Sau 1 năm chuyển động cùng chính quyền địa phương 2 cấp - Bài 2

Sau 1 năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh cơ bản hoàn thành việc kiện toàn tổ chức bộ máy, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (CBCCVC) và triển khai phân cấp, phân quyền theo đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương. Bộ máy mới từng bước hoạt động ổn định, thông suốt, tạo chuyển biến tích cực trong quản lý, điều hành và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Tổ chức bộ máy được kiện toàn đảm bảo vận hành đồng bộ

Việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là cuộc cải cách lớn về tổ chức bộ máy hành chính nhà nước. Đối với một tỉnh miền núi, biên giới, đây không chỉ là việc sắp xếp lại đầu mối mà còn là sự thay đổi về phương thức quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở. Kết quả kiện toàn bộ máy trong thời gian ngắn cho thấy sự chủ động của tỉnh trong quá trình chuẩn bị, đồng thời phản ánh tinh thần trách nhiệm của các cấp, ngành trong thực hiện chủ trương lớn của Trung ương.

Sau sắp xếp, số lượng cơ quan chuyên môn cấp tỉnh đáp ứng yêu cầu tinh gọn đầu mối. Đối với cấp huyện, tỉnh thực hiện chấm dứt hoạt động 99 phòng thuộc UBND cấp huyện, thể hiện rõ tinh thần giảm trung gian, giảm tầng nấc quản lý. Ở cấp xã, cùng với việc thành lập các đơn vị hành chính mới, tỉnh hình thành 168 cơ quan chuyên môn và 56 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. Việc đưa Trung tâm Phục vụ hành chính công vào hoạt động ngay từ đầu giúp đảm bảo giải quyết thủ tục hành chính kịp thời, giảm áp lực cho bộ phận chuyên môn và tạo thuận lợi cho người dân.

Theo Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy Lê Hải Yến, với sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, của Tỉnh ủy và sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị, đến nay, tỉnh cơ bản hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy theo đúng lộ trình. Các cơ quan, đơn vị sau sắp xếp nhanh chóng ổn định tổ chức, hoạt động thông suốt, không để gián đoạn nhiệm vụ phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tỉnh thực hiện việc điều động, bố trí cán bộ trên nguyên tắc khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp với trình độ chuyên môn, năng lực và yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương, đơn vị. Đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cấp xã, bởi đây là cấp trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ mới được phân cấp, phân quyền. Qua thực tiễn vận hành cho thấy đội ngũ cán bộ cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhanh chóng thích nghi với mô hình tổ chức mới.

Linh hoạt trong sắp xếp các đơn vị

Nếu như việc giảm đầu mối hành chính thể hiện yêu cầu tinh gọn bộ máy thì việc thành lập thêm các đơn vị sự nghiệp ở cấp xã lại cho thấy sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Mục tiêu cuối cùng không phải là giảm cơ học về số lượng đơn vị mà là bảo đảm người dân vẫn được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ thiết yếu ngay tại cơ sở. Đối với địa bàn vùng cao, vùng sâu, vùng xa của tỉnh, việc duy trì các thiết chế cung ứng dịch vụ công gần dân càng có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ.

Sau sắp xếp, toàn tỉnh có 737 đơn vị sự nghiệp công lập, tăng 130 đơn vị. Việc tăng số lượng đơn vị sự nghiệp xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi cấp xã tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ của cấp huyện và cần có các đơn vị trực thuộc để tổ chức cung ứng dịch vụ công sát cơ sở. Trong đó, các xã, phường mới thành lập thêm 3 đơn vị sự nghiệp: Ban Quản lý dự án, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, Trạm Y tế. Đây là những đơn vị thiết yếu, góp phần đảm bảo dịch vụ công được duy trì liên tục, ổn định, đặc biệt ở địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Việc giảm hơn 65% số đơn vị hành chính cấp xã là một trong những kết quả nổi bật nhất trong quá trình sắp xếp. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận không chỉ nằm ở con số giảm đầu mối mà còn ở việc tổ chức lại không gian quản lý phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Việc hình thành các đơn vị hành chính mới có quy mô lớn hơn tạo điều kiện thuận lợi cho quy hoạch phát triển, huy động nguồn lực đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn. Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 56 đơn vị hành chính mới, gồm 53 xã, 3 phường, giảm 105 đơn vị. Trong đó có 21 xã biên giới và 35 xã nội địa, phù hợp quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước, quốc phòng - an ninh trên địa bàn trọng điểm biên giới.

Việc sắp xếp không chỉ giảm đầu mối, tinh gọn bộ máy mà còn góp phần mở rộng không gian phát triển, tạo điều kiện để huy động nguồn lực, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công cho nhân dân.

Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã giải quyết thủ tục hành chính, giảm áp lực cho bộ phận chuyên môn và tạo thuận lợi cho người dân.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cơ sở

Một trong những điểm cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là đưa cấp xã trở thành trung tâm của hoạt động quản trị địa phương. Vì vậy, phân cấp, phân quyền không chỉ là yêu cầu về mặt tổ chức mà còn là điều kiện để bộ máy mới phát huy hiệu quả. Khi được trao thêm thẩm quyền, cấp xã có điều kiện chủ động giải quyết công việc ngay từ cơ sở, giảm phụ thuộc vào cấp trên và rút ngắn thời gian xử lý các thủ tục liên quan đến người dân, doanh nghiệp.

Khi Trung ương ban hành các nghị định mới năm 2025 về phân cấp, phân quyền, tỉnh khẩn trương triển khai rà soát, bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện. Sở Nội vụ và Sở Tư pháp đóng vai trò đầu mối, tham mưu việc phân định nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Qua rà soát, tỉnh đề xuất 23 nhiệm vụ phân cấp và 7 nhiệm vụ ủy quyền. Nhiều nội dung được phân cấp mạnh cho cấp xã như: giáo dục, khoán kinh phí xe công, quản lý tài sản công, thương mại… Qua đó, giúp cấp xã chủ động hơn trong xử lý công việc, giảm thời gian, giảm thủ tục trung gian, nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.

Chủ tịch UBND xã Phan Thanh Đinh Đức Anh cho biết: Điểm thay đổi lớn nhất là cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền hơn trước, đồng thời chủ động hơn trong giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp. Các quy trình được công khai, minh bạch; việc ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng dịch vụ công trực tuyến đã giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính. Xã mong tiếp tục được quan tâm đầu tư về hạ tầng số, cơ sở vật chất và đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền cơ sở. Tin tưởng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, đưa bộ máy đến gần dân hơn, phục vụ người dân tốt hơn và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Sắp xếp nhân sự quy mô lớn, bảo đảm vận hành liên tục

Công tác nhân sự là một trong những nội dung khó khăn nhất của quá trình chuyển đổi mô hình. Việc điều động hàng nghìn cán bộ, công chức, viên chức (CBCCVC) trong thời gian ngắn đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng để vừa bảo đảm yêu cầu nhiệm vụ, vừa ổn định tư tưởng đội ngũ. Tỉnh thực hiện chuyển 100% biên chế huyện, xã cũ về xã mới, đảm bảo không bỏ trống nhiệm vụ. Tổng số điều động 2.399 CBCCVC và 11.123 viên chức chuyển về xã. Sau thời điểm 1/7/2025, tỉnh tiếp tục điều động thêm 139 lượt CBCCVC để bổ sung, điều chỉnh nhân lực. Tuy nhiên, thực tế còn khó khăn do thiếu lãnh đạo cấp phòng, với 305 vị trí chưa bổ nhiệm. Đây là nội dung tỉnh tiếp tục rà soát, kiện toàn nhằm đảm bảo bộ máy hoạt động ổn định, hiệu quả.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Phan Thanh Chu Thị Phương chia sẻ: Nhiều thủ tục hành chính được xử lý ngay tại cơ sở, giảm thời gian đi lại cho người dân. Đồng thời, CBCCVC cũng nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động nghiên cứu và tham mưu giải quyết công việc nhanh chóng, hiệu quả hơn. Tuy nhiên chúng tôi cũng gặp không ít khó khăn, chuyên môn phát sinh nhiều nhiệm vụ mới, trong khi cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực ở một số vị trí còn hạn chế. Mong muốn tiếp tục được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, đầu tư hạ tầng số và trang thiết bị làm việc để đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Sau 1 năm triển khai, công tác lãnh đạo, chỉ đạo, thể chế hóa các chủ trương của Trung ương và của tỉnh được thực hiện nghiêm túc, đồng bộ. Bộ máy mới hoạt động ổn định, phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Chất lượng nguồn nhân lực là điểm sáng trong quá trình triển khai mô hình mới. Ở cấp tỉnh, tỷ lệ công chức có trình độ thạc sĩ chiếm khoảng 31%. Ở cấp xã, tỷ lệ CBCCVC có trình độ đại học đạt 91,64%; viên chức cấp xã trình độ đại học đạt 84,24%. Đây là nền tảng quan trọng để cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Những con số về trình độ chuyên môn cho thấy chất lượng nguồn nhân lực của tỉnh đang từng bước được nâng lên. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ mới, đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ am hiểu chuyên môn mà còn có khả năng ứng dụng công nghệ, xử lý công việc theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp. Nhằm đáp ứng yêu cầu mới, tỉnh chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng. Năm 2025, tổ chức 182 lớp với 10.895 lượt người tham gia; năm 2026 tiếp tục tổ chức các lớp, trong đó tập trung nâng cao năng lực quản lý ngân sách, tài chính công tại cơ sở.

Quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và sắp xếp nhân sự của tỉnh được triển khai nhanh chóng, đồng bộ, đảm bảo yêu cầu vận hành mô hình mới. Dù còn một số khó khăn, nhưng bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp đã cơ bản được hình thành đầy đủ, nhân lực cơ bản đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.