Mùa hoa cà phê gọi ong về...

Khi hàng trăm ngàn hécta cà phê đồng loạt bung hoa, đó không chỉ là tín hiệu khởi đầu vụ trái, mà còn tạo nên nguồn mật hoa khổng lồ

Theo mùa hoa mà đi

Đêm xuống giữa rẫy cà phê thơm nồng ở xã Thuận An, ánh đèn pin lia ngang triền đồi. Những thùng ong được chuyền tay đặt ngay ngắn dưới tán cây. Ong được vận chuyển trong đêm để tránh nắng gắt, giảm hao hụt và giữ đàn ổn định trước khi bước vào mùa hút mật.

Anh Bùi Tiến Chuyển (46 tuổi, Đồng Nai) có mặt đúng thời điểm hoa cà phê nở rộ. Với anh, mùa hoa gần như đã thành thói quen khi người trồng cà phê bắt đầu kéo dây tưới nước cũng là lúc anh thu xếp hành lý, “dắt” đàn ong lên cao nguyên. Không nuôi cố định một chỗ, anh chọn cách “chăn ong” theo mùa hoa.

Cơ duyên đến với nghề của anh bắt đầu từ năm 2003, khi còn là người làm thuê trong một trại ong. Những chuyến theo chủ đi khắp các vùng hoa giúp anh tích lũy kinh nghiệm thực tế. Sau hơn một năm học nghề, anh mạnh dạn đầu tư 50 thùng ong riêng. Từ nền tảng đó, anh tự nhân đàn, học cách xử lý bệnh, ứng phó thời tiết. Có năm hoa mất mùa, có đợt đàn ong suy yếu vì dịch bệnh, nhưng qua mỗi lần vấp váp, tay nghề anh thêm vững.

Đi tới đâu người chăn ong ăn ngủ cùng đàn ong

Hiện anh duy trì khoảng 400 thùng ong theo mô hình “du mục”. Riêng mùa hoa cà phê, thời gian khai thác kéo dài hơn một tháng. Nếu thời tiết thuận lợi, sản lượng đạt gần 2 tấn mật, giá bán dao động khoảng 80.000 đồng/kg. Mật ong hoa cà phê có màu vàng nhạt, sánh dẻo, vị ngọt thanh, không gắt. Đặt ong ngay giữa rẫy vào cao điểm nở hoa giúp mật thu được gần như thuần từ hoa cà phê.

Từ chỗ chỉ bán cho thương lái, gia đình anh Chuyển nay trở thành điểm bán lẻ mật ong hoa cà phê tại địa phương, đồng thời phân phối đến nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Với anh Chuyển, hơn hai thập kỷ gắn bó với đàn ong không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là hành trình bền bỉ theo mùa hoa, chắt chiu từng giọt mật giữa đại ngàn.

Cách đó không xa, anh Phan Hùng cũng từ Đồng Nai mang theo 200 thùng ong lên cao nguyên hơn 10 ngày nay. “Hoa cà phê đứng đầu trong các loại hoa lấy mật. Mật thơm, sánh, dễ bán gần như nhà nào cũng mua về dùng. Nhưng mùa hoa ngắn lắm, chỉ chừng 3 tuần đến hơn 1 tháng. Tranh thủ được bao nhiêu thì gom mật bấy nhiêu”, anh Hùng chia sẻ.

Như lời anh Hùng, nghề nuôi ong vì thế phụ thuộc hoàn toàn vào thời vụ nở của hoa. Hoa nở rộ, ong khỏe, người vui. Hoa tàn nhanh hoặc nở rải rác, cả mùa coi như hụt thu.

Bình phun khói - công cụ không thể thiếu với người nuôi ong

Từ mật ngọt đến sản phẩm OCOP

Không chỉ những người “chăn ong du mục”, ngay tại các vùng cà phê, nhiều hộ nuôi ong đã xây dựng thương hiệu riêng từ mật ong hoa cà phê. Ông Nguyễn Ngọc Phúc, chủ thể sản phẩm OCOP 3 sao “Mật ong Đắk Mil” tại xã Đức Lập, mỗi mùa hoa cà phê đến, ông có thể thu hơn 5 tấn mật. Khi hoa vào độ nở rộ, ông đặt thùng ong ngay tại rẫy cà phê để đàn ong hút mật tự nhiên. “Nếu đặt ong đúng thời điểm hoa nở đồng loạt, mật gần như thuần từ hoa cà phê, điều quan trọng nhất không phải sản lượng, mà là chất lượng và an toàn”, ông Phúc cho biết.

Mật ong hoa cà phê được đánh giá là một trong những dòng mật đặc trưng của khu vực Tây Nguyên nhờ những yếu tố tự nhiên riêng biệt. Hoa cà phê nở đồng loạt trong thời gian ngắn, nguồn mật dồi dào và tương đối thuần từ một loài hoa, tạo nên hương vị đồng nhất. Thời điểm hoa nở cũng là giai đoạn nông dân hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để bảo đảm quá trình thụ phấn, góp phần giúp nguồn mật an toàn hơn.

Điều kiện khí hậu cao nguyên mùa hoa cà phê không khí khô và nhiều nắng giúp mật sau khi được ong mang về tổ nhanh chóng cô đặc, giảm hàm lượng nước. Vì vậy, mật ong hoa cà phê thường có độ sánh cao, màu vàng nhạt, vị ngọt thanh, không gắt.

Tận dụng nguồn hoa dồi dào này, nhiều người dân, hộ kinh doanh đã phát triển sản phẩm mật ong từ hoa cà phê. Hiện nhiều sản phẩm mật ong trong tỉnh đã đạt chuẩn OCOP. Một số đã có truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm chất lượng và xây dựng thương hiệu gắn với vùng cà phê đặc trưng. Mật ong hoa cà phê có thể trở thành sản phẩm song hành cùng cà phê, trở thành một trong những đặc sản cao nguyên.

Hoa cà phê đứng đầu trong các loại hoa lấy mật

Xu hướng canh tác bền vững, giảm hóa chất, tăng hữu cơ lại mở ra cơ hội cho nghề ong. Khi vùng cà phê được quản lý theo tiêu chuẩn an toàn, đàn ong không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần khẳng định chất lượng nông sản.

Theo kinh nghiệm của nhiều nông hộ, ong giúp thụ phấn chéo, tăng khả năng hình thành trái. Hoa được thụ phấn nhờ ong có thể giúp tăng tỷ lệ đậu trái. Nếu mỗi hécta cà phê đều có sự hiện diện của đàn ong trong mùa hoa, lợi ích kép có thể nhìn thấy rõ, tăng năng suất cà phê và tạo thêm nguồn thu từ mật. Cà phê được tổ chức gắn kết với nuôi ong theo chuỗi, giá trị kinh tế mang lại đã là con số không nhỏ.

Giữa biển hoa cà phê trắng xóa, tiếng ong rì rào không chỉ là âm thanh của tự nhiên, mà còn là nhịp sống của những con người bám theo mùa vụ. Họ không sở hữu đất, không trồng cây nhưng lại góp phần làm nên vụ trái.

Những cầu đầy mật được thu hoạch

Tôi chợt nhận ra, mùa hoa cà phê không chỉ là khởi đầu của một niên vụ mới, mà còn là nơi người nuôi ong gom mật ngọt, người trồng cà phê chờ ngày đậu trái và cả cao nguyên cùng hưởng lợi từ mối quan hệ cộng sinh bền bỉ.

Toàn tỉnh Lâm Đồng hiện có hơn 328.000 ha cà phê. Khi cà phê đồng loạt bung hoa, đó không chỉ là tín hiệu khởi đầu vụ trái, mà còn tạo nên nguồn mật hoa khổng lồ.

Phóng sự: Đức Hùng .