Một năm cầm quyền của ông Trump: Bức tranh năng lượng thay đổi ra sao? (Kỳ 1)

Việc Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 đánh dấu một bước chuyển rõ rệt trong chính sách năng lượng của Mỹ. (Ảnh: AP)

Hệ quả là ngành điện bị kéo theo nhiều hướng trái ngược: Nhu cầu tăng trưởng kỷ lục va chạm với các rào cản thương mại, trong khi việc ủng hộ nhiên liệu hóa thạch lại đối đầu với các yếu tố kinh tế đã ăn sâu của năng lượng sạch.

Trọng tâm của sự thay đổi này là các trung tâm dữ liệu. Ông Trump thể hiện rõ quyết tâm mở rộng hạ tầng số trong nước, và tham vọng đó đã lan tỏa mạnh mẽ sang chính sách năng lượng.

Song song đó, thuế quan là công cụ chính sách gây ảnh hưởng lớn nhất - và cũng gây xáo trộn nhất - trong năm đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump. Đến cuối năm đầu tiên, mức thuế hiệu dụng bình quân của Mỹ đã tăng lên khoảng 15% so với cùng kỳ, chạm mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Các thiết bị và linh kiện then chốt cho phát điện, truyền tải và phân phối điện bị cuốn vào “làn đạn”, đẩy chi phí dự án lên cao và làm gia tăng bất định. Theo GlobalData, công ty mẹ của Power Technology, số lượng tin tuyển dụng trong ngành điện liên quan đến thuế quan đã tăng vọt 657% trong năm 2025, phản ánh mức độ xáo trộn trên toàn ngành.

Thuế quan của ông Trump và ngành điện

Ông Trump trở lại cầm quyền với lập trường cứng rắn; ngay từ đầu, ông nhắm vào hàng hóa Trung Quốc, trong đó có các linh kiện năng lượng tái tạo, với mức thuế lên tới 60%, trước khi mở rộng sang các đối tác thương mại quan trọng khác như Đông Nam Á và châu Âu. Tháng 6/2025, thuế thép và nhôm được nâng gấp đôi lên 50%, và đến tháng 8, mức thuế mới 50% đối với đồng bắt đầu có hiệu lực. Những vật liệu này là nền tảng của toàn bộ hệ thống điện, từ tháp tua-bin, khung pin mặt trời, máy biến áp cho đến đường dây truyền tải.

“Trong khi mục tiêu của Mỹ từ các biện pháp thuế là kích thích khai thác trong nước, thì ảnh hưởng trước mắt lại là làm gián đoạn các chuỗi cung ứng đã hình thành và đẩy giá các linh kiện, vật liệu thiết yếu cho ngành năng lượng Mỹ lên cao”, Pavan Vyakaranam, chuyên gia phân tích điện lực cấp cao tại GlobalData, nhận định.

Phân tích của GlobalData ước tính các mức thuế của ông Trump đối với thép, nhôm và đồng đã làm tổng chi phí dự án của các tài sản phát điện tại Mỹ tăng thêm 6-11%. Trong đó, điện mặt trời và lưu trữ pin chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, nhưng các loại hình khác - bao gồm cả những tài sản được ông Trump ưa chuộng như nhà máy điện khí - cũng không tránh khỏi “thiệt hại lan tỏa”.

Điện hạt nhân

Điện hạt nhân là một trong những lĩnh vực hưởng lợi rõ rệt nhất từ nhiệm kỳ hai của ông Trump. Chính quyền coi đây là trụ cột của “thế thượng phong năng lượng”, an ninh quốc gia và mở rộng trung tâm dữ liệu.

Tháng 5/2025, ông Trump đặt mục tiêu tăng gấp bốn công suất hạt nhân của Mỹ lên khoảng 600GW vào năm 2050. Sau đó, ông ban hành nhiều sắc lệnh nhằm khôi phục nền tảng công nghiệp hạt nhân, cải tổ quy trình thử nghiệm lò phản ứng và tái cấu trúc Ủy ban Điều tiết Hạt nhân để đẩy nhanh phê duyệt.

Ông Henry Preston, đại diện Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, cho biết cách tiếp cận của ông Trump không chỉ mang tính nội địa mà còn thúc đẩy hợp tác song phương. Năm 2025, Mỹ ký thỏa thuận với Hàn Quốc, Nhật Bản và Anh về nhiên liệu tiên tiến, thiết kế lò phản ứng và khai thác thiết bị cỡ lớn. Đáng chú ý, tháng 10, Chính phủ Mỹ hợp tác với các chủ sở hữu Canada của Westinghouse Electric để phát triển các lò phản ứng mới, với mức đầu tư dự kiến 80 tỷ USD.

Ông Preston nhận định sự hồi sinh của điện hạt nhân không phải là bước ngoặt hoàn toàn so với chính sách trước. Dưới thời ông Biden, Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) đã hỗ trợ đáng kể cho hạt nhân và Mỹ cũng dẫn dắt cam kết tại COP về việc tăng gấp ba công suất hạt nhân toàn cầu.

“Cách làm của ông Trump chủ yếu dựa vào sắc lệnh hành pháp”, ông nói, “nhưng nhìn chung vẫn là sự tiếp nối, chỉ khác về trọng tâm và cách triển khai”.

Điều thay đổi mạnh nhất kể từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump là nhu cầu. AI và các trung tâm dữ liệu khiến điện hạt nhân được chú ý hơn bao giờ hết nhờ phù hợp với đặc tính phụ tải. “Chúng tôi đang thấy nền tảng cho các lò phản ứng mô-đun nhỏ trên khắp nước Mỹ và dòng vốn lớn đổ vào nhiên liệu tiên tiến”, ông Preston cho biết thêm.

Nhu cầu tăng, an ninh năng lượng và độ tin cậy - “ba yếu tố này đang thúc đẩy mạnh mẽ sự ủng hộ đối với điện hạt nhân”, ông nói, và khó có thể suy giảm bởi bất kể ai ở Nhà Trắng. “Sự ủng hộ lưỡng đảng đối với điện hạt nhân ở Mỹ là yếu tố then chốt, vì đây là tài sản dài hạn”, ông bổ sung.

Nhiệt điện: Khí và than

Nếu điện hạt nhân đại diện cho tham vọng dài hạn, thì khí tự nhiên và than là “ngựa thồ” trong ngắn hạn của chương trình năng lượng dưới thời ông Trump.

“Cách tiếp cận ưu tiên tốc độ của ông Trump tập trung rút ngắn thời gian cấp phép và phê duyệt hạ tầng năng lượng - đặc biệt là các dự án dầu khí và than - bằng cách đơn giản hóa đánh giá môi trường và giảm bớt rào cản pháp lý”, ông Vyakaranam cho biết.

Năm 2025, ông Trump củng cố sự ủng hộ liên bang đối với các nhà máy chu trình hỗn hợp mới, ban hành sắc lệnh tinh giản thủ tục, đẩy nhanh phê duyệt theo các sửa đổi của Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia, và chỉ đạo Ủy ban Điều tiết Năng lượng Liên bang tạo thuận lợi cho việc phê duyệt đường ống và công suất LNG mới, trong khuôn khổ chương trình “thống trị năng lượng”.

Sự quan tâm mạnh mẽ của Tổng thống đối với các trung tâm dữ liệu càng củng cố vị thế của khí đốt. Ông Vyakaranam nhận định: “Với các chính sách ủng hộ nhiên liệu hóa thạch của ông Trump, các dự án dùng khí đốt cho trung tâm dữ liệu vừa kinh tế hơn, vừa dễ được cấp phép hơn so với những lựa chọn khác như năng lượng tái tạo”.

Karen Wayland, CEO của GridWise Alliance, cho biết điện than cũng nhận được hỗ trợ tương tự, khi chính quyền thúc đẩy duy trì hoạt động của các nguồn phát truyền thống quy mô lớn, bao gồm việc nới lỏng các quy định của Đạo luật Không khí Sạch đối với nhà máy than và ban hành các lệnh khẩn cấp để trì hoãn việc đóng cửa.

Sự ưu ái còn thể hiện rõ hơn qua việc miễn thuế cho lĩnh vực nhiệt điện: Không một mức thuế nào của ông Trump được áp lên dầu thô, khí tự nhiên hay nhiên liệu tinh chế nhập khẩu, nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu đầu vào mà phần lớn các nhà máy lọc dầu ở Bờ Vịnh phụ thuộc để khai thác sản phẩm dầu mỏ cho Mỹ.

Tuy vậy, các nhà phát triển nhiên liệu hóa thạch vẫn phải dựa vào thép, nhôm và đồng nhập khẩu - đều thuộc diện chịu thuế. Vì thế, “dù chính sách của ông Trump thúc đẩy phát triển nhiên liệu hóa thạch, các mức thuế lên vật liệu chủ chốt đã làm tăng chi phí đường ống, máy nén và thiết bị nhà máy”, ông Vyakaranam nói, đồng thời cảnh báo chi phí xây dựng và bảo trì cao hơn có thể đẩy giá điện đến tay người tiêu dùng.

(Còn tiếp)

Nh.Thạch

AFP