Một lần chợt nghe quê quán tôi xưa...

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Ảnh: congan.com.vn

Và giờ đây, Huế có một con đường, có một công viên, có một tượng đài Trịnh Công Sơn để mọi người cùng ngồi, cùng nhìn ngắm dòng Hương: “Con sông là thuyền, mây xa là buồm/ Từng giọt sương thu hết mênh mông/ Những giọt mưa, những nụ hoa/ Hẹn hò gặp nhau trước sân nhà…”.

Chiều 28/2/2024, tượng nghệ thuật cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là tác phẩm điêu khắc của cố điêu khắc gia Trương Đình Quế đã được dựng ở công viên bên bờ sông Hương. Cũng tại đây, bia đá khắc ca khúc nổi tiếng Nối vòng tay lớn của anh đã được khánh thành vào chiều 22/9/2025.

Ca khúc Nối vòng tay lớn được dựng bia khắc đầy đủ ca từ tại nơi này mang nhiều ý nghĩa. Bài hát ra đời ở thành phố này, được hát nhiều trong những đêm không ngủ, những cuộc xuống đường những năm đất nước chưa hòa bình như một khát vọng chan chứa yêu thương, mang thông điệp hòa bình.

Ngày 30/4/1975, Nối vòng tay lớn đã vang lên từ Đài Phát thanh Sài Gòn (cũ) như một biểu tượng của hòa hợp và đoàn kết dân tộc: Rừng núi dang tay nối lại biển xa/Ta đi vòng tay lớn mãi để nối sơn hà/Mặt đất bao la anh em ta về gặp nhau mừng như bão cát quay cuồng trời rộng/Bàn tay ta nắm nối trọn một vòng Việt Nam… Anh hát và nói bằng giọng “Huế rặt”, cùng những bạn bè phong trào đô thị, cùng những anh em làm chương trình phát thanh, thời khắc ấy, tình cờ không hẹn mà cũng rặt Huế.

Ngày còn viết và hát ca, anh Sơn hay nói: “Có người trách tôi là sao người Huế mà không viết gì về Huế cả. Tôi nói tất cả những bài hát của tôi đều viết về Huế... Thậm chí Một cõi đi về là Huế chứ không thể ở chỗ khác mà viết được”. Giờ thì anh đã về với Huế như hằng ao ước, “Không hẹn mà đến, không chờ mà đi/ Bốn mùa thay lá thay hoa thay mãi đời ta/ Bên trời xanh mãi những nụ mầm mới/ Để lại trong cõi thiên thu hình dáng nụ cười…”.

Nhiều người cũng nói rằng bài hát nào của Trịnh Công Sơn cũng có Huế trong đó tuy không nói trực tiếp từ nào về Huế. Trong từng ca từ của anh man mác điệu hò mái nhì, mái đẩy trên sông Hương, trong từng nốt nhạc vẫn mượt mà, sang trọng, sâu lắng rất riêng và rất Huế: Ướt mi, Diễm xưa, Như cánh vạc bay, Hạ trắng, Nhìn những mùa thu đi, Cát bụi - Tình xa, Mưa hồng, Nắng thủy tinh, Quỳnh hương, Hoa vàng mấy độ, Lời thiên thu gọi, Như một lời chia tay, Ru đời đi nhé, Chiều trên quê hương tôi, Một cõi đi về…

“Chiều trên quê hương tôi/ Có nơi đây một trời mưa bay/ Có nơi kia đồi thông nắng đầy/ Có trên sông bờ xa sương khói…”, “Màu nắng hay là màu mắt em/ Mùa thu mưa bay cho tay mềm/ Hàng cây thắp nến lên hai hàng/ Để nắng bây giờ trong mắt em…”; “Em đi về cầu mưa ướt áo/ Đường phượng bay mù không lối vào/ Hàng cây lá xanh gần với nhau...”. Tất cả là Huế.

Giáo sư Cao Huy Thuần, bạn anh Sơn nhận xét: “Cảnh, tình và người trong Trịnh Công Sơn là cảnh Huế, tình Huế, người Huế...”, “Huế là nguồn cảm hứng bất tận của Trịnh Công Sơn, là mẹ, là người yêu, là mơ mộng, là chiếc nôi… Mỗi chữ của Trịnh Công Sơn đều là Huế. Cho nên phải thấm cái chất Huế đó của Trịnh Công Sơn mới giao hoan được với lời hát của anh”.

Từ đầu những năm 1969 - 1970, những ca khúc đấu tranh đòi hòa bình của anh Sơn bắt đầu được phổ biến tại các đô thị miền Nam Việt Nam như Huế, Sài Gòn, Cần Thơ, Đà Lạt, Đà Nẵng, Tam Kỳ… Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn luôn sát cánh cùng các nhạc sĩ Tôn Thất Lập, Nguyễn Phú Yên, Trần Long Ẩn, Nguyễn Xuân Tân, Nguyễn Tuấn Kiệt… cùng sinh viên, học sinh. Và anh đã thực hiện chương trình “Hát cho hòa bình” bên cạnh chương trình “Hát cho đồng bào tôi nghe” cùng các tiết mục đọc thơ hào hùng của nhà giáo - nhà thơ - liệt sĩ Ngô Kha, và các nhà thơ sinh viên với những bài thơ rực lửa đấu tranh, tác động mạnh mẽ vào tinh thần, tình cảm của sinh viên, học sinh và Nhân dân.

Đây là giai đoạn ra đời các bài hát về hòa bình và các ca khúc trong tập “Ta phải thấy mặt trời”. Những bài hát được chép vội và tập cho anh em trong phong trào đô thị để cùng hát với Trịnh Công Sơn trên khắp các giảng đường Đại học Huế, trụ sở Tổng hội Sinh viên Huế, 22 Trương Định; cư xá Nam Giao; giảng đường C, giảng đường Karate, giếng trời Đại học Văn khoa và Đại học Khoa học Huế, Trường Quốc Học, Trường Đồng Khánh Huế, tiền sảnh nhà thờ Phủ Cam… trong những đêm không ngủ. Những đêm đốt lửa căm hờn những kẻ gây chiến tranh.

Nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn nổi tiếng khắp thế giới. Anh ôm đàn guitar hát cùng bạn bè, sinh viên, học sinh trong phong trào đô thị miền Nam Việt Nam - anh như một người hát du ca kiên cường cùng sinh viên, học sinh trên một quê hương đổ nát, tang thương vì chiến tranh. Huế rực lửa hát ca, tiếng hát át làn sóng đàn áp dã man của chính quyền Sài Gòn lúc bấy giờ, như: Nối vòng tay lớn; Huế - Sài Gòn - Hà Nội; Ta đã thấy gì trong đêm nay; Dậy đi em, mai hòa bình đến rồi; Đừng mong ai, đừng nghi ngại; Chờ nhìn ngày quê hương sáng chói…

Khi đất nước đã thanh bình, anh Sơn làm việc ở Hội Văn nghệ Thừa Thiên Huế rồi chuyển vào Hội Văn nghệ Sài Gòn và vẫn miệt mài sáng tác, cho ra đời những tác phẩm được yêu thích như: Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui; Em còn nhớ hay em đã quên; Em ở nông trường, anh ra biên giới; Tuổi đời mênh mông; Nhớ mùa thu Hà Nội… Thế rồi, anh đã rời cõi tạm vào ngày 1/4/2001, ở tuổi 62, trong sự bàng hoàng, tiếc thương của giới yêu nhạc Trịnh.

Tượng đài anh cùng với tấm bia đá “Nối vòng tay lớn” là một ký ức đẹp đẽ của một con người đã tự sự “Bao nhiêu năm rồi còn mãi ra đi/ Đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt/Trên hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt/Rọi xuống trăm năm một cõi đi về…”. Bài hát Nối vòng tay lớn không chỉ nhiều người Việt Nam đều thuộc hoặc đều hát được mà cả những người yêu hòa bình trên thế giới đã thuộc và hát. Trịnh Công Sơn là một trong những nhạc sĩ lớn nhất của tân nhạc Việt Nam, anh đã để lại cho đời một tài sản âm nhạc lớn. Thế mà, anh chỉ thủ thỉ: “…Tôi thu tôi bé lại làm mưa tan giữa trời…”.

Anh Sơn nói: “Huế là người yêu của tôi, là giấc mộng của tôi. Nhưng bây giờ tôi còn Sài Gòn và Hà Nội. Tôi thấy đâu cũng là quê nhà. Ở đâu tôi cũng có giấc mộng và tình yêu. Và vì vậy, đôi lúc tôi không còn cảm thấy mình thuộc về một xứ sở nào nữa. Nhưng ngẫm cho cùng, thì Huế là quê nhà của tôi, và ngày nào Huế chưa phụ bạc tôi, thì tôi mãi là đứa con không bị từ chối của Huế”.

Và giờ đây, anh đã về với quê nhà.

Hoàng Thị Thọ