Chuyển đổi số giáo dục: Làm sạch dữ liệu, tháo gỡ điểm nghẽn để tạo lợi thế phát triển

Sáng 6/11, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc về chuyển đổi số giáo dục và đào tạo. Hội nghị tập trung đánh giá kết quả triển khai các nhiệm vụ, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và xác định giải pháp trọng tâm nhằm đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi số trong toàn ngành.

Từng bước hình thành hệ thống giáo dục vận hành trên môi trường số

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), thời gian qua, dưới sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, cùng sự phối hợp của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và các bộ, ngành, địa phương, công tác chuyển đổi số của ngành giáo dục đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Chuyển đổi số đang từng bước chuyển từ giai đoạn ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa riêng lẻ sang hình thành hệ thống giáo dục vận hành trên môi trường số. Các yếu tố nền tảng như thể chế, kiến trúc số, dữ liệu, nền tảng số và công cụ phục vụ quản lý, dạy học đang được xây dựng đồng bộ, tạo cơ sở đổi mới phương thức quản lý, quản trị và cung cấp dịch vụ giáo dục.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Sa

Đáng chú ý, ngành giáo dục cơ bản hình thành nguồn dữ liệu số quy mô toàn quốc, bao phủ những đối tượng cốt lõi của hệ thống. Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Bộ Công an, các bộ, ngành và địa phương triển khai chiến dịch số hóa, làm sạch, xác thực, kết nối dữ liệu giáo dục.

Việc ứng dụng công nghệ số cũng bắt đầu tạo ra những giá trị thiết thực, có thể đo lường đối với người học, người dân và công tác quản lý. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ phục vụ hoạt động quản lý mà đã từng bước đi vào các hoạt động chuyên môn như dạy học, kiểm tra, đánh giá, xây dựng học liệu, hỗ trợ và cá thể hóa quá trình học tập.

Cùng với đó, việc nâng cao năng lực số, năng lực AI cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và người học ngày càng được chú trọng. Bộ GD&ĐT cũng cơ bản tháo gỡ những điểm nghẽn chính trong khuôn khổ chiến dịch 100 ngày.

Tuy nhiên, tiến độ xây dựng, kết nối, xác thực và khai thác cơ sở dữ liệu vẫn còn chậm so với yêu cầu. Trong tổng số 66,6 triệu văn bằng đã được số hóa, hiện còn 44 triệu văn bằng chưa được gắn mã căn cước công dân. Trong số 12 triệu văn bằng đã gắn mã căn cước công dân và đồng bộ lên nền tảng VNeID, mới có khoảng 1,2 triệu văn bằng được người dân xác thực.

Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia hiện mới được triển khai tại 6 địa phương. Hạ tầng, nhân lực và kinh phí vẫn còn thiếu; các điều kiện bảo đảm ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm trong hoạt động chuyên môn cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã thảo luận về giải pháp đẩy nhanh chuyển đổi số giáo dục; phân định rõ vai trò, trách nhiệm của Bộ GD&ĐT, chính quyền địa phương và các cơ sở giáo dục trong số hóa, làm sạch, khai thác dữ liệu, vận hành nền tảng dùng chung, đồng thời đề xuất phương án bố trí nguồn lực thực hiện.

Năm điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận, đánh giá cao những chuyển biến tích cực của Bộ GD&ĐT, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương trong triển khai nhiệm vụ chuyển đổi số giáo dục.

Phó Thủ tướng biểu dương các địa phương có tỷ lệ phát hành học bạ số trên 99,99%, gồm Lai Châu, Điện Biên, Phú Thọ, Quảng Ninh và Thanh Hóa; đồng thời đề nghị Bộ GD&ĐT tổng hợp những mô hình hay, cách làm hiệu quả để nghiên cứu, nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh việc đưa vào sử dụng thống nhất các nền tảng dữ liệu của ngành, Bộ GD&ĐT đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và đang hoàn thiện Kế hoạch triển khai Đề án Hệ thống học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông.

Bộ cũng đã ban hành Khung nội dung giáo dục AI, Khung năng lực số cho người học và hoàn thành tập huấn trên toàn quốc để triển khai ngay từ năm học 2026-2027. Một số địa phương đã có sáng kiến thiết thực, hiệu quả trong ứng dụng công nghệ số vào hoạt động chuyên môn.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng chỉ rõ 5 điểm nghẽn cần tiếp tục tập trung xử lý:

Thứ nhất, tốc độ số hóa dữ liệu nhanh nhưng việc xác thực và khai thác dữ liệu còn chậm.

Thứ hai, cơ sở dữ liệu giáo dục nghề nghiệp chưa đáp ứng các điều kiện an toàn thông tin để kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia.

Thứ ba, hạ tầng phục vụ Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia chưa đủ điều kiện để mở rộng triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Thứ tư, việc khai thác dữ liệu phục vụ cắt giảm thành phần hồ sơ, thủ tục hành chính (TTHC) chưa hiệu quả; vẫn còn tình trạng yêu cầu người dân nộp bản giấy khi thực hiện các TTHC của ngành.

Thứ năm, quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số còn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực, hạ tầng và nhân lực.

Làm sạch, kết nối dữ liệu là nhiệm vụ mang tính quyết định

Để khắc phục những hạn chế trên, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung triển khai 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, đẩy nhanh làm sạch, kết nối và xác thực dữ liệu giáo dục. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, làm sạch và kết nối dữ liệu là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, mang tính quyết định đối với giá trị của cơ sở dữ liệu ngành giáo dục.

Bộ GD&ĐT được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan khẩn trương đối soát, làm sạch dữ liệu văn bằng lịch sử đối với hơn 44 triệu văn bằng chưa có mã căn cước công dân.

Bộ Công an hỗ trợ nâng dung lượng kết nối để đồng bộ Cơ sở dữ liệu học bạ số, văn bằng số với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo đảm dữ liệu được kiểm tra, xác thực và có thể khai thác trong thực tế.

Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chỉ đạo các tổ chức chính trị - xã hội phối hợp với chính quyền địa phương các cấp tham gia thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này.

Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT cần khẩn trương hoàn thiện dữ liệu học bạ số của các năm học trước năm học 2024-2025; phối hợp với Bộ Công an hoàn thành chuyển giao, đồng bộ dữ liệu của 2 hệ thống thông tin đã có kế hoạch di chuyển lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Bộ cũng phải rà soát, bảo đảm điều kiện an toàn thông tin để kết nối Cơ sở dữ liệu về giáo dục nghề nghiệp với Cơ sở dữ liệu quốc gia; phê duyệt hồ sơ cấp độ đối với 5 hệ thống thông tin còn lại.

Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tập trung thực hiện một số nội dung trọng tâm - Ảnh: chinhhu.vn/Thu Sa

Thứ hai, khai thác dữ liệu để cắt giảm thủ tục hành chính. Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Tư pháp hoàn thành phương án sử dụng học bạ số, văn bằng số thay thế các thành phần hồ sơ trong giải quyết TTHC theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ.

Các bộ, ngành, địa phương chủ động rà soát thủ tục nội bộ, thực hiện nghiêm quy định không yêu cầu người học nộp thêm học bạ giấy khi học bạ số đã hợp lệ.

Thứ ba, hoàn thiện hạ tầng và mở rộng Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia. Phó Thủ tướng giao Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Công an xác định nhu cầu hạ tầng cần bố trí tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia để phục vụ hoạt động của Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia, bảo đảm vận hành đồng bộ, an toàn và đáp ứng nhu cầu của 100% trường học trên cả nước.

Bộ Công an xem xét, thống nhất lộ trình bố trí hạ tầng. Đồng thời, Bộ GD&ĐT rà soát, công bố quy định về phạm vi, tiêu chuẩn kỹ thuật và kiến trúc sơ bộ của Nền tảng. Trên cơ sở đó, UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các cơ sở giáo dục trên địa bàn xây dựng lộ trình tham gia sử dụng Nền tảng ngay trong năm học 2026-2027.

Thứ tư, xây dựng cơ chế kết nối dữ liệu việc làm sau tốt nghiệp. Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ GD&ĐT khẩn trương thống nhất mô hình, phạm vi và Quy chế kết nối, chia sẻ dữ liệu nhằm phục vụ theo dõi tình trạng việc làm của người học sau khi tốt nghiệp.

Thứ năm, hoàn thiện các đề án về học liệu số và ứng dụng AI trong giáo dục. Bộ GD&ĐT cần sớm hoàn thiện Kế hoạch triển khai Đề án Hệ thống học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông; đồng thời hoàn thiện Đề án chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.

Các địa phương, cơ sở giáo dục tiếp tục thí điểm và nhân rộng những mô hình mới, cách làm hiệu quả về ứng dụng công nghệ số, AI trong hoạt động chuyên môn ngay trong năm học 2026-2027.

Thứ sáu, bảo đảm nguồn lực và hạ tầng số cho các cơ sở giáo dục. UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các sở, ngành, chính quyền cấp xã và cơ sở giáo dục bố trí nhân lực, nguồn lực để hoàn thành nhiệm vụ số hóa, làm sạch, đồng bộ dữ liệu.

Các địa phương chịu trách nhiệm bảo đảm hạ tầng số tối thiểu tại các cơ sở giáo dục, đặc biệt là những cơ sở chịu tác động của việc sắp xếp và các điểm trường còn gặp nhiều khó khăn về điều kiện cơ sở vật chất.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, các bộ, ngành, địa phương cần phát huy tinh thần chủ động, quyết liệt, giải quyết dứt điểm những nhiệm vụ đã được giao, tạo chuyển biến rõ nét ngay trong năm học 2026-2027, qua đó đưa chuyển đổi số thực sự trở thành thế mạnh của ngành giáo dục và đào tạo.