Người bị kết án tử hình sau 20 năm chưa thi hành sẽ chuyển xuống tù chung thân?

Bộ Tư pháp vừa công bố tài liệu thẩm định hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo.

Điều 60 Bộ luật Hình sự hiện hành quy định thời hiệu thi hành bản án đối với người bị kết án chung thân hoặc tử hình là 20 năm.

Bộ Công an đề xuất tử tù 20 năm chưa thi hành thì xuống tù chung thân. Ảnh minh họa

Theo Bộ Công an, quy định trên đang gây khó khăn trong một số trường hợp, vì luật chưa quy định về việc khi hết thời hiệu thi hành bản án tử hình thì người bị kết án có được chuyển xuống tù chung thân hay không.

Để giải quyết bất cập, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi theo hướng nếu hết thời hiệu thi hành án thì hình phạt tử hình chuyển thành tù chung thân.

Góp ý về nội dung này, Văn phòng Chủ tịch nước cho rằng đề xuất trên chưa phù hợp với bản chất pháp lý của chế định thời hiệu.

Bởi lẽ thời hiệu là căn cứ chấm dứt quyền thi hành hình phạt của Nhà nước, không phải cơ chế chuyển đổi hình phạt. Cơ quan soạn thảo cân nhắc nên xây dựng theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999.

Trước ý kiến này, Bộ Công an đề nghị giữ nguyên quy định trường hợp hết thời hiệu thi hành án tử hình thì chuyển thành tù chung thân, nhằm xử lý khoảng trống, vướng mắc thực tiễn trong thi hành bản án tử hình.

Theo BLHS hiện hành, thời hiệu là căn cứ chấm dứt quyền thi hành hình phạt của Nhà nước là có cơ sở về mặt lý luận chung. Song, đối với hình phạt tử hình, cần có cơ chế đặc thù vì đây là hình phạt nghiêm khắc nhất, liên quan trực tiếp đến quyền sống.

Nếu hết thời hiệu mà người bị kết án tử hình đương nhiên không phải chấp hành bất kỳ hình phạt nào thì sẽ không phù hợp với tính chất đặc biệt nghiêm trọng của tội phạm và có thể tạo khoảng trống pháp lý trong thực tiễn.

Việc chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân trong trường hợp hết thời hiệu không nên hiểu là phủ nhận bản chất của chế định thời hiệu, mà là quy định ngoại lệ, có tính nhân đạo và đặc thù đối với án tử hình.

Theo hướng này, Nhà nước không tiếp tục thi hành hình phạt tử hình sau khi đã hết thời hiệu, nhưng vẫn bảo đảm người bị kết án phải chịu trách nhiệm bằng hình phạt tù chung thân tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

BLHS 1999 từng quy định cơ chế riêng đối với trường hợp bị kết án tù chung thân hoặc tử hình. Theo đó, sau 15 năm thì việc áp dụng thời hiệu do Chánh án TAND Tối cao quyết định trên cơ sở đề nghị của Viện trưởng VKSND Tối cao; nếu không cho áp dụng thời hiệu thì hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân, tù chung thân được chuyển thành tù 30 năm.

Quy định này cho thấy chính sách hình sự Việt Nam đã từng thừa nhận cơ chế không thi hành tử hình sau một thời hạn nhất định nhưng chuyển sang hình phạt nhẹ hơn, chứ không tuyệt đối coi hết thời hiệu là miễn hoàn toàn mọi hậu quả hình phạt đối với án tử hình.

Do đó, chính sách tại dự thảo là có cơ sở cả về thực tiễn và lập pháp. So với việc khôi phục nguyên mẫu quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999, phương án của dự thảo có ưu điểm là rõ ràng, trực tiếp, dễ áp dụng, hạn chế phát sinh thủ tục xin ý kiến, đề nghị, quyết định trong từng trường hợp cụ thể.

Quy định này cũng phù hợp với định hướng nhân đạo hóa chính sách hình sự, hạn chế thi hành án tử hình sau thời gian quá dài, nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.