Mở thêm cánh cửa kết nối đường sắt Việt Nam với Á - Âu

Với tổng mức đầu tư 131.153 tỷ đồng, tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng dài khoảng 138 km được đề xuất xây dựng mới nhằm tăng năng lực vận tải liên vận quốc tế từ Việt Nam qua Trung Quốc tới Trung Á, Nga và châu Âu.

Định vị công năng

Vừa có thêm những hình dung quan trọng liên quan đến dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng (dự án đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng), công trình được kỳ vọng sẽ không chỉ tạo ra bước ngoặt mới trên hành lang vận tải Đông Bắc, mà còn góp phần tăng năng lực vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam thông qua kết nối trực tiếp với mạng lưới đường sắt quốc tế.

Trong tờ trình gửi Bộ Xây dựng vào cuối tuần trước để xem xét, trình Chính phủ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng, Ban Quản lý dự án đường sắt cho biết, đơn vị tư vấn đã tiếp thu, làm rõ tác động của mô hình tổ chức đơn vị hành chính, không gian kinh tế mới, tăng trưởng kinh tế hai con số, xu thế xuất nhập khẩu và các tuyến vận tải liên vận quốc tế liên quan.

Ga Đồng Đăng hiện hữu trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn. Ảnh: VNR

Ga Đồng Đăng hiện hữu trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn. Ảnh: VNR

Được biết, điểm nhấn quan trọng trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi mới nhất là việc đơn vị tư vấn (Công ty cổ phần Tư vấn đầu tư và Xây dựng giao thông vận tải - TRICC) đã định vị công năng của tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng.

Cụ thể, tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng có vai trò chiến lược trong mạng lưới đường sắt quốc gia và hệ thống liên vận quốc tế, đồng thời là trục vận tải đường sắt xương sống trên hành lang Hà Nội - Bắc Ninh - Lạng Sơn.

Tuyến được nghiên cứu theo tiêu chuẩn đường sắt khổ 1.435 mm, điện khí hóa, phục vụ cả hành khách và hàng hóa, kết nối với mạng đường sắt Trung Quốc qua Đồng Đăng - Bằng Tường để vận chuyển hàng hóa tới Trung Á, Trung Đông và châu Âu. Qua đó, tuyến sẽ giúp thời gian vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam tới châu Âu bằng đường sắt chỉ khoảng 15 - 20 ngày, so với 35 - 45 ngày bằng đường biển.

Điểm nhấn quan trọng tiếp theo là việc đơn vị tư vấn đề xuất xây dựng mới tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng trên hành lang vận tải Đông Bắc, thay vì tận dụng tuyến đường sắt hiện hữu có khổ lồng 1.000 mm và 1.435 mm, đã xuống cấp, có tiêu chuẩn kỹ thuật hạn chế và tốc độ khai thác chỉ đạt 60 - 80 km/giờ.

Tuyến đường sắt mới sẽ có khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 160 km/giờ, dự phòng cho tốc độ 200 km/giờ. Giai đoạn đầu, dự án sẽ xây dựng đường đơn và giai đoạn sau hoàn thiện thành đường đôi theo quy hoạch.

Công trình có điểm đầu tại khu vực ga Yên Viên (Hà Nội), điểm cuối tại vị trí nối ray giữa Việt Nam và Trung Quốc thuộc tỉnh Lạng Sơn, với chiều dài khoảng 138 km, đi qua địa bàn Hà Nội, Bắc Ninh và Lạng Sơn.

Trên toàn hành lang dự kiến bố trí 12 ga, trong đó Hà Nội có 2 ga (Gia Lâm và Yên Viên), được đầu tư trong dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; Bắc Ninh có 4 ga (Tiên Du, Sen Hồ, Bắc Giang và Kép); Lạng Sơn có 6 ga (Tân Thành, Chi Lăng, Nhân Lý, Lạng Sơn, Đồng Đăng và Đồng Bành - ga dự phòng).

Trước đó, ông Lê Hồng Vinh, Thứ trưởng Bộ Xây dựng đã yêu cầu Ban Quản lý dự án đường sắt và đơn vị tư vấn rà soát thận trọng, kỹ lưỡng số liệu đầu vào, phương pháp tính toán, trong đó kết quả tính toán phải làm rõ nhu cầu vận tải tại các điểm phát sinh, thu hút; luồng hành khách, hàng hóa đi - đến giữa các nước, khu vực, các ga hiện nay cũng như trong các thời kỳ dự báo tương lai.

“Lưu ý các tác động của mô hình tổ chức đơn vị hành chính, không gian kinh tế mới, tăng trưởng kinh tế hai con số, xu thế xuất - nhập khẩu và các tuyến vận tải liên vận quốc tế liên quan”, lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu.

Làm rõ phương án khai thác

Trên cơ sở lựa chọn sơ bộ công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy mô đầu tư và tham khảo các dự án đường sắt tương tự trong nước, quốc tế, đơn vị tư vấn tạm xác định tổng mức đầu tư giai đoạn 1 của dự án đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng khoảng 131.153 tỷ đồng.

Theo tính toán của đơn vị tư vấn, suất đầu tư bình quân của dự án khoảng 18,13 triệu USD/km (không bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng), thấp hơn dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (19,92 triệu USD/km) và dự án đường sắt Boten - Vientiane của Lào (18,85 triệu USD/km), theo mặt bằng giá quy đổi về năm 2026.

Về phương án huy động vốn, đơn vị tư vấn đề xuất sử dụng ngân sách nhà nước để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng, mua sắm và lắp đặt thiết bị, phương tiện cùng các chi phí liên quan.

Sau khi dự án hoàn thành, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam (VNR) dự kiến được giao tiếp nhận toàn bộ phương tiện, thiết bị để tổ chức khai thác và chịu trách nhiệm trả nợ chi phí đầu tư phương tiện, thiết bị. Bên cạnh đó, dự án sẽ kêu gọi doanh nghiệp đầu tư các khu dịch vụ, thương mại tại nhà ga và bổ sung phương tiện phục vụ khai thác khi có nhu cầu.

Theo phương án tổ chức khai thác do TRICC đề xuất, đến năm 2040, tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng dự kiến vận hành 10 đôi tàu khách và 10 đôi tàu hàng/ngày đêm, trong đó có 4 đôi tàu khách và 9 đôi tàu hàng liên vận quốc tế. Đến năm 2050, nhu cầu khai thác dự kiến tăng lên 15 đôi tàu khách và 14 đôi tàu hàng/ngày đêm.

Đối với vận tải hành khách, ga Gia Lâm được đề xuất là ga lập tàu khách liên vận quốc tế, còn ga Đồng Đăng đảm nhiệm các hoạt động phục vụ xuất nhập cảnh. Ngoài các ga đầu cuối, tàu khách liên vận quốc tế dự kiến chỉ dừng đón, trả khách tại ga Bắc Giang và Lạng Sơn.

Đối với vận tải hàng hóa, các đoàn tàu liên vận quốc tế dự kiến xuất phát từ ga Yên Thường, qua Đồng Đăng, Bằng Tường (Trung Quốc) để tiếp tục hành trình tới các nước Tây Á và châu Âu. Tại cửa khẩu Đồng Đăng - Bằng Tường, đơn vị tư vấn đề xuất áp dụng mô hình thông quan “hai quốc gia, hai điểm kiểm tra”.

Theo tiến độ dự kiến, Ban Quản lý dự án đường sắt sẽ hoàn thành Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trong tháng 11/2026, phấn đấu trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư tại kỳ họp tháng 5/2027. Dự án dự kiến bắt đầu triển khai từ năm 2027, tổ chức đầu tư xây dựng trước năm 2030 và cơ bản hoàn thành vào năm 2035.

“Với tác động lớn của dự án về nâng cao năng lực vận tải đường sắt quốc gia và kinh tế đối ngoại, việc triển khai đầu tư tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng sẽ là bước đi chiến lược tiếp theo nhằm hiện thực hóa các định hướng, chủ trương lớn đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Bộ Chính trị đề ra”, ông Nghiêm Tuấn Thành, Phó Tổng Giám đốc TRICC nhận định.

Đề xuất một số cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng

Ban Quản lý dự án đường sắt đề xuất Bộ Xây dựng trình Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho phép áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng, gồm:

- Thủ tướng Chính phủ quyết định nguồn vốn từ trái phiếu chính phủ, ODA, vốn vay ưu đãi và nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách trung ương.

- Không thực hiện thẩm định khả năng cân đối vốn.

- Ủy ban Thường vụ Quốc hội được quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư khi Quốc hội không họp, trừ trường hợp tăng tổng mức đầu tư.

- Cho phép chỉ định thầu các gói thầu thuộc dự án.

- Địa phương được thu hồi đất, xây dựng hạ tầng tái bố trí cho doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất; kinh phí tính vào chi phí giải phóng mặt bằng.

Anh Minh

Nguồn Thời báo Tài chính: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/mo-them-canh-cua-ket-noi-duong-sat-viet-nam-voi-a-au-207221-207221.html