Mở rộng quyền hiến tạng ở người dưới 18 tuổi: Bảo vệ trẻ em là yêu cầu tối thượng

Chính phủ vừa trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), trong đó đề xuất mở rộng quyền hiến đối với người dưới 18 tuổi, kỳ vọng mở thêm cơ hội sống cho nhiều người bệnh, đặc biệt là trẻ em. Tuy nhiên, bên cạnh ý nghĩa nhân văn, chính sách này cũng đặt ra những vấn đề cần cân nhắc về quyền tự quyết của trẻ, trách nhiệm của người giám hộ và nguy cơ bị lợi dụng nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Mở thêm cơ hội cứu chữa người bệnh

Thống kê của Bộ Y tế, tính đến tháng 5-2026, cả nước có hơn 175.000 người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, chết não. Tuy nhiên, ghép tạng từ người hiến sống vẫn chiếm khoảng 91,4% tổng số ca ghép tạng. Trong hành trình giành giật sự sống của những bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối, ghép tạng nhiều khi là cơ hội điều trị cuối cùng.

Với bệnh nhi, hành trình ấy càng gian nan bởi ngoài tình trạng khan hiếm nguồn tạng hiến, việc tìm được bộ phận cơ thể phù hợp về kích thước, đặc điểm giải phẫu và các yếu tố miễn dịch là một thách thức lớn.

Theo TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác hiện hành quy định người hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên, khiến nguồn hiến từ người chết não, chết tuần hoàn dưới độ tuổi này chưa được khai thác. Trong khi đó, nhiều trẻ mắc bệnh hiểm nghèo cần ghép mô, bộ phận cơ thể nhưng khó tìm được nguồn hiến phù hợp.

Ê-kíp bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2 và Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM) thực hiện ghép thận cho bệnh nhi. Ảnh: BVCC

TS-BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) thông tin, tại nhiều quốc gia, việc hiến tạng sau khi trẻ qua đời với sự đồng ý của cha mẹ đã được thực hiện. Tuy nhiên, nguyên tắc xuyên suốt vẫn bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, việc cứu chữa một trẻ không thể đưa trẻ khác vào nguy cơ.

Dự thảo được xây dựng theo đúng trình tự của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đang tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý. Bộ cũng mong muốn lắng nghe ý kiến của các đối tượng chịu tác động, trong đó có trẻ em, nhằm bảo đảm quyền được bày tỏ ý kiến theo Luật Trẻ em và Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em. Nội dung cuối cùng của dự thảo thuộc thẩm quyền xem xét, quyết định của Quốc hội.

“Việc hoàn thiện dự thảo Luật phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu, đồng thời mở thêm cơ hội cứu chữa người bệnh”, TS-BS Hà Anh Đức khẳng định.

Không để lòng nhân ái bị lợi dụng

Ngay sau khi dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) được công bố, một số địa phương tổ chức lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi đã khiến nhiều phụ huynh băn khoăn, lo ngại.

Chị Nguyễn Thị Thủy (38 tuổi, phường Tam Bình, TPHCM) cho rằng, hiến tạng cứu người là nghĩa cử cao đẹp, nhưng trẻ em chưa đủ trưởng thành để nhận thức đầy đủ những hệ lụy có thể xảy ra.

“Tôi lo trẻ có thể chịu áp lực từ người lớn khi đưa ra quyết định liên quan đến cơ thể mình. Nếu cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, liệu quyền lợi của trẻ có được bảo đảm? Bên cạnh đó, chính sách nhân đạo cũng có nguy cơ bị lợi dụng nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ”, chị Nguyễn Thị Thủy bày tỏ.

Trước những băn khoăn của dư luận, Bộ Y tế nêu rõ, dự thảo luật đang được Quốc hội khóa XVI xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2 và tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý. Dự thảo nghiêm cấm các hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người; lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ em. Các hành vi vi phạm có thể bị xử lý hình sự.

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc các bộ phận cơ thể lành khác từ người dưới 18 tuổi đang sống. Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi trẻ đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Trẻ dưới 18 tuổi có thể đăng ký hiến nếu được cha mẹ hoặc người giám hộ chấp thuận bằng văn bản; việc đăng ký có thể thay đổi hoặc hủy bỏ bất cứ lúc nào. Đối với việc ghép, được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ, bảo đảm công bằng.