Một vụ tham ô 3 lần, có áp dụng tình tiết tăng nặng 'phạm tội 2 lần trở lên' không?

Vừa qua, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội đã ban hành Văn bản số 4559/RKN-TPT1 về việc rút kinh nghiệm trong áp dụng điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự, gửi đến TAND các tỉnh, thành phố phía Bắc.

Văn bản nêu rõ, ngày 30-9-2025, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP “Hướng dẫn áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 và Điều 52 Bộ luật Hình sự”, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15-11-2025.

Theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết này, đối với trường hợp người phạm tội có nhiều tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, trong đó có tình tiết vừa là tình tiết định khung, vừa là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, nếu “tình tiết định khung đồng thời là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự mà không cùng một khoản định khung của điều luật thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất và các tình tiết còn lại không coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự”.

Theo hướng dẫn nêu trên, đối với trường hợp bị cáo phạm tội từ 02 lần trở lên mà trong điều luật có tình tiết định khung hình phạt là “phạm tội 02 lần trở lên”, đồng thời còn có các tình tiết khác cấu thành định khung tăng nặng ở khoản cao hơn thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất; nếu tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” không phải là tình tiết định khung cao nhất thì không áp dụng là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ: bị cáo tham ô tài sản 03 lần: lần thứ nhất 500.000.000 đồng; lần thứ hai 300.000.000 đồng; lần thứ ba 200.000.000 đồng. Trường hợp này, theo quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự, hành vi phạm tội của bị cáo cấu thành tình tiết định khung tăng nặng “phạm tội 02 lần trở lên” (điểm c khoản 2 Điều 353), đồng thời cấu thành tình tiết định khung tăng nặng “chiếm đoạt tài sản trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên” (điểm a khoản 4 Điều 353).

Theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP, trong trường hợp này, bị cáo bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 353 và không áp dụng tình tiết tăng nặng “phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, qua công tác xét xử phúc thẩm thời gian qua, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội nhận thấy một số Tòa án vẫn áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “phạm tội 02 lần trở lên” (điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự) đối với trường hợp điều luật đã quy định tình tiết này là tình tiết định khung hình phạt, chưa phù hợp với hướng dẫn tại Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP.

Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội đề nghị Chánh án TAND các tỉnh, thành phố phía Bắc trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn tổ chức quán triệt, triển khai thực hiện thống nhất nội dung hướng dẫn của Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP đến Thẩm phán, Hội thẩm trong công tác xét xử.