Một số cán bộ được giao xác định giá đất còn tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm

Thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) cho rằng dự thảo quy định cơ quan giải quyết thủ tục hành chính “không chịu trách nhiệm về những nội dung trong các văn bản, giấy tờ có trong hồ sơ đã được cơ quan, người có thẩm quyền khác thẩm định, chấp thuận, phê duyệt hoặc giải quyết trước đó” chỉ là lá chắn về thủ tục.

Theo đại biểu, cả luật hiện hành và dự thảo đều không bảo vệ người có thẩm quyền khi quyết định các nội dung có tính lựa chọn hoặc áp dụng một cách hiểu hợp lý khi văn bản chưa rõ. 

Ông nhắc lại Nghị quyết số 24/2026 của Bộ Chính trị xác định đất đai thuộc “các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao” và yêu cầu “xem xét miễn hoặc giảm trách nhiệm đối với trường hợp phát sinh sai sót không cố ý, không vụ lợi, thực hiện đúng chủ trương, phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và đã chủ động báo cáo, phòng ngừa, khắc phục tối đa hậu quả”.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị). Ảnh: Quốc hội

Ông dẫn con số khoảng 90% khiếu kiện và 90% vụ việc xử lý cán bộ sai phạm thời gian qua liên quan đến đất đai. Một số cán bộ, cơ quan được giao xác định giá đất còn tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm, dẫn đến kéo dài thời gian xác định giá đất. 

"Thực tiễn trong lĩnh vực định giá đất có nhiều đại biểu phản ánh, vẫn có trường hợp cán bộ bị khởi tố dù không chứng minh được yếu tố vụ lợi, khiến cán bộ sợ, không dám làm", đại biểu tỉnh Quảng Trị nói.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung khoản 7 vào Điều 18: người thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, căn cứ quy định và hồ sơ tại thời điểm quyết định, không vụ lợi thì không bị xử lý khi quy định hoặc cách hiểu thay đổi sau đó; sai sót không cố ý, không vụ lợi, đã chủ động khắc phục thì được xem xét miễn, giảm trách nhiệm. 

Lo mức bồi thường xuống thấp, trở thành nguồn khiếu kiện mới

Về “tỷ lệ bồi thường” do UBND cấp tỉnh quy định (Điều 72), đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng căn cứ tính tiền bồi thường gồm giá đất theo bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và “tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất, phù hợp với tình hình thực tế do UBND cấp tỉnh quy định” là yếu tố mới. 

Đại biểu nêu thực tiễn triển khai cho thấy giá bồi thường khi giải phóng mặt bằng ở nhiều nơi còn thấp hơn rất nhiều giá thị trường; ngay với bảng giá đất và hệ số hiện hành, có nhiều nơi báo chí phản ánh, đơn giá bồi thường đất ở chưa đạt 50% giá thị trường.

“Theo tôi, nếu thêm một tỷ lệ do từng tỉnh tự đặt, không có mức sàn, có thể kéo mức bồi thường xuống thấp hơn nữa và trở thành nguồn khiếu kiện mới”, đại biểu tỉnh Quảng Trị băn khoăn.

Từ đó, ông đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định tỷ lệ bồi thường (đủ để tạo lập chỗ ở, tư liệu sản xuất tương đương tại địa bàn), mức tối thiểu 100% và giao HĐND cấp tỉnh (thay cho UBND cấp tỉnh) quyết định tỷ lệ này.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng). Ảnh: Phạm Hải

Cùng mối quan tâm, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng dự thảo bổ sung căn cứ mới là tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất do UBND cấp tỉnh quy định. 

Ông Sơn nhìn nhận tiền bồi thường là tích của hai biến số: bảng giá đất do HĐND quyết định và tỷ lệ bồi thường do UBND quy định.

Bảng giá đất thì đi qua cơ quan dân cử, còn tỷ lệ bồi thường thì không, dù đây là biến số tác động trực tiếp và tương đương tới số tiền người dân nhận được. 

Cho rằng đây là bất nhất trong thiết kế, đại biểu Sơn đề nghị: "chuyển thẩm quyền quy định tỷ lệ bồi thường về HĐND cấp tỉnh quyết định đồng thời với bảng giá đất, để bảo đảm cùng một mức độ công khai và giám sát. Thêm nữa, bảng giá đất là văn bản quy phạm pháp luật của HĐND nên người dân không khiếu nại được theo Điều 100, chỉ khiếu nại được quyết định phê duyệt phương án bồi thường, tức khiếu nại hệ quả chứ không khiếu nại được căn cứ".

Xử đủ mạnh để không có tình trạng “cứ giữ đất chờ tăng giá vẫn có lợi”

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên) đề nghị cần có biện pháp xử lý phải đủ mạnh với đất đã giao để làm dự án nhưng chậm đưa vào sử dụng để không xảy ra tình trạng “cứ giữ đất chờ tăng giá vẫn có lợi”.

Đại biểu cho rằng, dự luật đã có cơ chế thu tiền lũy tiến đối với đất không sử dụng hoặc chậm sử dụng. Tuy nhiên, thời hạn để đi đến thu hồi vẫn khá dài.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên (đoàn Điện Biên). Ảnh: Quốc hội

“Năm năm, theo tôi, là một khoảng thời gian rất lớn đối với thị trường bất động sản. Một dự án để đất trống trong thời gian dài không chỉ lãng phí đất mà còn làm giảm nguồn cung ở khu vực đó”, đại biểu lưu ý.

Bà đề nghị rà soát để rút ngắn hợp lý thời gian xử lý đối với những trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng do lỗi chủ quan của người sử dụng đất. Đồng thời, khoản phải nộp đối với đất chậm sử dụng cũng phải đủ sức tác động và tăng dần theo thời gian, để việc giữ đất chờ tăng giá không còn có lợi hơn việc đưa đất vào sử dụng.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Thị Thanh Bình (đoàn Hưng Yên) dẫn phản ánh của doanh nghiệp, có trường hợp hồ sơ gia hạn chưa được giải quyết do mục đích sử dụng đất không còn phù hợp quy hoạch, trong khi Nhà nước chưa có kế hoạch sử dụng khu đất vào mục đích mới được phê duyệt. 

Doanh nghiệp vẫn còn công trình, tài sản và người lao động nhưng không biết có được tiếp tục sử dụng đất hay không.

TS. Nguyễn Thị Thanh Bình (đoàn Hưng Yên). Ảnh: Quốc hội

“Nếu luật vẫn chỉ quy định “xem xét” mà không rõ điều kiện, tình trạng áp dụng khác nhau, kéo dài hồ sơ và đình trệ đầu tư có thể tiếp diễn”, bà băn khoăn.

Từ đó, nữ đại biểu tỉnh Hưng Yên đề nghị sửa theo hướng bỏ cụm từ “xem xét”, bổ sung điều kiện đang sử dụng đất ổn định, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước; đồng thời quy định rõ yêu cầu sử dụng đất hợp pháp, sự phù hợp với quy hoạch và trường hợp không được gia hạn. Người sử dụng đất có nhu cầu được gia hạn khi đáp ứng đủ điều kiện luật định, trong giới hạn thời hạn của dự thảo.

“Cần quy định thời hạn giải quyết, trách nhiệm trả lời bằng văn bản và nêu rõ căn cứ nếu từ chối; tránh để hồ sơ đã nộp hợp lệ bị kéo dài đến khi đất hết hạn, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp”, bà Bình nói.

Bà cũng đề nghị xác định rõ đối tượng: cá nhân, tổ chức đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất có thời hạn, khi hết hạn không thuộc trường hợp được gia hạn, Nhà nước chưa thu hồi và có đề xuất dự án trên diện tích đất đó phù hợp với kế hoạch sử dụng đất được phê duyệt. 

Đại biểu cũng lưu ý cần phân định trường hợp không được gia hạn do thay đổi quy hoạch với trường hợp phải thu hồi do vi phạm. Như vậy, cơ chế mới vừa tạo điều kiện chuyển đổi hoạt động đầu tư, vừa có căn cứ để địa phương quyết định thống nhất.