Mở rộng nguồn tuyển giáo viên từ sinh viên ngoài ngành Sư phạm

Giờ học chuyên đề “Dạy học Mĩ thuật thông qua hoạt động giáo dục STEAM” tại Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng). Ảnh: NTCC

Mở thêm cơ hội tiếp cận nghề giáo

Thông tư 91/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT về Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho người có nguyện vọng trở thành giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông vừa được ban hành, thay thế các quy định tại Thông tư 11 và 12 năm 2021.

Điểm mới đáng chú ý là mở rộng đối tượng tham gia bồi dưỡng. Ngoài người có bằng cao đẳng trở lên, sinh viên đã tích lũy tối thiểu 70% tổng khối lượng học tập của chương trình đào tạo trình độ cao đẳng trở lên cũng được đăng ký học nghiệp vụ sư phạm. Quy định áp dụng với người học thuộc các ngành phù hợp với môn Mĩ thuật, Âm nhạc, Nghệ thuật, Ngoại ngữ cấp tiểu học, Tin học và Công nghệ, tiếng dân tộc thiểu số, có nguyện vọng trở thành giáo viên phổ thông.

Trước đây, người học phải tốt nghiệp đại học mới đủ điều kiện tham gia chương trình bồi dưỡng. Với quy định mới, sinh viên có thể chủ động học nghiệp vụ sư phạm trong thời gian còn theo học chuyên ngành, thay vì chờ có bằng cử nhân mới bắt đầu quá trình này.

Theo PGS.TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, quy định mới tạo điều kiện phát hiện và chuẩn bị sớm những người có năng lực chuyên môn, có nguyện vọng tham gia hoạt động giáo dục. Đây còn là cơ hội kết nối giữa các cơ sở đào tạo sư phạm với trường đại học, học viện chuyên ngành. Các cơ sở đào tạo về âm nhạc, mĩ thuật, công nghệ thông tin, ngoại ngữ có thể cung cấp nguồn nhân lực chuyên môn cho giáo dục phổ thông; trong khi trường đại học sư phạm phát huy thế mạnh về khoa học giáo dục, tâm lý học, phương pháp dạy học và thực hành sư phạm để hoàn thiện năng lực nghề nghiệp cho người học.

Sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng tham gia Cuộc thi Olympic tiếng Anh năm 2026 do nhà trường tổ chức. Ảnh: NTCC

TS Nguyễn Bích Diệu, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Sư phạm Ngoại ngữ, Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng, cho biết đơn vị đang rà soát chương trình, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai theo quy định mới.

Đối với sinh viên đã tích lũy từ 70% khối lượng học tập của chương trình đào tạo thuộc ngành phù hợp, khoa chú trọng công tác tư vấn để người học nắm rõ điều kiện tham gia, yêu cầu chương trình và chủ động sắp xếp kế hoạch học tập. Việc tổ chức bồi dưỡng trong thời gian sinh viên vẫn đang học đại học đòi hỏi sự phối hợp về giảng dạy, đánh giá và quản lý quá trình học tập.

Theo TS Nguyễn Bích Diệu, bên cạnh chuẩn bị đội ngũ giảng viên, nội dung và kế hoạch giảng dạy, đơn vị đặc biệt quan tâm đến hợp tác với các trường phổ thông. Hoạt động đào tạo giáo viên của khoa nhiều năm qua gắn với các cơ sở giáo dục thông qua kiến tập, thực tập sư phạm, hướng dẫn sinh viên và trao đổi chuyên môn với giáo viên tại trường.

Sự phối hợp này giúp người học tiếp cận môi trường giáo dục thực tế, quan sát hoạt động dạy học, tìm hiểu đặc điểm học sinh và từng bước vận dụng kiến thức, kỹ năng sư phạm vào lớp học. Những trao đổi, phản hồi từ giáo viên phổ thông còn là nguồn thông tin để cơ sở đào tạo rà soát nội dung, phương thức tổ chức bồi dưỡng.

Bảo đảm năng lực nghề nghiệp sau bồi dưỡng

Cùng với mở rộng đối tượng, Thông tư 91 điều chỉnh cấu trúc và khối lượng chương trình bồi dưỡng. Thay vì hai văn bản quy định riêng cho cấp tiểu học và trung học, thông tư mới ban hành một chương trình thống nhất, đồng thời cụ thể hóa kiến thức chuyên ngành và thực tập sư phạm theo từng cấp học.

Khối lượng chương trình được giảm từ 35 tín chỉ đối với cấp tiểu học, 34 tín chỉ đối với cấp THCS và THPT xuống còn 32 tín chỉ. Trong đó, 12 tín chỉ dành cho kiến thức chung và 20 tín chỉ dành cho kiến thức chuyên ngành, thực tập sư phạm.

Thông tư 91 cụ thể hóa chuẩn đầu ra và năng lực thực hành nghề nghiệp. Các chuẩn đầu ra đi kèm chỉ số đánh giá, làm căn cứ xây dựng đề cương học phần và đánh giá kết quả bồi dưỡng. Nội dung tập trung vào năng lực tổ chức dạy học, giáo dục, kiểm tra, đánh giá; tư vấn, hỗ trợ học sinh; xây dựng môi trường giáo dục an toàn và phát triển chuyên môn.

Thí sinh tham dự kỳ thi các môn năng khiếu trong khuôn khổ tuyển sinh đại học hệ chính quy tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: Thế Hưng.

Theo PGS.TS Võ Văn Minh, mở rộng nguồn tuyển không có nghĩa là hạ thấp chuẩn nghề nghiệp giáo viên. Mốc tích lũy 70% chương trình đào tạo là điều kiện để người học được tham gia bồi dưỡng, không đồng nghĩa với việc đã hoàn thiện đầy đủ năng lực chuyên môn để đảm nhận ngay công việc giảng dạy.

Việc xác định ngành đào tạo phù hợp cần được thực hiện khoa học, căn cứ vào chuẩn đầu ra, nội dung và khối lượng kiến thức chuyên môn so với yêu cầu của từng môn học, cấp học. Người học đồng thời phải hoàn thành chương trình bồi dưỡng, đáp ứng các yêu cầu về phẩm chất và năng lực sư phạm.

Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cho rằng một giáo viên giỏi cần hội tụ hai nền tảng là kiến thức chuyên môn vững vàng và năng lực sư phạm thực chất. Giỏi một lĩnh vực chuyên môn chưa đồng nghĩa với việc biết tổ chức hoạt động dạy học, hiểu tâm lý học sinh, thiết kế bài học, kiểm tra, đánh giá hay khơi dậy động lực học tập.

Vì vậy, chương trình bồi dưỡng cần chú trọng thực hành nghề nghiệp, thực tập tại trường phổ thông và khả năng vận dụng kiến thức vào các tình huống giáo dục cụ thể. Đây là khâu quan trọng để người học chuyển hóa kiến thức chuyên môn thành năng lực giảng dạy, thay vì chỉ hoàn thành các học phần lý thuyết.

Từ thực tế nhiều năm làm công tác tổ chức, tuyển dụng viên chức giáo dục khi còn là Trưởng phòng GD&ĐT huyện Điện Bàn, bà Trần Thị Thanh Vân, Hiệu trưởng Trường THCS Võ Như Hưng (phường Điện Bàn Đông, TP Đà Nẵng), đánh giá quy định mới phù hợp với những người có nguyện vọng trở thành giáo viên, giúp sinh viên rút ngắn thời gian chuẩn bị nghiệp vụ. Sau khi tốt nghiệp, người học có thể sớm hoàn thiện hồ sơ để tham gia tuyển dụng nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Bà Vân đồng tình với việc thống nhất chương trình bồi dưỡng cho các cấp học. Theo bà, chương trình chung gồm cả tiểu học, THCS và THPT sẽ tạo thêm sự linh hoạt, giúp người học có thể lựa chọn cấp học phù hợp với nguyện vọng sau khi tốt nghiệp. Tuy nhiên, việc tổ chức bồi dưỡng vẫn cần bảo đảm yêu cầu chuyên môn và năng lực giảng dạy tương ứng với từng cấp học.

Thu hút người giỏi vào nghề giáo

Bên cạnh những thuận lợi về thời gian và cơ hội tiếp cận nghề nghiệp, bà Trần Thị Thanh Vân cho rằng cần nhìn nhận rõ nguyên nhân thiếu giáo viên ở một số môn học. Theo bà, thực tế hiện nay, với các môn Âm nhạc, Mĩ thuật, Tin học, khó khăn không hẳn chỉ nằm ở số lượng người được đào tạo mà còn ở việc người học chưa mặn mà lựa chọn nghề dạy học.

Người tốt nghiệp các ngành này có nhiều cơ hội việc làm ngoài môi trường giáo dục với mức thu nhập cao hơn. Trong khi đó, thu nhập từ nghề giáo chưa đủ sức cạnh tranh để thu hút người có chuyên môn. Vì vậy, dù chính sách mở thêm cơ hội tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, việc có bao nhiêu người thực sự lựa chọn đứng lớp và gắn bó lâu dài vẫn là vấn đề cần quan tâm.

Thí sinh tham dự Kỳ thi Đánh giá năng lực năm 2026 của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tại điểm thi Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: Thế Hưng.

Có cùng quan điểm, PGS.TS Võ Văn Minh cho rằng tình trạng thiếu giáo viên không chỉ do thiếu nguồn tuyển. Khả năng thu hút và giữ chân nhà giáo còn phụ thuộc vào chính sách tuyển dụng, tiền lương, điều kiện làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp... Vì vậy, cần kết hợp mở rộng đối tượng bồi dưỡng với dự báo nhu cầu giáo viên theo từng môn học, địa phương và từng giai đoạn; đồng thời có cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ phù hợp.

Việc triển khai Thông tư 91 đòi hỏi các trường đại học sư phạm chủ động đổi mới cách tiếp cận. Theo PGS.TS Võ Văn Minh, các trường đào tạo sư phạm không nên giới hạn vai trò trong mô hình tuyển sinh, đào tạo giáo viên truyền thống mà cần phát huy vị thế là trung tâm phát triển năng lực nghề nghiệp, kết nối nguồn lực tri thức từ nhiều lĩnh vực. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các phương thức đào tạo linh hoạt có thể được khai thác, nhưng phải bảo đảm yêu cầu thực hành, thực tập và chuẩn đầu ra.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo sư phạm và trường phổ thông cần được duy trì xuyên suốt quá trình bồi dưỡng, từ tổ chức kiến tập, thực tập đến hướng dẫn, đánh giá năng lực nghề nghiệp. Đây là điều kiện để chương trình không chỉ đáp ứng yêu cầu về tín chỉ mà thực sự giúp người học hình thành kỹ năng đứng lớp và xử lý các tình huống giáo dục.