế đối với thu nhập từ lãi trái phiếu chính quyền địa phương tương tự như trái phiếu Chính phủ để thúc đẩy sự phát triển của thị trường trái phiếu, giảm chi phí vốn.

Hai là, quy định cụ thể việc miễn thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng lần đầu kết quả giảm phát thải khí nhà kính của cá nhân được công nhận kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tín chỉ các bon của cá nhân được cấp tín chỉ các-bon; thu nhập từ tiền lãi trái phiếu xanh; thu nhập từ chuyển nhượng lần đầu trái phiếu xanh sau khi phát hành đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất trong thực hiện các mục tiêu chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến thúc đẩy tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường.

Ba là, bổ sung giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với lợi tức của nhà đầu tư cá nhân được chia từ quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ đầu tư bất động sản thành lập theo quy định của Luật Chứng khoán trong thời hạn 5 năm (đến ngày 31/12/2031) nhằm khuyến khích sự phát triển của các quỹ này theo định hướng của Đảng, Nhà nước; quy định miễn thuế thu nhập cá nhân đối với chuyển nhượng chứng chỉ quỹ mở thành lập theo pháp luật chứng khoán được nắm giữ từ 2 năm trở lên kể từ ngày mua theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025.

Bên cạnh 16 khoản thu nhập được miễn thuế trước đây, những chính sách miễn, giảm thuế bổ sung tại Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 này thể hiện sự kiến tạo, đồng hành và sẵn sàng chia sẻ nguồn lực với người dân và doanh nghiệp để hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội bền vững giai đoạn 2026-2030.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP Hà Nội) nhấn mạnh, dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân lần này là một bước đi mang tính chính sách chiến lược, không đơn thuần chỉ là điều chỉnh kỹ thuật thuế.

Theo luật sư Cường, việc bổ sung các khoản thu nhập được miễn thuế, đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, y tế, giáo dục… là sự cụ thể hóa trực tiếp các định hướng lớn về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và kinh tế tri thức của Nhà nước.

Trước đây, chính sách thuế thu nhập cá nhân của Việt Nam còn khá “trung tính”, chưa tạo được ưu thế cạnh tranh trong thu hút nhân tài, nhất là trong bối cảnh nhiều quốc gia đã có ưu đãi thuế mạnh mẽ cho chuyên gia và lao động trình độ cao. Do đó, hướng đi miễn, giảm thuế có chọn lọc lần này là hợp lý và cần thiết.

Luật sư Cường cho rằng, dự thảo cũng đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện, đó là việc miễn thuế theo nhóm ngành, lĩnh vực (ví dụ “nhân lực công nghệ cao”, “đổi mới sáng tạo”) đòi hỏi phải có tiêu chí định lượng rõ ràng.

Đáng chú ý, một số nội dung trong dự thảo cho thấy xu hướng “mở rộng miễn thuế”, trong khi nguyên tắc của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết thu nhập và bảo đảm công bằng; nếu mở rộng quá mức có thể làm xói mòn cơ sở thuế và tạo ra sự bất bình đẳng giữa các nhóm lao động. Thực tiễn cho thấy ngay cả những quy định tưởng chừng đơn giản như mức chi tiền ăn ca hay các khoản phúc lợi nếu không được quy định cụ thể sẽ gây vướng mắc lớn trong áp dụng, do đó dự thảo cần tránh lặp lại tình trạng quy định khung nhưng thiếu hướng dẫn chi tiết.

Theo luật sư Cường, dự thảo lần này thể hiện rõ tư duy chuyển từ “thu thuế” sang “nuôi dưỡng nguồn thu”, tức là chấp nhận giảm nghĩa vụ thuế trong ngắn hạn để đổi lấy tăng trưởng kinh tế, thu hút nhân lực và mở rộng cơ sở thu trong dài hạn. Việc kết hợp với các chính sách khác như tăng mức giảm trừ gia cảnh, đơn giản hóa biểu thuế và thủ tục kê khai cũng cho thấy xu hướng cải cách đồng bộ của hệ thống thuế hiện nay.

Việc ban hành Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân lần này sẽ tạo ra một nền tảng quan trọng giúp các cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế theo hướng chuẩn hóa, minh bạch, số hóa, kiểm soát rủi ro.

Dự thảo có ý nghĩa đặc biệt trong việc cụ thể hóa các quy định mang tính nguyên tắc của Luật thành các tiêu chí, điều kiện và quy trình áp dụng cụ thể, qua đó khắc phục tình trạng “luật khung, luật ống” vốn gây khó khăn trong thực tiễn.

Khi các khoản thu nhập được miễn thuế được định danh rõ ràng, có tiêu chí xác định cụ thể, cơ quan thuế sẽ có căn cứ pháp lý vững chắc để thực hiện việc tiếp nhận hồ sơ, xét duyệt, kiểm tra và xử lý vi phạm, hạn chế tối đa tình trạng vận dụng tùy nghi hoặc áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, Nghị định còn góp phần quan trọng trong việc chuẩn hóa dữ liệu quản lý thuế và tạo điều kiện thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế. Khi các loại thu nhập, điều kiện miễn giảm, thời hạn áp dụng được quy định rõ ràng và có thể lượng hóa, cơ quan thuế hoàn toàn có thể tích hợp vào hệ thống quản lý điện tử, qua đó thực hiện việc đối chiếu, phân tích dữ liệu và kiểm soát tự động. Điều này không chỉ giúp giảm tải cho bộ máy hành chính mà còn nâng cao khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu gian lận, trốn thuế dưới hình thức hợp thức hóa thu nhập.

Ngoài ra, một lợi ích pháp lý quan trọng khác đó là Nghị định sẽ giúp thiết lập cơ chế hậu kiểm và phân loại rủi ro hiệu quả hơn. Trên cơ sở các tiêu chí cụ thể, cơ quan thuế có thể xây dựng các nhóm đối tượng có nguy cơ cao để tăng cường thanh tra, kiểm tra chuyên sâu, thay vì kiểm tra dàn trải. Đây là xu hướng quản lý thuế hiện đại, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc “quản lý bằng pháp luật, điều hành bằng dữ liệu”.

Cùng với đó, việc quy định rõ các khoản miễn thuế còn giúp giảm thiểu tranh chấp, khiếu nại trong lĩnh vực thuế, bởi người nộp thuế và cơ quan quản lý có cùng một “chuẩn mực pháp lý” để đối chiếu. Khi quyền và nghĩa vụ được xác định minh bạch, khả năng phát sinh mâu thuẫn sẽ giảm, từ đó tiết kiệm nguồn lực cho cả Nhà nước và xã hội.

Đối với người dân và người lao động, việc xác định rõ ràng các khoản thu nhập được miễn thuế – như thu nhập từ làm thêm giờ, từ các hoạt động khoa học công nghệ, từ quỹ hưu trí hoặc một số lĩnh vực ưu tiên – sẽ góp phần tăng thu nhập thực tế sau thuế, qua đó cải thiện đời sống và nâng cao khả năng tích lũy.

Đây không chỉ là sự hỗ trợ về mặt kinh tế mà còn là sự thể hiện rõ nét vai trò điều tiết, chia sẻ của Nhà nước, đúng với bản chất của chính sách thuế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, khi các quy định được cụ thể hóa, minh bạch, người dân sẽ dễ dàng tự xác định nghĩa vụ thuế của mình, hạn chế sai sót, giảm áp lực thủ tục và chi phí tuân thủ.

Đối với doanh nghiệp, Nghị định sẽ tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng hơn trong việc xây dựng chính sách tiền lương, đãi ngộ và thu hút nhân lực chất lượng cao. Việc miễn, giảm thuế đối với các nhóm lao động trong lĩnh vực công nghệ cao, đổi mới sáng tạo hay nghiên cứu khoa học sẽ giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng chi phí gián tiếp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút và giữ chân nhân tài. Bên cạnh đó, khi các khoản chi trả cho người lao động được quy định rõ ràng về chế độ thuế, doanh nghiệp cũng sẽ thuận lợi hơn trong công tác kế toán, quyết toán thuế, hạn chế rủi ro pháp lý phát sinh.

Mời độc giả xem thêm video Khủng hoảng Trung Đông đẩy giá điện lên cao: