Mỗi kiến nghị giám sát phải được xác định rõ trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành

Quang cảnh Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Cơ chế bảo đảm thực hiện kiến nghị giám sát chưa đủ mạnh

Theo GS.TS Phan Trung Lý, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị giám sát thời gian qua đã có nhiều đổi mới. Các kết luận giám sát, nghị quyết của Quốc hội về giám sát, hoạt động của các đoàn giám sát đã có tác động mạnh mẽ trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhiều cuộc giám sát mang lại kết quả trong việc sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách pháp luật nhằm khắc phục những hạn chế trong tổ chức thi hành pháp luật.

GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội khóa XIII trình bày tham luận tại Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Tuy nhiên, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cũng cho rằng, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị của các đoàn giám sát cũng chưa được đầy đủ, chưa “đến nơi đến chốn” nên hiệu quả của giám sát nhiều khi còn hạn chế.

Điều này được thể hiện ở các điểm: tỷ lệ thực hiện đầy đủ và dứt điểm các kiến nghị giám sát còn rất hạn chế; cơ chế bảo đảm thực hiện kiến nghị giám sát chưa đủ mạnh; trách nhiệm giải trình và trách nhiệm cá nhân chưa được xác định rõ; công tác theo dõi, đánh giá sau giám sát chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi, đổi mới hiện nay; cơ chế phối hợp giữa các chủ thể kiểm soát quyền lực nhà nước còn hạn chế.

Để các kết luận, nghị quyết và kiến nghị giám sát được thực hiện tốt, GS.TS Phan Trung Lý đề nghị, trước hết cần đổi mới việc xây dựng nghị quyết, xác định kết quả giám sát.

“Nghị quyết bây giờ ngoài việc nhận xét, đánh giá, biểu dương, tôi nghĩ cần phải đi sâu, thực chất hơn. Cần phải chỉ rõ, những điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình giám sát, đối với đối tượng giám sát và sự việc được giám sát để chỉ ra được trách nhiệm thuộc về ai, thời hạn khắc phục như thế nào”, GS.TS Phan Trung Lý kiến nghị.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Cũng theo GS.TS Phan Trung Lý, các đoàn giám sát có thể chuyển những các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp khác, như biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự, nhưng việc chuyển này chưa được nhiều. Vì vậy khâu này cần được thực hiện tốt hơn.

Thứ hai, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, điều chỉnh việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát theo hướng đầy đủ hơn, đồng bộ hơn, khả thi hơn. Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân đã có những bước tiến quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, quy định về việc theo dõi, đôn đốc, xem xét việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát, tuy nhiên, nhiều nội dung vẫn cần được tiếp tục cụ thể hóa để bảo đảm tính thực thi trên thực tế.

Mỗi kiến nghị giám sát phải được xác định rõ trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành

Theo GS.TS Phan Trung Lý, trọng tâm là phải chuyển từ tư duy giám sát để phát hiện vấn đề sang tư duy giám sát để tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia theo như ý kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Cùng với đó, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, các luật về tổ chức và các văn bản liên quan để xác định rõ hơn trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát.

Cụ thể, theo GS.TS Phan Trung Lý, mỗi kiến nghị giám sát phải được xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành. Cần có cơ chế rõ ràng để chuyển các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý về dân sự, hành chính và cả hình sự.

Bên cạnh đó, cũng cần hoàn thiện cơ chế gắn kết giữa kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ các chức vụ do Quốc hội, Hội đồng nhân dân bầu, phê chuẩn.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Thứ ba, đề nghị luật cần cụ thể hóa hơn các cơ chế “hậu giám sát”. Giám sát lại việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị của các đoàn giám sát của Quốc hội cần phải trở thành một khâu trong quy trình giám sát nói chung và phải được quy định trong luật.

Thứ tư, cần có giải pháp khác như xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về thực hiện kết luận, kiến nghị về giám sát. Theo GS.TS Phan Trung Lý, nếu có một Cơ sở dữ liệu quốc gia về vấn đề này, có thể theo dõi, công khai, minh bạch hóa các kết luận, kiến nghị, quy định rõ trách nhiệm để các cơ quan thực hiện.

Bên cạnh đó, GS.TS Phan Trung Lý cũng kiến nghị, cần coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị của Quốc hội về giám sát như một tiêu chí để đánh giá đảng viên, đánh giá cán bộ trong việc thực hiện nhiệm vụ…