Một phút lầm đường, một đời mở lối

Xưởng đá mỹ nghệ do anh Trần Văn Sùng gây dựng tại xã Nga Thắng là nơi anh truyền nghề, tạo việc làm cho những người cùng cảnh ngộ, giúp họ có điều kiện làm lại cuộc đời.

Tìm lại niềm tin

Cuộc trò chuyện với Trần Văn Sùng liên tục bị ngắt quãng bởi những cuộc điện thoại. Công trình gọi, nhà xưởng gọi. Giữa tiếng máy cắt đá, người đàn ông có nước da sạm nắng vừa trao đổi công việc, vừa nối lại những điều kể dở dang. Gương mặt phong trần cho thấy dấu vết của những năm tháng đương đầu với nghịch cảnh mưu sinh.

Tôi biết một phần những nhọc nhằn ấy từ lần gặp anh gần 9 năm trước. Mẩu tin về người thanh niên học nghề trong thời gian chấp hành án, trở về mở cơ sở làm ăn đã đưa tôi tìm đến nhân vật này. Nơi anh gây dựng sự nghiệp còn là căn nhà mái tôn sơ sài. Chiếc bàn uống nước cũ vừa là chỗ tiếp khách, vừa là nơi anh em thợ ngồi lại sau giờ làm. Lần này, tôi gặp anh tại xưởng Công ty TNHH Chế tác đá mỹ nghệ Minh Quân ở xã Nga Thắng. Những khối đá lớn, máy móc hiện đại và không khí làm việc hối hả cho thấy anh đã đi một quãng đường dài.

Anh Sùng phải bắt đầu lại khi con đường học hành còn dang dở. Sinh năm 1982 trong gia đình thuần nông ở vùng cói Nga Sơn, anh từng là niềm tự hào của dòng họ khi thi đỗ Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội. Nhưng khi chỉ còn vài tháng nữa là cầm tấm bằng kỹ sư, anh vướng vòng lao lý. Ngày 29/6/2006, Sùng bị tuyên phạt 7 năm tù trong vụ án liên quan đến tiền giả, chấp hành án tại Trại giam Ninh Khánh.

Những ngày đầu, Sùng có lúc tưởng cuộc đời đã khép lại. Sự động viên của gia đình cùng sự nghiêm khắc, tận tình của cán bộ quản giáo dần giúp anh lấy lại tinh thần. Anh đăng ký học nghề chế tác đá, từ đục đẽo đến cắt khắc, ốp lát thủ công. Công việc nặng nhọc cũng rèn cho anh tính nhẫn nại. Sau khoảng 4 năm cải tạo, Sùng được đặc xá, mang theo vốn nghề và mong muốn sớm tìm được việc làm.

Thực tế lại phũ phàng. Sùng nhớ những ánh mắt dè chừng của xóm giềng ngày mới về làng. Có những ngôi nhà anh vừa bước tới, chủ nhà đã vội lảng tránh. Người ta sợ anh hỏi vay tiền, xin việc, và sâu xa hơn là sự hoài nghi: Liệu một kẻ từng mang án có thể thay đổi? “Mình rất muốn hòa nhập nhưng người ta chưa muốn hòa nhập với mình”, Sùng nhớ lại.

Câu nói nhẹ bẫng, không lời oán trách, nhưng nặng trĩu quãng thời gian anh cô độc tự chứng minh bản thân.

Sùng từng vào Nam làm ăn rồi trở lại quê hương, chọn nghề đá để lập nghiệp. Muốn nhận công trình, anh phải có người tin tưởng giao việc; muốn mua vật liệu, phải có vốn. Giữa khó khăn, anh nhận được sự động viên, hỗ trợ của lực lượng công an. Anh nhắc đến ông Nguyễn Cao Sơn, khi đó là Trưởng Công an huyện Nga Sơn (cũ), cùng sự tiếp sức qua mô hình “Doanh nhân với an ninh trật tự”.

Từ những việc ốp lát nhỏ lẻ, Sùng nhận và làm từng công trình, dành dụm tiền lãi mua vật liệu, mở rộng hoạt động. Năm 2013, Công ty TNHH Đầu tư xây dựng hạ tầng Tuấn Thành ra đời từ căn nhà mái tôn sơ sài. Khi quy mô lớn dần, anh thành lập thêm Công ty TNHH Chế tác đá mỹ nghệ Minh Quân. Các cơ sở hiện tạo việc làm ổn định cho hơn 30 lao động, thu nhập từ 8 đến 15 triệu đồng mỗi tháng.

Cơ ngơi hôm nay cho anh điều kiện nhận thêm người, còn ký ức những ngày tìm việc khiến anh hiểu một cơ hội quý giá đến nhường nào với người cần bắt đầu lại.

Nhận người, nhận cả nỗi lo

Chính những người được Sùng nhận vào làm đã thôi thúc tôi trở lại. Có người vừa chấp hành xong án phạt tù, người từng vướng ma túy, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Anh truyền nghề, trả công và cùng họ tháo gỡ vướng mắc để gắn bó với công việc. Từng chật vật tìm nơi đón nhận mình, nay Sùng lo làm sao để họ có thể ở lại, học nghề và tự nuôi sống bản thân.

Hành trình ấy có không ít phen “dở khóc dở cười”. Có thợ vừa ứng lương đã mua ma túy về sử dụng rồi nằm ngủ li bì ngay tại xưởng. Sùng chủ động báo công an xã xử lý, không dung túng cái sai. Lại có nỗi xót xa khi có người không thắng nổi cám dỗ, trở lại con đường cũ; hoặc đột ngột ra đi vì tai nạn.

Từ những va vấp, Sùng hiểu sự dè dặt của các chủ cơ sở khác. Xưởng phải bảo đảm tiến độ, chất lượng và an toàn cho cả tập thể. Tiếp nhận lao động cần hỗ trợ đặt lên người chủ thêm trách nhiệm, trong khi vẫn phải lo tiền công, vật tư, hợp đồng. Dẫu vậy, Sùng vẫn nhận người. “Nếu những ông chủ đều quay lưng, các anh em lầm lỡ không có một lối thoát lương thiện, thì xã hội sẽ lại gánh chịu những hệ lụy đau lòng”, anh bày tỏ.

Từ ngày lập nghiệp, Sùng đã nhận, dạy nghề và tạo việc làm cho khoảng 15 người có hoàn cảnh đặc biệt. Gần chục người đã có công việc, cuộc sống dần ổn định. Anh Mai Văn Chiến, sinh năm 1986, ở thôn Mỹ Hưng, đến xưởng năm 2021 khi chưa có vốn liếng, nay đã mở cửa hàng sửa chữa xe máy. Anh Nguyễn Văn Tiến từng làm lao động tự do, thu nhập bấp bênh, hiện là thợ chính, đồng thời lái xe của công ty.

Sùng lựa việc theo sức khỏe, khả năng từng người, hướng dẫn từ đầu và đặc biệt thận trọng với vị trí vận hành máy móc. “Trước mắt phải bảo đảm an toàn cho người lao động, sau đó mới sắp xếp đúng việc. Có khi phải “vẽ việc” ra cho người ta làm để giữ họ khỏi nhàn rỗi”, anh chia sẻ.

Tôi chú ý cách anh nói “vẽ việc”. Thông thường, chủ cơ sở có việc mới tuyển người. Với một số trường hợp, Sùng phải tìm phần việc vừa sức để họ bắt đầu, học dần rồi đảm nhận nhiều hơn. Anh vừa tính yêu cầu sản xuất, vừa dành cho người mới thời gian học nghề, làm quen giờ giấc và phối hợp cùng anh em.

Công việc trong xưởng chưa thể giải quyết mọi khó khăn của người trở về. Sức khỏe, tâm lý hay nguy cơ tái nghiện cần gia đình và cơ quan chức năng cùng hỗ trợ. Người lao động cũng phải muốn thay đổi, chấp hành quy định, có trách nhiệm với công việc. Sùng có thể tạo điều kiện, nhưng không thể làm thay nỗ lực mỗi người.

Giữa nhọc nhằn, niềm tin của những người cha, người mẹ có con từng lầm lỡ tiếp sức cho anh. Mỗi khi họ nắm tay gửi gắm: “Mong sao con tôi chí thú làm ăn được như anh Sùng”, anh lại xúc động. Anh từng khiến gia đình lo lắng; nay, quãng đường anh đã đi trở thành hy vọng của những gia đình khác.

Ngày 23/11/2025, tại Đại hội Hội Doanh nghiệp và hộ sản xuất, kinh doanh xã Nga Thắng lần thứ nhất, anh được bầu làm Chủ tịch Hội nhiệm kỳ 2025-2030. Khi ấy, hội có 60 hội viên, hoạt động từ may mặc, xây dựng, thương mại đến chế tác, dịch vụ. Từ người từng ngại bước vào nhà người khác vì ánh nhìn dè chừng, nay anh kết nối các cơ sở làm ăn ở quê hương. Anh mong vận động thêm các chủ cơ sở cùng tiếp nhận, dạy nghề, tạo việc làm cho người trở về.

Ông Nguyễn Phú Nguyện, Phó Chủ tịch UBND xã Nga Thắng, cho biết: “Xã giao lực lượng công an hỗ trợ tuyên truyền, định hướng nghề nghiệp cho những người lầm lỗi trở về; đồng thời vận động các cơ sở sản xuất, kinh doanh tiếp nhận, tạo việc làm để họ có thu nhập, ổn định cuộc sống. Tấm gương của anh Sùng đã lan tỏa trên địa bàn xã Nga Thắng nói riêng và quê hương Nga Sơn cũ nói chung. Từ sự vươn lên của anh, những người cùng cảnh ngộ có thêm động lực chấp hành tốt các quy định của pháp luật, làm ăn, xây dựng cuộc sống ngay tại quê hương”.