Mojtaba Khamenei được chọn làm Lãnh tụ Tối cao mới của Iran: Bước chuyển quyền lực!

Iran bước vào giai đoạn chính trị mới sau khi Hội đồng Chuyên gia, cơ quan tôn giáo có quyền lựa chọn lãnh tụ tối cao của Cộng hòa Hồi giáo, thống nhất chọn ông Mojtaba Khamenei làm người kế nhiệm vị trí Lãnh tụ Tối cao.

Quyết định này nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn của giới quan sát quốc tế vì đây là lần hiếm hoi quyền lực tối thượng tại Iran chuyển sang thế hệ tiếp theo trong gia đình của một lãnh tụ.

Ông Mojtaba Khamenei từ lâu đã được xem là nhân vật có ảnh hưởng đáng kể trong hậu trường quyền lực của Tehran.

Dù không giữ nhiều chức vụ công khai nổi bật, ông được cho là có quan hệ chặt chẽ với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran - tổ chức quân sự quyền lực kiểm soát nhiều chương trình chiến lược của nước này, từ tên lửa đạn đạo cho đến các lực lượng ủy nhiệm ở Trung Đông.

Trong nhiều năm qua, ông Mojtaba Khamenei được cho là có vai trò trong việc điều phối các mạng lưới quyền lực giữa giới giáo sĩ bảo thủ, lực lượng an ninh và các đơn vị quân sự chiến lược.

Những mạng lưới này bao gồm cả các chương trình phát triển vũ khí như tên lửa đạn đạo tầm trung nhiên liệu lỏng Khorramshahr-4 có tầm bắn khoảng 2.000 km.

Hay tên lửa đạn đạo tầm trung nhiên liệu rắn Khaibar với đầu đạn nặng hàng tấn được Iran tuyên bố có khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ nhiều lớp.

Các nhà phân tích nhận định việc ông Mojtaba Khamenei lên nắm quyền có thể giúp duy trì tính liên tục trong đường lối chính trị và quân sự của Iran.

Trong nhiều năm dưới thời lãnh tụ tiền nhiệm, Tehran đã đầu tư mạnh vào chiến lược răn đe bất đối xứng.

Chiến lược này dựa trên các hệ thống vũ khí như tên lửa đạn đạo tầm trung, máy bay không người lái tấn công cảm tử và mạng lưới lực lượng vũ trang ủy nhiệm hoạt động tại nhiều khu vực Trung Đông.

Một ví dụ điển hình là việc Iran phát triển các dòng máy bay không người lái tấn công tự sát Shahed-136, loại UAV có chiều dài khoảng 3,5 m, sải cánh gần 2,5 m và mang đầu đạn nặng khoảng 40 kg.

Loại UAV này được thiết kế để bay đường dài với chi phí thấp và được sử dụng trong chiến lược tấn công bão hòa nhằm vượt qua hệ thống phòng không đối phương.

Trong bối cảnh căng thẳng khu vực vẫn ở mức cao, sự thay đổi lãnh đạo tại Tehran cũng được theo dõi sát sao bởi Mỹ và các đồng minh của họ tại Trung Đông. Washington từ lâu xem chương trình tên lửa đạn đạo của Iran là mối đe dọa lớn đối với an ninh khu vực.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng sự xuất hiện của Mojtaba Khamenei ở vị trí lãnh đạo tối cao không nhất thiết sẽ tạo ra thay đổi đột ngột trong chính sách.

Thay vào đó, ông có thể tiếp tục duy trì mô hình quyền lực tập trung giữa giới giáo sĩ bảo thủ và lực lượng Vệ binh Cách mạng, vốn đã trở thành trụ cột của hệ thống chính trị Iran trong nhiều thập niên.

Một yếu tố khác khiến quyết định của Hội đồng Chuyên gia trở nên đáng chú ý là tính chất kế thừa trong cùng một gia đình.

Dù Iran là nhà nước thần quyền, việc con trai của lãnh tụ tiền nhiệm lên nắm vị trí tối cao khiến nhiều nhà quan sát liên tưởng đến mô hình chuyển giao quyền lực mang màu sắc gia tộc, điều vốn hiếm thấy trong hệ thống chính trị chính thức của nước này.

Dù vậy, đối với nhiều lực lượng quyền lực tại Tehran, yếu tố quan trọng nhất vẫn là khả năng duy trì ổn định chính trị và kiểm soát các chương trình chiến lược.

Trong bối cảnh Iran tiếp tục phát triển các hệ thống vũ khí răn đe và duy trì mạng lưới ảnh hưởng trong khu vực, việc Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao có thể đánh dấu sự tiếp nối mạnh mẽ của chính sách đối ngoại cứng rắn.

Sự chuyển giao quyền lực này vì thế không chỉ là câu chuyện nội bộ của Iran, mà còn là biến số có thể ảnh hưởng đến cục diện an ninh Trung Đông trong nhiều năm tới.

Việt Hùng