Mỏ thiếc Tĩnh Túc - điểm trải nghiệm độc đáo giữa lòng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng

Mỏ thiếc Tĩnh Túc là mỏ lộ thiên được khai thác từ cuối thế kỷ XIX. Năm 1902, thực dân Pháp đã thành lập Công ty “Socíeté des mines d'étain de Cao Bang” để tổ chức khai thác quy mô lớn. Hoạt động này kéo dài cho đến khi Việt Nam giành được độc lập và sau đó tiếp tục được duy trì, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Chính quá trình khai thác thiếc đã làm thay đổi diện mạo của thị trấn Tĩnh Túc, biến nơi đây trở thành một trung tâm công nghiệp sôi động trong suốt thế kỷ XX.

Mỏ thiếc Tĩnh Túc nằm trong tuyến tham quan đặc sắc tuyến “Khám phá Phja Oắc - ngọn núi của những đổi thay” của Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng.

Tại mỏ, thiếc - loại khoáng sản chủ lực tại Tĩnh Túc - từ lâu đã giữ vai trò quan trọng trong đời sống con người. Với đặc tính mềm, dẻo, ít độc, thiếc từng được sử dụng từ thời kỳ đồ đồng để tạo hợp kim đồng thau và ngày nay tiếp tục hiện diện trong nhiều lĩnh vực hiện đại như công nghiệp hàn, sản xuất thủy tinh hay vật liệu siêu dẫn. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có sản lượng khai thác thiếc đáng kể trên thế giới, trong đó Tĩnh Túc là một điểm nhấn quan trọng.

Đặc biệt, ngày 15/9/1958, sau 2 năm đi vào hoạt động, mỏ thiếc Tĩnh Túc được đón Bác Hồ về thăm và động viên (lúc đó, mỏ có 2.000 công nhân, 150 đảng viên). Mặc bộ quần áo giản dị, chân đi dép cao su, Bác đi thăm nơi ăn, ở, khu khai mỏ, nhà máy sàng, xưởng ô tô, xưởng cơ khí... Đến đâu Bác cũng ân cần hỏi điều kiện làm việc, đời sống của công nhân. Người khen ngợi anh em công nhân mỏ có nhiều cố gắng, nhất là công nhân sửa chữa goòng đã có sáng kiến tiện bánh xe tàu điện không phải gửi về Hà Nội sửa chữa. Bác ân cần nhắc nhở việc kỷ cương lao động còn lỏng lẻo, thiếu ý thức tôn trọng của công. Bác căn dặn cán bộ, công nhân phải đoàn kết, không ngừng học hỏi để nâng cao trình độ quản lý, nâng cao hiệu quả trong sản xuất. Bác mong muốn “Món quà quí nhất là các cô, các chú sẽ biếu Bác là hoàn toàn vượt mức kế hoạch”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Mỏ thiếc Tĩnh túc, tỉnh Cao Bằng (ngày 15/9/1958).

Không chỉ mang giá trị lịch sử, mỏ thiếc Tĩnh Túc còn là “bảo tàng ngoài trời” về địa chất. Các nhà khoa học cho rằng, cách đây khoảng 85 - 95 triệu năm, dòng magma giàu khoáng chất đã xuyên lên qua các lớp đá vôi cổ hình thành từ 360 - 270 triệu năm trước, tạo nên trữ lượng thiếc và nhiều khoáng sản quý khác. Đến đây, du khách dễ dàng bắt gặp những dạng địa hình karst – kiến tạo độc đáo như bề mặt san bằng ở độ cao khoảng 1.200m, các hố sụt, phễu karst… tạo nên cảnh quan vừa hùng vĩ, vừa bí ẩn.

Đi sâu vào không gian của Mỏ thiếc Tĩnh Túc, du khách như được lần giở từng lớp ký ức của một vùng đất mỏ hơn trăm năm tuổi. Những con đường mòn quanh co, dấu vết của các tuyến vận chuyển quặng xưa, hay nền móng của các khu nhà xưởng cũ vẫn còn in đậm dấu tích thời kỳ khai thác sôi động dưới thời Pháp thuộc. Rải rác giữa núi rừng là những công trình kiến trúc mang phong cách phương Tây đã nhuốm màu thời gian, từ khu nhà điều hành, kho chứa quặng đến hệ thống hầm lò, tất cả tạo nên một bức tranh vừa hoang sơ, vừa nhuốm màu lịch sử. Không khó để hình dung một thời kỳ nhộn nhịp, khi nơi đây từng là điểm hội tụ của công nhân, kỹ sư, thương nhân từ nhiều vùng miền, góp phần hình thành nên diện mạo ban đầu của thị trấn Tĩnh Túc. Những dấu tích ấy không chỉ phản ánh một giai đoạn phát triển công nghiệp đặc biệt, mà còn là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa, lao động và lịch sử làm nên chiều sâu riêng có cho vùng đất mỏ giữa đại ngàn Cao Bằng.

Mỏ thiếc Tĩnh Túc mang đậm dấu ấn lao động của con người qua từng lớp đất đá và dấu tích thời gian.

Hành trình đến mỏ thiếc Tĩnh Túc vì thế không chỉ là chuyến tham quan mà còn là trải nghiệm khám phá chiều sâu của lịch sử, địa chất và giá trị tài nguyên. Những dấu tích khai thác của người Pháp còn lại, hòa quyện cùng cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, đã tạo nên sức hút riêng biệt cho điểm đến này. Qua đó, du khách thêm hiểu và trân trọng hơn những giá trị mà thiên nhiên ban tặng, cũng như công sức của bao thế hệ con người đã góp phần kiến tạo nên vùng đất giàu bản sắc của Cao Bằng hôm nay.