Môi trường số an toàn từ làm sạch dữ liệu thuê bao di động
Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng dự thảo thông tư hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao đối với thuê bao di động mặt đất. Việc phối hợp triển khai giải pháp làm sạch thông tin thuê bao di động là giải pháp căn cơ, triệt để, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh cho người dân và doanh nghiệp.
Xác thực lại thông tin cả thuê bao mới và cũ
Các nhà mạng thực hiện sinh trắc học cho thuê bao mới, thuê bao thay máy đầu cuối, thuê bao hiện hữu nhằm bảo đảm thông tin đăng ký khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Ảnh: Thanh Hà
Cùng với việc xây dựng thông tư hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao đối với thuê bao di động mặt đất do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ còn chủ trì thực hiện kế hoạch làm sạch thông tin thuê bao viễn thông di động mặt đất.
Theo quy định mới đang được xây dựng, tất cả thuê bao di động, bao gồm thuê bao phát triển mới, thuê bao thay đổi thiết bị đầu cuối và thuê bao đang hoạt động, đều phải bảo đảm thông tin đăng ký khớp đúng với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Cụ thể, đối với thuê bao phát triển mới và thuê bao thay đổi thiết bị đầu cuối đăng ký trực tuyến, quy trình xác thực gồm 4 bước: Truy cập ứng dụng hoặc trang web của doanh nghiệp viễn thông, xác thực sinh trắc học khuôn mặt; dữ liệu sau đó được đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Khi kết quả trùng khớp, việc đăng ký thông tin thuê bao hoàn tất. Trường hợp đăng ký trực tiếp tại cửa hàng giao dịch, quy trình gồm 5 bước: Công dân xuất trình thẻ căn cước để nhân viên nhà mạng sử dụng thiết bị đọc chip; tiếp đó, khách hàng xác thực sinh trắc học; hệ thống đối chiếu dữ liệu với ảnh lưu trong chip thẻ căn cước và hoàn tất đăng ký khi thông tin trùng khớp.
Đối với thuê bao đăng ký bằng căn cước công dân hoặc chứng minh nhân dân 12 số, việc xác thực dữ liệu được thực hiện theo 4 bước. Theo đó, doanh nghiệp viễn thông gửi danh sách thuê bao và số định danh tương ứng về Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Sau khi dữ liệu được đối soát, hệ thống sẽ gửi thông báo qua ứng dụng định danh điện tử VNeID tới công dân, liệt kê toàn bộ các số thuê bao đang đứng tên. Người dân truy cập VNeID để “xác nhận” các số đang sử dụng và “từ chối” các số không phải của mình; trước khi xác nhận, hệ thống sẽ hiển thị cảnh báo về trách nhiệm pháp lý.
Trường hợp thuê bao hiện hữu đăng ký bằng chứng minh nhân dân 9 số, quy trình xác thực cũng được thực hiện theo 4 bước. Đồng thời, cơ quan chức năng xây dựng phương án hỗ trợ riêng đối với các nhóm yếu thế như: Người chưa sử dụng điện thoại thông minh, người trên 60 tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số, ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Ngoài ra, còn có quy trình xác thực dữ liệu với chủ thuê bao là cơ quan, tổ chức; người Việt Nam ở nước ngoài; người nước ngoài ở Việt Nam.
Như vậy, điểm cốt lõi của dự thảo thông tư là thiết lập “hàng rào kỹ thuật” chặt chẽ, dựa trên công nghệ xác thực sinh trắc học khuôn mặt, kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Áp dụng sinh trắc học trong suốt vòng đời thuê bao
Theo các doanh nghiệp viễn thông, quá trình triển khai có thể phát sinh khó khăn về kỹ thuật và tổ chức, song đây là yêu cầu cần thiết vì mục tiêu chung là xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.
Hiện nay, các sim thuê bao tồn tại trên hệ thống về mặt pháp lý đều hợp lệ, nhưng thông tin có thực sự trùng khớp với người đang sử dụng hay không thì rất khó kiểm chứng.
Do đó, việc xác thực sinh trắc học gắn với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ bảo đảm tính minh bạch về chủ thuê bao và trách nhiệm đi kèm.
Quy định yêu cầu, công dân phải có tài khoản định danh điện tử mức độ 2 (VNeID) được đánh giá là yếu tố then chốt trong quá trình triển khai. Hiện nay, các doanh nghiệp viễn thông đang khẩn trương hoàn thiện hệ thống phần mềm, tổ chức tập huấn nhân lực và sẵn sàng triển khai quy định mới từ tháng 2-2026.
Ở góc độ chuyên môn, Trưởng ban Công nghệ (Hiệp hội An ninh mạng quốc gia) Vũ Ngọc Sơn phân tích, trước đây, xác thực sinh trắc học thường thực hiện một lần tại thời điểm đăng ký sim mới. Đây là "kẽ hở" để nhiều đối tượng đứng tên đăng ký sim hợp lệ rồi bán lại cho người khác sử dụng, trong đó có việc phục vụ các hành vi lừa đảo, vi phạm pháp luật.
Bên cạnh đó, yêu cầu kỹ thuật về xác thực sinh trắc học trong giai đoạn trước chưa được chuẩn hóa, khiến sinh trắc học chưa thực sự trở thành “hàng rào kỹ thuật” đủ mạnh. Quy định mới đã khắc phục trực tiếp điểm yếu này bằng các yêu cầu mang tính nền tảng: Xác thực sinh trắc học không chỉ diễn ra một lần, mà được áp dụng xuyên suốt vòng đời thuê bao.
Các chuyên gia cho rằng, quy định mới sẽ không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, mà còn là công cụ quan trọng trong phòng, chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ người dân trên không gian số.
Trên cơ sở dữ liệu được xác thực đầy đủ, chính xác và đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng cũng sẽ được bảo đảm chặt chẽ hơn; từ đó góp phần nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ danh tính số của chính mình.
