Một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (Bài 1): Gọn bộ máy, nhanh thủ tục

Người dân đến giải quyết các thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hoằng Tiến. Ảnh: P.V

Những ngày đầu tháng 6/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa đã tổ chức 16 đoàn kiểm tra, làm việc với hầu hết các xã, phường từ vùng cao đến đồng bằng, từ trung du đến miền biển của tỉnh để tìm hiểu, nắm bắt và hệ thống lại những kết quả cũng như tồn tại hạn chế sau 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Theo báo cáo tự đánh giá từ chính các xã, phường, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp xã và tạo thuận lợi hơn cho người dân trong giải quyết các thủ tục hành chính (TTHC).

Tinh gọn để gần dân

Phường Đông Tiến được sáp nhập từ 7 đơn vị hành chính cũ gồm: Đông Lĩnh, Thiệu Khánh, Đông Thanh, Thiệu Vân, Tân Châu, Thiệu Giao và Đông Tiến, thuộc một phần của cả TP Thanh Hóa cũ và huyện Thiệu Hóa cũ. Phường có diện tích gần 42km2, dân số gần 57.900 người. Trước khi sáp nhập, mỗi xã, phường cũ có trung bình 20 cán bộ, công chức, viên chức nên tổng khoảng 140 người, chưa kể hàng chục cán bộ hợp đồng ở hầu hết các bộ phận của 7 đơn vị hành chính cũ.

Theo thông tin từ Đảng ủy phường Đông Tiến, sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy hành chính của phường từng bước được kiện toàn, có 5 người được nghỉ hưu sớm theo các chế độ của Nghị định 178 và 154. Đến thời điểm hiện tại, tổng số cán bộ, công chức, viên chức, người lao động của các cơ quan Đảng, HĐND, UBND, MTTQ và các đoàn thể đã giảm còn 53 người, trong đó có 10 người mới được điều động tăng cường cho các xã miền núi theo chủ trương của tỉnh.

Tuy số lượng biên chế vẫn còn thiếu 13 người so với chỉ tiêu được giao, song do áp dụng các phần mềm, hiện đại hóa các khâu xử lý công việc trên môi trường Internet nên việc giải quyết các TTHC, xử lý công việc của phường vẫn bảo đảm.

Đột phá trong tinh giản biên chế, số người hưởng lương ít đi, nguồn ngân sách địa phương tăng lên chính là điều kiện để phường đầu tư cho phát triển hạ tầng. Theo thống kê từ Đảng ủy phường, từ khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, phường đã sửa chữa các trường học với tổng vốn khoảng 10 tỷ đồng, nâng cấp các tuyến đường chính của phường khoảng 16 tỷ đồng. Hiện địa phương đang tiếp tục nâng cấp nhiều tuyến đường trong khu dân cư đã xuống cấp. Tròn 1 năm vận hành bộ máy mới, phường đã và đang triển khai 30 dự án các loại, hiện đã giải ngân được gần 31,5 tỷ đồng.

Trước thời điểm sáp nhập, Thanh Hóa là địa phương có số xã, phường nhiều nhất cả nước với 547 đơn vị. Thực hiện chủ trương lớn, hiện toàn tỉnh chỉ còn 166 đơn vị. Ở khối Đảng, toàn tỉnh đã giảm 18 cơ quan cấp tỉnh, 26 đảng bộ cấp huyện. Khối chính quyền, tỉnh giảm 5 sở, 2 đơn vị trực thuộc UBND tỉnh, giảm 11 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc sở, ngành và các chi cục thuộc sở; giảm 42 phòng chuyên môn và tương đương thuộc các sở, đơn vị. Đồng thời tổ chức hợp nhất, sáp nhập, chuyển nhiệm vụ giảm 2 chi cục và 2 ban thuộc sở, giảm 29 phòng thuộc chi cục...

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành 93 nghị quyết, trong đó có 2 nghị quyết về giao biên chế năm 2025, 2026; bãi bỏ 5 nghị quyết, sửa đổi 23 nghị quyết cho phù hợp với thực hiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời ban hành 1 nghị quyết về chính sách hỗ trợ cán bộ, công chức, viên chức thuộc các sở, ngành cấp tỉnh, các xã, phường điều động, luân chuyển, biệt phái đến công tác tại các xã miền núi.

Bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp được tinh gọn, phương cách thực thi nhiệm vụ, rồi các khâu giải quyết TTHC ở các cấp phải thay đổi theo hướng gần dân, đồng hành với Nhân dân, tổ chức, doanh nghiệp. Nguyên là Chủ tịch UBND xã Hoằng Tiến (cũ) trước khi sáp nhập, ông Hắc Xuân Thọ, Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Hoằng Thanh, chia sẻ: “Trước kia, cán bộ chủ yếu giải quyết TTHC theo các quy định, nay phải đồng hành cùng người dân, hướng dẫn họ giải quyết các thủ tục. Không chỉ làm việc giờ hành chính, chúng tôi phải làm việc ngoài giờ, thứ 7, chủ nhật vẫn xuống các khu dân cư để giải quyết các vấn đề phát sinh, vận động để giải quyết những sai phạm trong trật tự xây dựng, các vấn đề xã hội.

Thêm hiệu năng, tăng hiệu lực

Dưới những cơn nắng hắt sạm da của những ngày đầu tháng 6, các lãnh đạo và cán bộ chuyên môn của xã Quảng Ninh vẫn ra thực địa, đo đạc và tổ chức phóng tuyến để định hình con đường giao thông huyết mạch của xã nhà. Việc đầu tư hoàn thiện tuyến đường này là một trong những nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Quảng Ninh lần thứ nhất đã đề ra.

Theo ông Phạm Văn Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Ninh: “Trước sáp nhập, đường sá ở xã Quảng Nhân cũ thuộc hàng xấu nhất huyện Quảng Xương, 3 địa phương cũ thành một, nhưng giao thông cũng chưa mấy đồng bộ và khó tạo được sự kết nối liên vùng. Gần đây, khi xã xin tỉnh đầu tư tuyến đường Ninh - Nhân - Hải nối từ Quốc lộ 1A ra tận bờ biển, tỉnh đã đồng ý chủ trương với tổng vốn đầu tư 40 tỷ đồng. Do không còn cấp trung gian nên xã được quyết rất nhiều khâu, hạn chế được việc làm đủ loại văn bản xin phép, chờ ý kiến trả lời nên tiến độ các bước rất nhanh.

Trên phương diện toàn tỉnh, hàng trăm TTHC chính đã không còn phải qua cấp trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết từ xã lên tỉnh. Lãnh đạo xã, phường được trao quyền trực tiếp quyết định nhiều vấn đề quan trọng, không còn chờ xin ý kiến, báo cáo đi báo cáo lại dẫn đến kéo dài thời gian thực hiện TTHC hoặc giải quyết các vấn đề phát sinh. Điều này cũng được đúc kết tại Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp của Tỉnh ủy Thanh Hóa vừa được tổ chức vào đầu tháng 6. Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh cũng đã lãnh đạo UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan chuyên môn, UBND các xã, phường đẩy mạnh việc thực hiện cải cách hành chính; tập trung rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa TTHC trên các lĩnh vực thiết yếu, trực tiếp liên quan đến người dân và doanh nghiệp. Từ đó, Thanh Hóa đã hoàn thành rà soát 60 TTHC đặc thù của tỉnh với tỷ lệ cắt giảm chi phí đạt 60%, thời gian giải quyết giảm 62%. Đồng thời rà soát 798 TTHC để thay thế 15 loại giấy tờ bằng việc khai thác dữ liệu; rà soát 2.199 TTHC cấp tỉnh, cấp xã để cắt giảm thành phần hồ sơ có thể khai thác từ dữ liệu. Tỉnh cũng phân cấp, ủy quyền giải quyết 687 TTHC; cắt giảm thời gian giải quyết đối với 634 TTHC. Đồng thời thay thế hồ sơ giấy bằng dữ liệu điện tử 290 TTHC.

Tổng hợp từ Sở Nội vụ Thanh Hóa cho thấy, cấp xã sau khi nhận phân cấp, ủy quyền có 1.060 nhiệm vụ, gồm 897 nhiệm vụ theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, các luật chuyên ngành, các nghị định của Chính phủ. 163 nhiệm vụ khác được UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh phân cấp, ủy quyền cho UBND, chủ tịch UBND cấp xã. Trong đó có 912 nhiệm vụ mới, gồm: Lĩnh vực tài chính 163 nhiệm vụ; lĩnh vực nông nghiệp, môi trường 136 nhiệm vụ; lĩnh vực công thương 46 nhiệm vụ; lĩnh vực xây dựng 108 nhiệm vụ; lĩnh vực nội vụ 85 nhiệm vụ; lĩnh vực tư pháp 29 nhiệm vụ; lĩnh vực giáo dục và đào tạo 105 nhiệm vụ; khoa học và công nghệ 27 nhiệm vụ; văn hóa và du lịch 86 nhiệm vụ; tôn giáo 25 nhiệm vụ; y tế 101 nhiệm vụ; ngoại giao 1 nhiệm vụ.

Từ ngày 1/7/2025 đến ngày 10/5/2026, toàn tỉnh đã tiếp nhận 1.178.446 hồ sơ TTHC, trong đó, số hồ sơ giải quyết đúng hạn là 1.170.467, đạt 99,32%, chỉ còn 0,68% hồ sơ chậm giải quyết. Riêng đối với Trung tâm Phục vụ hành chính công của 166 xã, phường, đã tiếp nhận 912.291 hồ sơ TTHC của cá nhân và tổ chức; trong đó, hồ sơ TTHC đã giải quyết đúng hạn 903.643, đạt 99,05%; số hồ sơ chậm giải quyết là 8.648, chiếm 0,95%.

Tại xã Hoằng Tiến, sau khi sáp nhập 4 xã cũ là Hoằng Yến, Hoằng Hải, Hoằng Tiến và Hoằng Trường, xã đã kiện toàn bộ máy, đặt trụ sở UBND và Trung tâm Phục vụ hành chính công tại trụ sở UBND xã Hoằng Hải cũ. Tại đây, mỗi ngày có cả trăm lượt công dân đến giải quyết các TTHC, được cán bộ hướng dẫn cùng giải quyết. Một ngày giữa tháng 6 tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã nhà, anh Lê Văn Đông, người dân thôn Trung Ngoại, cho biết: “Tôi thường xa quê, lâu nay cứ nghĩ giải quyết TTHC sẽ phức tạp và mất nhiều thời gian như trước. Nay tôi đến xin giấy chứng tử cho mẹ và bà ngoại để giải quyết một số công việc gia đình, bà đã mất 19 năm, cứ ngỡ sẽ rất khó khăn. Nhưng cán bộ tra cứu các thông tin trực tuyến rất nhanh, trong buổi đã xin được các giấy xác nhận”.

Một năm là khoảng thời gian chưa dài, nhưng cũng đủ để nhận thấy nhiều tín hiệu tích cực của công cuộc sắp xếp lại hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, cũng như vận hành bộ máy các xã, phường mới. Tuy nhiên trong quá trình ấy, cũng không tránh khỏi những vướng mắc, khó khăn phát sinh. Cần thẳng thắn nhìn nhận, chỉ rõ những tồn tại ấy, để điều chỉnh cho bộ máy vận hành ngày càng hiệu quả hơn.

Nhóm P.V Thời sự

(Còn nữa)