'Mỏ vàng' quản lý gia sản và khoảng trống nhân lực chất lượng cao

Trong nhiều năm, sự phát triển của thị trường tài chính Việt Nam chủ yếu xoay quanh mục tiêu huy động vốn cho nền kinh tế.

Người dân tích lũy tài sản thông qua những kênh quen thuộc như gửi tiết kiệm, bất động sản hay vàng, trong khi các tổ chức tài chính tập trung vào cung cấp từng sản phẩm riêng lẻ thay vì xây dựng các giải pháp quản lý tài sản tổng thể.

Tuy nhiên, bức tranh đang thay đổi nhanh chóng. Khi nền kinh tế bước sang giai đoạn tích lũy tài sản, tầng lớp trung lưu và người giàu gia tăng mạnh, danh mục đầu tư của người dân ngày càng đa dạng, còn Việt Nam cũng đẩy mạnh phát triển thị trường vốn và xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế.

Điều đó khiến nhu cầu của nhà đầu tư không còn dừng ở việc lựa chọn một sản phẩm tài chính, mà chuyển sang bài toán quản trị toàn bộ khối tài sản một cách dài hạn và hiệu quả.

Đó cũng là thời điểm ngành quản lý gia sản (wealth management) bắt đầu được nhắc đến nhiều hơn. Không chỉ mở ra một lĩnh vực kinh doanh mới cho các ngân hàng, công ty chứng khoán hay công ty quản lý quỹ, lĩnh vực này còn được kỳ vọng trở thành một mắt xích quan trọng trong việc giữ chân dòng vốn trong nước, thu hút tài sản quốc tế và nâng tầm hệ sinh thái tài chính Việt Nam.

"MỎ VÀNG" MỚI CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Theo các chuyên gia, sự xuất hiện của ngành quản lý gia sản không đơn thuần đến từ việc người Việt giàu lên, mà là kết quả của nhiều điều kiện cùng hội tụ.

Trước hết là sự gia tăng nhanh về quy mô tài sản của người dân. Báo cáo Tương lai châu Á - Diện mạo mới của người tiêu dùng Việt của McKinsey & Company dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có khoảng 37 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu.

Trong khi đó, Báo cáo Tài sản toàn cầu 2026 của Boston Consulting Group (BCG) cho biết tài sản tài chính của nhóm người giàu tại Việt Nam đang tăng trưởng trên 9% mỗi năm, thuộc nhóm cao nhất trong số 20 thị trường mới nổi.

Quy mô tài sản lớn hơn đồng nghĩa với việc nhu cầu tài chính cũng thay đổi. Nếu trước đây, mục tiêu chủ yếu là tích lũy tài sản thì nay nhiều khách hàng bắt đầu quan tâm đến cách phân bổ danh mục đầu tư, quản trị rủi ro, tối ưu thuế, lập kế hoạch hưu trí hay chuyển giao tài sản giữa các thế hệ. Đây đều là những nhu cầu vượt ra ngoài phạm vi của các sản phẩm tài chính đơn lẻ.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái đầu tư trong nước cũng đang ngày càng hoàn thiện. Thị trường không còn chỉ xoay quanh tiền gửi ngân hàng hay bất động sản, mà đã xuất hiện nhiều lựa chọn hơn như quỹ mở, ETF, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, bảo hiểm liên kết đầu tư...

Khi số lượng sản phẩm tài chính tăng lên, nhà đầu tư cũng cần những đơn vị có thể giúp họ xây dựng chiến lược quản lý tài sản tổng thể, thay vì tự đưa ra quyết định cho từng khoản đầu tư riêng lẻ.

McKinsey ước tính đến năm 2027, thị trường tư vấn tài chính cá nhân (PFA) tại Việt Nam có thể đạt quy mô khoảng 600 tỷ USD, tăng trưởng bình quân 11% mỗi năm, từ mức khoảng 360 tỷ USD vào cuối năm 2022.

Một động lực quan trọng khác đến từ định hướng phát triển của Chính phủ. Việc thúc đẩy xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế, phát triển thị trường vốn, mở rộng ngành quản lý quỹ và đa dạng hóa sản phẩm đầu tư không chỉ tạo thêm cơ hội cho dòng vốn lưu chuyển, mà còn đặt ra yêu cầu hình thành những dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao. Trong bức tranh đó, quản lý gia sản được xem là mắt xích còn thiếu để kết nối nhu cầu của nhà đầu tư với hệ sinh thái tài chính hiện đại.

Những chuyển động này cũng nhanh chóng được các tổ chức tài chính nắm bắt. Những năm gần đây, nhiều ngân hàng thương mại đã mở rộng hệ sinh thái đầu tư thông qua hợp tác với các định chế tài chính quốc tế hoặc gia tăng hiện diện trong lĩnh vực quản lý quỹ và chứng khoán.

Đơn cử như BIDV hợp tác với Rothschild, MB bắt tay cùng Bordier & Cie để phát triển dịch vụ quản lý tài sản. Trong khi đó, các ngân hàng như MBBank, BIDV, Techcombank hay VPBank đều đã thành lập bộ phận Private Banking nhằm phục vụ nhóm khách hàng có giá trị tài sản lớn.

Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán SHS, thị trường quản lý tài sản tại Việt Nam vẫn còn dư địa rất lớn nếu các chính sách phát triển quỹ hưu trí tự nguyện và ưu đãi thuế cho đầu tư dài hạn được thúc đẩy.

Điều đó cho thấy quản lý gia sản không còn là một dịch vụ dành riêng cho số ít khách hàng giàu có, mà đang dần trở thành một cấu phần tất yếu trong quá trình phát triển của thị trường tài chính Việt Nam.

TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), cho rằng bên cạnh các nguồn lực truyền thống, Việt Nam cần quan tâm hơn tới dòng vốn đến từ hoạt động quản lý tài sản.

Theo ông Nghĩa, Việt Nam hiện có 6 tỷ phú USD, hàng nghìn cá nhân sở hữu khối tài sản trên 30 triệu USD và nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ gia tăng người giàu nhanh nhất thế giới. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là phát triển các sản phẩm tài chính trong nước mà còn phải xây dựng cơ chế đủ sức cạnh tranh để giữ chân nguồn vốn của giới siêu giàu.

"Bài toán đặt ra là làm thế nào để thu hút dòng tiền của người giàu thế giới và giữ chân dòng tiền của giới siêu giàu Việt Nam chảy vào trung tâm tài chính, không để khối tài sản khổng lồ này dịch chuyển sang các quốc gia khác như Mỹ hay Thụy Sĩ", TS Lê Minh Nghĩa nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch VFCA, để hiện thực hóa mục tiêu này, cơ quan quản lý cần nghiên cứu cơ chế cho phép thành lập các quỹ đầu tư tư nhân dành cho giới siêu giàu, đồng thời ban hành những chính sách ưu đãi đủ sức hấp dẫn, chẳng hạn như miễn thuế thu nhập cá nhân đối với dòng vốn đầu tư vào các quỹ này.

NHÂN LỰC SẼ QUYẾT ĐỊNH TỐC ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA NGÀNH

Nếu những thay đổi của thị trường đang tạo ra "thiên thời" cho ngành quản lý gia sản, thì nguồn nhân lực sẽ quyết định lĩnh vực này có thể phát triển nhanh đến đâu.

Bởi khác với các dịch vụ tài chính truyền thống vốn tập trung vào từng sản phẩm riêng lẻ, quản lý gia sản đòi hỏi đội ngũ tư vấn có khả năng xây dựng giải pháp tài chính tổng thể, đồng hành với khách hàng trong suốt vòng đời tài sản.

Theo ông Trần Đức Trung, CEO YPFP và chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân của FIDT, định hướng xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế sẽ tạo thêm động lực cho ngành quản lý gia sản phát triển khi hệ sinh thái tài chính ngày càng hoàn thiện, dòng vốn lưu chuyển mạnh hơn giữa Việt Nam và thị trường quốc tế, còn nhu cầu của khách hàng cũng trở nên đa dạng hơn.

Ông cho rằng, khi tài sản của khách hàng không còn chỉ nằm ở tiền gửi hay bất động sản mà được phân bổ trên nhiều loại hình đầu tư khác nhau, yêu cầu đối với dịch vụ quản lý gia sản cũng thay đổi.

Nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến lợi nhuận của từng khoản đầu tư, mà còn cần một chiến lược tổng thể về phân bổ tài sản, quản trị rủi ro, kế hoạch thuế, hưu trí và chuyển giao tài sản giữa các thế hệ.

"Với ngành quản lý gia sản, tác động đầu tiên sẽ đến từ sự gia tăng nhu cầu. Khi hệ sinh thái tài chính phát triển, sản phẩm đầu tư đa dạng hơn, chính sách cởi mở hơn và dòng vốn dịch chuyển nhiều hơn giữa Việt Nam và quốc tế, nhóm khách hàng có tài sản lớn sẽ cần những dịch vụ tư vấn chuyên sâu hơn", ông Trung nhận định.

Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, chính sự gia tăng nhanh của nhu cầu lại đang bộc lộ khoảng trống lớn nhất của thị trường là nguồn nhân lực.

Ông cho rằng, một chuyên gia quản lý gia sản không thể chỉ am hiểu đầu tư hay bán sản phẩm tài chính. Người làm nghề phải có kiến thức liên ngành, từ đầu tư, bảo hiểm, bất động sản, thuế, pháp lý, quản trị dòng tiền đến kế hoạch kế thừa tài sản và quản trị rủi ro. Quan trọng hơn, họ phải biết kết nối những mảnh ghép đó thành một giải pháp phù hợp với mục tiêu và hoàn cảnh của từng khách hàng.

"Theo tôi, cần có bốn nhóm năng lực cốt lõi: chuyên môn tài chính đủ rộng, năng lực phân tích và hoạch định, kỹ năng tư vấn - giao tiếp, cùng đạo đức nghề nghiệp và tinh thần đồng hành dài hạn", ông Trung chia sẻ.

Theo ông, điểm thiếu của thị trường Việt Nam hiện nay không nằm ở số lượng người giỏi tài chính mà là thiếu những cố vấn có khả năng nhìn bức tranh tổng thể.

"Chúng ta có nhiều chuyên gia sản phẩm, nhưng chưa có đủ chuyên gia hoạch định - những người giúp khách hàng trả lời không chỉ nên mua gì, mà còn là tại sao mua, mua bao nhiêu, mua vào thời điểm nào và quyết định đó sẽ tác động như thế nào đến toàn bộ bức tranh tài chính của gia đình", ông phân tích.

Khoảng trống này được dự báo sẽ càng rõ nét khi ngày càng nhiều ngân hàng, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và các tổ chức tư vấn tài chính cùng tham gia thị trường.

Khi đó, lợi thế cạnh tranh sẽ không chỉ đến từ số lượng sản phẩm đầu tư hay quy mô vốn, mà còn nằm ở chất lượng đội ngũ tư vấn và khả năng xây dựng mối quan hệ lâu dài với khách hàng.

Các chuyên gia cũng cho rằng, cùng với đào tạo nguồn nhân lực, Việt Nam cần từng bước xây dựng hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp, chuẩn hóa hoạt động tư vấn và nâng cao đạo đức hành nghề để tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư.

Trong bối cảnh tài sản của người Việt tiếp tục gia tăng và nhu cầu quản lý tài chính ngày càng chuyên sâu, bài toán nhân lực không chỉ là yêu cầu của từng doanh nghiệp, mà sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của cả ngành.

Khi khoảng trống về đội ngũ cố vấn được lấp đầy, thị trường quản lý gia sản sẽ có thêm điều kiện để khai thác hiệu quả nguồn vốn trong nước, đồng thời từng bước đón đầu dòng tài sản quốc tế trong quá trình hội nhập tài chính.